آئين نامه نحوه استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي جمهوري اسلامي ايران

هيئت وزيران در جلسه 1405/03/04 به پيشنهاد معاونت حقوقي رئيس جمهور و به استناد اصول هجدهم و يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و در راستاي مصوبه شماره ۶۹۳۰ مورخ 1359/05/04 شوراي انقلاب جمهوري اسلامي ايران و با هدف پاسداشت جايگاه رفيع پرچم رسمي و سرود ملي به عنوان نمادهاي همبستگي و هويت ملي ايراني - اسلامي، آئين نامه نحوه استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي جمهوري اسلامي ايران را به شرح زير تصويب كرد:

تعاريف

پرچم رسمي جمهوري اسلامي ايران كه در اين آئين نامه به اختصار «پرچم رسمي» ناميده مي شود، مطابق اصل هجدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و مصوبه شماره ۶۹۳۰ مورخ 1359/05/04 شوراي انقلاب جمهوري اسلامي ايران‏ به‏ رنگ هاي‏ سبز و سفيد و سرخ‏ با نشان مخصوص‏ جمهوري‏ اسلامي‏ ايران و شعار«الله‏ اكبر» به صورت زير است:

ترتيب قرار گرفتن رنگ ها: رنگ سبز در بالا، رنگ سفيد در ميانه و رنگ سرخ در پايين قرار مي گيرد.

نشان مخصوص جمهوري اسلامي ايران به رنگ سرخ در و سط پرچم و روي رنگ سفيد قرار مي گيرد.

شعار «الله اكبر» به نشانه بيست ودو م بهمن ماه (روز پيروزي انقلاب اسلامي)، به تعداد بيست و دو بار شامل يازده بار در رنگ سبز و يازده بار در رنگ سرخ، با خط كوفي بنايي به صورت حاشيه در مرز رنگ هاي سرخ و سبز، «با رنگ سفيد» تكرار مي شود.

شكل هندسي: مستطيل افقي داراي سه رديف كه اندازه عرض و طول هر سه رديف يكسان و به رنگ هاي موضوع بند (1) اين ماده هستند.

مشخصات هندسي و فني دقيق پرچم رسمي ازجمله اندازه هاي گوناگون براي استفاده در موقعيت هاي متفاوت، جنس و بافت، دوخت و محل قرارگيري ميله يا ساير روش هاي نصب، مطابق استانداردهاي مصوب سازمان ملي استاندارد ايران است كه نظارت بر حسن اجراي اين استانداردها در چهارچوب بند (11) ماده (7) قانون تقويت و توسعه نظام استاندارد مصوب 1396 صورت مي گيرد.

سازمان ملي استاندارد ايران موظف است استانداردهاي موضوع تبصره (1) اين ماده را ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه، از طريق پايگاه اطلاع رساني خود، سامانه ملي اطلاع رساني قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران و روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران منتشر نمايد و در دسترس عموم قرار دهد.

تصوير نمونه پرچم رسمي، به صورت پيوست شماره (1) اين آئين نامه كه تاييد شده به مهر دفتر هيئت دولت است، مي باشد.

سرود ملي جمهوري اسلامي ايران كه در اين آئين نامه به اختصار «سرود ملي» ناميده مي شود، متن و موسيقي آن با پيشنهاد سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، در تاريخ 1371/02/28 مورد موافقت مقام معظم رهبري قرار گرفت.

متن سرود ملي به شرح پيوست (2) و نُت موسيقي سرود ملي به شرح پيوست (3) اين آئين نامه كه تاييد شده به مهر دفتر هيئت دولت است، مي باشد.

سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران موظف است نسخه صوتي با كيفيت از سرود ملي را ظرف يك ماه از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه، در پايگاه اطلاع رساني خود منتشر نمايد و در دسترس عموم قرار دهد. وزارت امور خارجه موظف است اين نسخه را جهت استفاده در رويدادهاي بين المللي، در دسترس دستگاه هاي ذي ربط يا مرتبط كشورهاي خارجي و سازمان هاي بين المللي قرار دهد.

