آئين نامه حفاظت و مرمت يادمان هاي دفاع مقدس

مقدمه «هر دلي كه براي حقيقت احترام قائل است، هر انساني كه براي معنويت، صفا و اخلاص و انسانيت ارزش قائل است، بايد اين ‌طور مكان ‌ها و خاطره‌ ها را هميشه عزيز بدارد» (پاورقي 1) يادمان ‌هاي دفاع مقدس به‌ عنوان بخشي از ميراث فرهنگي كشور، زمينه‌ ساز معرفي و درك حماسه و فرهنگ مقاومت، جهاد، ايثار و شهادت براي زائرين راهيان نور مي ‌باشد. با توجه به افزايش بازديد زائرين راهيان نور در سال‌ هاي اخير و گذشت چهار دهه از دوران دفاع مقدس و لزوم حفظ اين آثار براي نسل ‌هاي آينده، حفاظت و مرمت يادمان‌ هاي دفاع مقدس امري بسيار مهم و ضروري است. حفاظت و مرمت اصولي يادمان‌ هاي دفاع مقدس نيازمند نگرش صحيح و اقدامات تخصصي و فني مي باشد. لذا در اين آيين‌ نامه، ضوابط عمومي و اصول كلي حفاظت و مرمت يادمان‌ هاي دفاع مقدس تدوين گرديده است.

پاورقي 1 - بيانات مقام معظم رهبري«‌مدظله‌العالي» در يادمان پادگان دوكوهه (09 /01 /1381)

: هدف

ماندگار كردن يادمان‌ هاي دفاع مقدس براي نسل‌ هاي آينده.

ارتقاء سطح حفاظت از يادمان‌ هاي دفاع مقدس.

: منظور

مستندسازي، حفاظت و مرمت يادمان‌ هاي دفاع مقدس.

يكپارچه‌ سازي و ايجاد وحدت رويه در حفاظت و مرمت يادمان‌ هاي دفاع مقدس.

جلوگيري از نابودي و تخريب و مرمت غيراصولي يادمان‌ هاي دفاع مقدس.

: سياست

بهره ‌گيري از توان و ظرفيت نيروهاي مسلح، وزارتخانه ‌ها و سازمان ‌ها و دستگاه‌ هاي مرتبط با دفاع مقدس.

تقويت بنيه علمي و فني حفاظت و مرمت يادمان‌ هاي دفاع مقدس بر اساس ضوابط مربوط.

: دامنه شمول

اين آيين‌ نامه در يادمان‌ هاي دفاع مقدس لازم ‌الاجرا است.

مسئوليت اجراي اين آيين‌ نامه با بهره ‌برداران يادمان ‌ها (كه توسط ستاد مركزي راهيان نور تعيين مي ‌شوند) مي باشد.

مسئوليت نظارت بر حسن اجراي اين آيين‌ نامه با ستاد مركزي راهيان نور كشور است.

: هرگونه تغيير در تعداد يادمان ‌‌ها در شمول اين آيين‌ نامه قرار مي ‌گيرد.

: تعاريف و اختصارات

تعاريف

آثار دفاع مقدس: به هرگونه آثار ملموسِ منقول و غيرمنقول به‌ جامانده از دوران دفاع مقدس كه در حال حاضر در يادمان ‌‌ها موجود است، مانند بناها، سنگرها، خاك‌ ريزها، عوارض طبيعي، ادوات نظامي و...

يادمان دفاع مقدس: به مكاني گفته مي ‌شود كه يك يا چند رويداد مهم نظامي، حماسي يا عملـياتي توسط رزمندگان ايران اسلامي در آنجا به وقوع پيوسته و يا يك يا چند شخصيت برجسته دفاع مقدس در آن محل به شهادت رسيده و مقصد كاروان ‌ها و زائرين راهيان نيز مي ‌باشند.

زائر: به فرد يا افرادي گفته مي‌ شود كه براي آشنايي با تاريخ حماسي و فرهنگي رزمندگان ايران اسلامي در دوره هشت سال دفاع مقدس، سيره و سبك زندگي شهدا و رزمندگان و بازديد از مناطق عملياتي استان‌ هاي مرزي و يادمان ‌ها و ساير اماكن راهيان نور به ‌صورت كارواني يا انفرادي سفر مي‌ كنند.

طرح جامع: به مجموعه مطالعات، طراحي نقشه‌ ها و برنامه ‌هاي كلي سامان‌ دهي و توسعه هر يك از يادمان‌ هاي عملياتي دفاع مقدس گفته مي‌ شود كه توسط ستاد مركزي راهيان نور كشور تدوين، تصويب و ابلاغ مي ‌گردد.

بهره‌ بردار: به سازمان ‌هاي نيروهاي مسلح، سازمان ‌هاي دولتي و غيردولتي كه مديريت، نگهداري و بهره ‌برداري از يادمان (با تصويب شوراي سياستگذاري راهيان نور كشور) به آن دستگاه واگذار مي‌ شود.

حفاظت: فعاليتي تخصصي، فرهنگي و هنري، بر پايه مطالعات علمي و انسان ‌شناسانه با لحاظ كردن احترام به بستر فرهنگي جهت افزايش ماندگاري آثار و آشكار نمودن پيام ‌هاي تاريخي و هنري آثار است.

مرمت: مرمت عملي است كه به ‌منظور تداوم زماني عمر آثار صورت مي‌ پذيرد.

نگهداري: مجموعه اقدامات به ‌منظور طولاني‌ تر كردن عمر آثار و حفظ ارزش‌ هاي زيبايي ‌شناختي و تاريخي آن‌ ها.

عرصه: زمين و محلي كه آثار روي آن واقع شده است.

محدوده: عبارت است از محيط پيراموني عرصه كه بر اساس ويژگي‌ هاي آن در داخل حريم آثار تعين مي‌ شود.

حريم: به بخشي از اراضي اطراف آثار گفته مي‌ شود كه بر اساس ضوابط قانوني و در راستاي تداوم بقا، حفظ و كمال نفع از آن ‌ها، توسط بنياد در دو بخش حريم درجه ‌يك و حريم درجه ‌دو تعيين مي‌ شود.

حريم درجه ‌يك: شامل محدوده ‌اي از يادمان است كه تحت تملك بنياد است تا اولاً فضاي عملياتي و عوارض موجود يادمان حفظ شود و ثانياً مقدار فضاهاي مورد نياز جهت خدمات و موزه طبيعي يادمان تأمين گردد.

حريم درجه ‌دو: شامل محدوده ‌اي پيرامون حريم درجه ‌يك است كه بر اساس قوانين ميراث فرهنگي براي آن ضوابط متناسب با آثار دفاع مقدس وضع و ثبت مي ‌گردد.

ضابطه: عبارت است از قوانيني كه براي پيشگيري از خسارت ‌هاي بالفعل و بالقوه به تماميت آثار تدوين مي‌ شود.

پايش: عبارت است از نظارت و يا سركشي به آثار براي مشاهده ‌ي وضعيت و دگرگوني ‌هاي احتمالي كه ممكن است با گذر زمان در آن رخ دهد.

اختصارات

ستادكل: ستادكل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران

بنياد: بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌ هاي دفاع مقدس

ميراث: وزارت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع ‌دستي

ستاد مركزي: ستاد مركزي راهيان نور كشور كه زيرمجموعه‌ ي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌ هاي دفاع مقدس بوده و رئيس بنياد نيز رئيس ستاد مركزي راهيان نور كشور است.

قرارگاه: قرارگاه ‌هاي رده‌ هاي مربوطه يگان ‌هاي بهره‌ بردار (سپاه و بسيج، آجا ، فراجا، دريايي و جهاد)

: مستندات و قوانين

اساسنامه بنياد حفظ آثار و نشر ارزش ‌هاي دفاع مقدس

اساسنامه وزارت ميراث فرهنگي، صنايع‌ دستي و گردشگري

ابلاغيه رياست ستاد كل نيروهاي مسلح شماره 1488 /1 /3231، تاريخ 12 /08 /1395 «هرگونه تغيير كاربري اماكن، اراضي، ابنيه و آثار فيزيكي دفاع مقدس و هر اقدامي كه موجب تغيير ماهيت آن‌ ها گردد، منوط به اخذ مجوز كتبي از بنياد حفظ آثار و نشر ارزش ‌هاي دفاع مقدس مي باشد».

آيين‌ نامه حفظ، نگهداري و ثبت آثار ملي دفاع مقدس و تملك اراضي و اماكن و آثار فيزيكي مرتبط مصوب هيئت ‌امناي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌ هاي دفاع مقدس (05 /۱۲ /1395)

سند ملي راهيان نور كشور مصوب هيئت‌ امناي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌ هاي دفاع مقدس (26 /۱۱ /1396)

ماده ۱۰ نظام ‌نامه اجراي قانون ۱۲ آبان ماه ۱۳۰۹ شمسي مصوب هيئت وزرا، تاريخ ۲۸ آبان ماه ۱۳۱۱

قانون مجازات اسلامي مصوب مجلس شوراي اسلامي، تاريخ 2 /3 /1375

آيين‌ نامه حفاظت از ميراث فرهنگي كشور مصوب شوراي امنيت كشور، تاريخ 28 /3 /1381

قانون حمايت از مرمت و احياي بافت ‌هاي تاريخي ـ فرهنگي مصوب مجلس شوراي اسلامي، تاريخ 12 /۰۴ /1398

: ضوابط و مقررات عمومي حفاظت و مرمت

هرگونه ساخت ‌و ساز، عمليات اجرايي، دخل و تصرف، تغيير در نما يا كالبد يا عوارض موجود عرصه و اعيان آثار كه منجر به تخريب يا آسيب يادمان‌ هاي دفاع مقدس گردد، ممنوع است و پيگرد قانوني دارد.