: مقررات مشترك پرچم رسمي و سرود ملي

احترام و پاسداشت پرچم رسمي و سرود ملي، امري همگاني است و در مراسم هاي رسمي بايد از پرچم رسمي يا سرود ملي به شرح ويژگي هاي مذكور در مواد (1) و (2) اين آئين نامه استفاده شود.

منظور از استفاده از پرچم رسمي، حسب مورد، نصب، برافراشتن و اهتزاز، قرار دادن يا هر گونه كاربرد ديگر با رعايت مقررات اين آئين نامه است. همچنين منظور از استفاده از سرود ملي، حسب مورد، اجرا، پخش، هم خواني يا هر گونه كاربرد موسيقايي ديگر با رعايت مقررات اين آئين نامه است.

اشخاص و دستگاه هاي مسئول و مشاركت كننده در برگزاري برنامه هاي مربوط به مناسبت هاي ملي و رسمي، رويدادهاي ملي، اجتماعات، راهپيمايي ها و مسابقات ورزشي موظفند تدابير و اقدامات لازم براي استفاده شايسته از پرچم رسمي و سرود ملي را مطابق ضوابط اين آئين نامه اتخاذ نمايند.

اصل بر جواز استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي توسط اشخاص و حمايت از ترويج جايگاه رفيع اين نمادهاي هويت ملي ايراني - اسلامي است و موارد استفاده و موقعيت ها و رفتارهاي نامحترمانه و نامتعارف نسبت به پرچم رسمي و سرود ملي، مطابق اين آئين نامه تعيين مي شود.

موارد و آداب استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي در روابط سياسي (ديپلماتيك)، مراسم هاي بين المللي، نمايندگي هاي خارجي كشور، مسابقات بين المللي رسمي ورزشي و نيز تردد ناوگان دريايي، هوايي و زميني بين المللي، مطابق رويه (پروتكل) هاي بين المللي مندرج در قوانين، مقررات، كنوانسيون ها و معاهداتي كه دولت جمهوري اسلامي ايران به آنها ملحق شده است و عرف بين المللي صورت مي پذيرد و در صورتي كه در زمينه استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي، رويه هاي خاصي در اين موارد پيش بيني شده باشد، آن رويه مجري است.

وزارت امور خارجه موظف است با همكاري دفتر رئيس جمهور و وزارتخانه هاي فرهنگ و ارشاد اسلامي، ورزش و جوانان، دادگستري، راه و شهرسازي، دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، صنعت، معدن و تجارت و كشور، ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه و در چهارچوب قوانين و مقررات مربوط ازجمله ماده (29) قانون كنوانسيون وين درباره روابط كنسولي مصوب 1353، ماده (19) قانون الحاق دولت ايران به كنوانسيون مزايا و مصونيت هاي مأموريت هاي مخصوص مصوب 1353 و ماده (20) قانون مربوط به قرارداد وين درباره روابط سياسي مصوب 1343، دستورالعمل متضمن اين رويه (پروتكل) ها درخصوص پرچم رسمي را تدوين و براي ابلاغ به مرجع ذي ربط ارسال و اجراي آنها را در روابط خارجي پيگيري نمايد.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مكلف است با همكاري سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و در چهارچوب قوانين و مقررات مربوط، تدابير و برنامه هاي آموزشي و رسانه اي لازم براي ترويج جايگاه و منزلت پرچم رسمي و سرود ملي و گسترش فرهنگ نصب پرچم رسمي در محله ها توسط مردم در مناسبت ها و جشن هاي ملي، نحوه ارائه پرچم رسمي در جلسات مجازي و تبيين عمومي مفاد اين آئين نامه را تهيه و به طرق مقتضي اطلاع رساني نمايد.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مكلف است هر ساله در روز پرچم نسبت به برگزاري مسابقه براي دريافت آثار فرهنگي و هنري در رشته هاي مختلف ازقبيل عكاسي، نقاشي، فيلم كوتاه، پويانمايي، شعر و داستان كوتاه با محوريت پرچم رسمي و ارائه جوايز به آثار برتر اقدام نمايد.

در راستاي بند 7/1 فصل هفتم سند تحول بنيادين آموزش و پرورش مصوب جلسه (704) مورخ 1390/10/06 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و به منظور ايجاد انس و علاقه و تقويت تعلق خاطر به مؤلفه هاي هويت ملي ازجمله پرچم رسمي و سرود ملي، وزارت آموزش و پرورش موظف است با رعايت قوانين و مقررات مربوط و در چهارچوب دستورالعملي كه ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه با لحاظ اقتضائات سن، مقطع تحصيلي و جنسيت دانش آموزان، به تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش خواهد رسيد، تدابير و اقدامات لازم را براي تحقق موارد زير اتخاذ نمايد:

يادگيري سرود ملي توسط دانش آموزان و آشنايي با مفاهيم مندرج در پرچم رسمي، تاريخچه پرچم رسمي، مباني رنگ هاي پرچم رسمي و محتواي سرود ملي در برنامه هاي آموزشي و كتاب هاي درسي به ويژه دوره ابتدايي پيش بيني و اجرا شود.

در مراسم آغازين برنامه روزانه مدارس، سرود ملي همراه با اهتزاز پرچم رسمي و در حالت ايستاده توسط دانش آموزان هم خواني شود.

در برنامه هاي تربيتي و فرهنگي مدارس، ضرورت احترام به جايگاه پرچم رسمي و سرود ملي و پرهيز از هر گونه رفتار نامحترمانه يا نامتعارف به دانش آموزان آموزش داده شود.

آموزش صحيح اجراي مراسم آغازين برنامه روزانه مدارس و آئين هاي مرتبط با پرچم رسمي و سرود ملي در دوره هاي آموزش ضمن خدمت فرهنگيان گنجانده شود.

: مقررات اختصاصي پرچم رسمي

نمادها يا پرچم هاي سازماني نبايد به گونه اي كه عرفاً نامناسب قلمداد مي شود، در موقعيتي برتر يا نمايان تر از پرچم رسمي قرار گيرد.

در تشخيص نماياني يا برتري موضوع اين ماده، مواردي نظير سمت، ارتفاع، اندازه، مكان، تعداد اشيا يا پرچم هاي سازماني ملاك است.

دستگاه هاي اجرايي موضوع ماده (29) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب 1395 با اصلاحات بعدي موظفند پرچم رسمي را در چهارچوب موارد زير به كار گيرند:

پرچم رسمي را با كيفيت مطلوب و در مناسب ترين جايگاه ممكن به ويژه در سردر يا ورودي ساختمان هاي مركزي و اصلي و نيز در اتاق مقامات مستقر در فضاهاي اداري به اهتزاز درآورند يا نصب نمايند و در صورت فرسودگي يا كاهش كيفيت پرچم، نسبت به تعويض آن در زمان مناسب اقدام و پرچم قبلي را با روش هاي محترمانه امحاء نمايند.

در صورتي كه مطابق مقررات مربوط، مجاز به استفاده از پرچم سازماني مخصوص به خود هستند، پرچم رسمي را در موقعيتي برتر و نمايان تر نسبت به پرچم سازماني قرار دهند.

پرچم رسمي را در تمامي نشست هاي رسمي و مصاحبه هاي تصويري برنامه ريزي شده مقامات، مديران و مسئولان دستگاه ذي ربط در سمت راست جايگاه و مطابق دستورالعمل موضوع تبصره ماده (6) اين آئين نامه، مستقر نمايند. نحوه استقرار پرچم رسمي بايد به گونه اي باشد كه در معرض ديد بينندگان قرار گرفته و موقعيت محترمانه آن از حيث سمت، ارتفاع، اندازه، مكان، تعداد اشيا يا پرچم هاي سازماني ميان گوينده و پرچم رسمي رعايت شود.

نقش پرچم رسمي را به صورت مشخص در سرآيند پايگاه اطلاع رساني (هِدِر سايت اينترنتي) خود درج نمايند.

در ايام و ساعات بازديد و استفاده عمومي از كتابخانه هاي عمومي، موزه ها، مراكز فرهنگي دولتي، ورزشگاه ها و نمايشگاه هاي ملي و بين المللي كه داخل كشور برگزار مي شود، پرچم رسمي در موقعيتي مناسب در محوطه سازماني دستگاه ذي ربط نصب شود يا به اهتزاز درآيد.

برخي رفتارهاي نامحترمانه و نامتعارف نسبت به پرچم رسمي عبارتند از:

استفاده آگاهانه از پرچم مخدوش يا مغاير با مشخصات مندرج در ماده (1) اين آئين نامه يا استفاده از پرچم به صورت وارونه.

منظور از پرچم مخدوش، پرچمي است كه پارچه آن، داراي عيوب واضح مانند سوراخ شدگي، دررفتگي نخ تار و پود، رگه رگه بودن، قيچي خوردگي، آثار لكه، تغيير رنگ، بريدگي، سوختگي، فرسودگي، كاهش حجم يا ضايعات ديگر و از حدود رواداري موضوع استانداردهاي مصوب سازمان ملي استاندارد ايران خارج باشد.

نيمه افراشته كردن يا پايين كشاندن پرچم رسمي در اماكن يا انظار عمومي با هدف خدشه دار كردن منزلت و جايگاه آن.

نيمه افراشته شدن پرچم رسمي صرفاً در چهارچوب ماده (4) آئين نامه اعلام وضعيت عزاي عمومي در كشور موضوع تصويب نامه شماره 26801/ت63273ه‍ مورخ 1404/02/20 مجاز است.

هر گونه از بين بردن غيرمحترمانه پرچم رسمي نظير سوزاندن و پاره كردن آن در انظار عمومي.

قرار دادن پرچم رسمي در موقعيت ها يا مكان هايي كه به شأن و منزلت آن لطمه وارد كند.

استفاده از عين يا شبيه پرچم رسمي به عنوان علامت تجاري، موضوع بند (8) ماده (96) قانون حمايت از مالكيت صنعتي مصوب 1403.

استفاده نامتعارف از پرچم رسمي جهت پوشاندن اجسام.

پوشاندن محترمانه پيكر يا تابوت شهدا و شخصيت هاي برجسته با پرچم رسمي و نصب آن در يادمان هاي آنها استفاده پسنديده محسوب مي شود.

انضمام پرچم رسمي كوچك در لباس هاي يك شكل (يونيفورم) مشاغل و رشته هاي ورزشي به منظور حضور در مجامع ديپلماتيك، هنري، علمي، ورزشي و ساير رويدادهاي ملي يا بين المللي مجاز است.

هرگونه اظهارنظر، گفتار يا رفتار علني كه به طور صريح بر توهين يا عدم رعايت ارزش، شأن و جايگاه پرچم رسمي دلالت نمايد.

وزارت كشور (سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور) موظف است با رعايت قوانين و مقررات حاكم بر شوراهاي اسلامي شهر و روستا و شهرداري ها و دهياري ها، اقدامات لازم را براي انجام موارد زير مطابق استانداردهاي فني موضوع موضوع تبصره بند (1) ماده (1) معمول دارد:

پرچم رسمي حتي المقدور و به فراخور امكانات مادي و متناسب با جمعيت و مساحت، در ورودي ها و ميادين اصلي يا نقاط كليدي شهرها يا روستاها به صورت شايسته نصب شود يا به اهتزاز درآيد.

در مناسبت هاي ملي ازقبيل روز پرچم، روز جمهوري اسلامي ايران و دهه فجر، پرچم رسمي در معابر اصلي، ميادين و اماكن عمومي به صورت هماهنگ و آذين بندي شده نصب گردد يا به اهتزاز درآيد.

پرچم هاي نصب شده در اماكن عمومي از حيث پاكيزه بودن و كهنه يا مخدوش نبودن موضوع تبصره ذيل بند (1) ماده (11) به صورت دوره اي بازديد و در صورت لزوم، جهت تعويض آنها و امحاي پرچم قبلي با روش محترمانه اقدام شود.

: مقررات اختصاصي سرود ملي

سرود ملي با استفاده از نسخه صوتي با كيفيت موضوع تبصره (2) ماده (2) اين آئين نامه بايد در آغاز تمام مراسم هاي رسمي كه توسط دستگاه هاي اجرايي موضوع ماده (29) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب 1395 با اصلاحات بعدي برگزار مي شود و همچنين فعاليت هاي مهم ديپلماتيك و رويدادهاي ملي ورزشي داخل كشور اجرا شود.

اجراي سرود ملي در مراسم هاي غيررسمي، با رعايت مفاد اين آئين نامه، مجاز است.

سرود ملي بايد مطابق متن و موسيقي مذكور در ماده (2) اين آئين نامه اجرا و خوانده شود. هنگامي كه سرود ملي در موارد موضوع ماده (13) اين آئين نامه اجرا مي شود، حاضران بايد به احترام سرود ملي با وقار و رفتار محترمانه بايستند.

برخي رفتارهاي نامحترمانه و نامتعارف نسبت به سرود ملي عبارتند از:

نواختن يا پخش موسيقي سرود ملي همراه با هرگونه تغيير، تحريف يا دخل و تصرف در متن يا موسيقي سرود ملي.

هرگونه توليد رسانه اي، اظهارنظر، گفتار يا رفتار علني كه به طور صريح بر توهين يا عدم رعايت ارزش، شأن و جايگاه سرود ملي دلالت نمايد.

: ساير مقررات

دستگاه هاي اجرايي ذي ربط و ساير مراجع صادركننده مجوز تأسيس يا فعاليت اشخاص حقوقي خصوصي و همچنين مراجع ذي صلاح در زمينه طراحي و ثبت علائم تجاري و تهيه توليدات هنري و رسانه اي موظفند در ساز و كارهاي انجام وظايف و اختيارات قانوني خود، ضوابط موضوع اين آيين نامه را رعايت، اعمال و بر حسن اجراي آنها نظارت نمايند.

شوراي موضوع ماده (1) آيين نامه بررسي و تأييد نشانه ها و نمادهاي دستگاه هاي دولتي و وابسته به دولت (تصويب نامه شماره 28802/ت50842ه‍ مورخ 1394/03/09) موظف است علاوه بر وظايف مندرج در ماده (3) آئين نامه مزبور، تدابير لازم را براي رعايت مفاد اين آئين نامه در دستگاه هاي مشمول اتخاذ نمايد. اين امر نافي صلاحيت هاي بالاترين مقام اجرايي دستگاه هاي ياد شده در زمينه نظارت بر اجراي مقررات اين آئين نامه در دستگاه متبوع نخواهد بود.

نحوه استفاده از پرچم رسمي و سرود ملي در نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران، مطابق ضوابط مصوب ستادكل نيروهاي مسلح خواهد بود.

وزارت دادگستري موظف است با رعايت اصل يكصد و پنجاه و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و قانون اجراي قسمتي از اصل يكصد و شصتم (160) قانون اساسي مصوب 1394 «لايحه جرم انگاري اهانت به پرچم رسمي و سرود ملي» را ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه تهيه و با رعايت ماده (22) آيين نامه داخلي هيئت دولت براي سير مراحل قانوني مربوط ارائه نمايد.

ساير مقررات اختصاصي دستگاه هاي ذي ربط در رابطه با پرچم رسمي، از جمله مفاد بند (1) ماده (28) آئين نامه بندرهاي ايران موضوع تصويب نامه شماره 14473 مورخ 1371/11/02، ماده (8) آئين نامه اجرايي ماده (7) قانون دريايي ايران موضوع تصويب نامه شماره 107858/ت53936ه‍ مورخ 1397/08/15 و ماده (2) اساسنامه كميته ملي پارالمپيك موضوع تصويب نامه شماره 71768/ت53941ه‍ مورخ 1397/06/03 به قوت خود باقي است.

از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه، مقررات مغاير از جمله تصويب نامه هاي شماره 888-919/7 مورخ 1329/08/25 و شماره 806/21255 مورخ 1336/10/17 با اصلاحات بعدي نسخ مي شوند.

محمدرضا عارف معاون اول رئيس جمهور

پيوست 1- تصوير نمونه پرچم رسمي جمهوري اسلامي ايران پيوست 2- شعر سرود ملي جمهوري اسلامي ايران پيوست 13- نت موسيقي سرود ملي جمهوري اسلامي ايران