: مرمت، احياء، ساماندهي و هرگونه اصلاح با هدف حفظ و احياي ارزش‌ هاي فرهنگي و تاريخي آثار مي ‌بايست پس از تهيه طرح با اخذ مجوز از بنياد صورت گيرد.

: حداكثر ارتفاع مجاز ساخت ‌و ساز در داخل عرصه نبايد از ارتفاع آثار تجاوز كند.

هرگونه تغيير كاربري و ساخت‌ و ساز در حريم درجه‌ يك بايد بر اساس طرح جامع و مطابق با ضوابط اختصاصي بنياد صورت گيرد.

هرگونه تغيير كاربري و ساخت‌ و ساز در حريم درجه ‌دو بايد بر اساس ضوابط حريم آثار ثبت‌ شده در ميراث انجام پذيرد.

هر اقدامي كه به‌ گونه ‌اي به بنيان عرصه و حريم درجه ‌يك يادمان لطمه وارد سازد، ممنوع است. از قبيل حفر چاه آب و فاضلاب، احداث كانال، تأسيسات برقي، تردد ماشين‌ آلات سنگين و نامتناسب، نصب دستگاه‌ هاي لرزاننده، ايجاد كاربري ‌هاي صنعتي و تجاري، هدايت آب‌ هاي سطحي به سمت آثار و انباشت زباله.

تمامي سيم‌ كشي ‌ها، لوله ‌كشي‌ ها، تأسيسات و... مي ‌بايست به‌ صورت روكار اجرا شده و از تخريب آثار براي عبور تجهيزات و تأسيسات جلوگيري به عمل آيد.

طرح معماري، مصالح و نماهاي واحدهاي اطراف آثار در حريم درجه‌ يك، بايد متناسب با بافت فرهنگي و تاريخي مجموعه و سازگار و هماهنگ با اقليم منطقه باشد و به تأييد بنياد برسد.

انجام رزمايش‌ ها و تمرينات نظامي در محدوده آثار ممنوع است.

جهت جلوگيري از تعرض به آثار مي ‌بايست محدوده و حريم يادمان بر اساس طرح جامع، محصورسازي يا نشانه ‌گذاري شوند.

ضوابط و مقررات اختصاصي و دستورالعمل حفاظت و مرمت هر يك از يادمان‌ ‌ها برابر اين آيين‌ نامه توسط بهره ‌‌بردار تهيه و پس از تأييد ستاد مركزي قابل اجرا خواهد بود.

: دستورات هماهنگي

در صورت ضرورت مرمت، تجديد نازك‌ كاري و رنگ‌ آميزي آثار، بهره ‌بردار يادمان مي ‌بايست جزئيات و نحوه اجراي آن را بر اساس طرح جامع يادمان به شكلي كه اصالت فضا همچنان باقي بماند، انجام دهد.

پايش ‌هاي سالانه از آثار و مقاومت سنجي سازه‌ اي آن با هماهنگي بنياد و بهره ‌بردار يادمان، توسط وزارت ميراث انجام گردد.

در راستاي حفظ آثار و تهيه طرح‌ هاي مرمت تخصصي، بهره ‌بردار يادمان موظف است عوارض و تغييرات به وجود آمده حين يا پس از دوران دفاع مقدس در يادمان را شناسايي و گزارش آن را به بنياد ارسال نمايد.

در صورت نياز به تجديد و بازسازي سازه ‌هاي خاكي مانند سنگرها، خاك‌ ريزها و...، بهره ‌بردار يادمان موظف است از نيروي انساني و تجهيزات سبك و يا ماشين ‌آلات متناسب با آن يادمان استفاده كند.

در راستاي پيشگيري از وارد شدن هرگونه خدشه يا آسيب به آثار يادمان، بهره‌ بردار موظف است ميزان تردد، حضور و اجتماع زائرين در محدوده اصلي آثار را متناسب با سرزمين و نوع آثار كنترل يا محدود نموده به ‌گونه ‌اي كه حفاظت از آن‌ ها تأمين گردد.

بهره ‌بردار يادمان ادوات، تجهيزات و ماشين‌ آلات مرتبط با دفاع مقدس و آثار را به نحو مناسب مستقر، ثبت، حفظ، نگهداري و (در صورت لزوم) مرمت نمايد.

: براي تجهيزاتي كه هويت آن‌ ها به محل قرارگيري آن وابسته است مي‌ بايست در همان محل مورد حفاظت و نگهداري قرار گرفته و از جابجايي آن خودداري شود.

: ادوات نظامي آسيب‌ پذير يا مخاطره ‌آميز مي ‌بايست محصور و حفاظت شوند و در صورت لزوم تابلوها و علائم هشدار دهنده در مجاورت آن ‌ها نصب گردد.

سرزمين‌ هاي نبرد داخل حريم يادمان مي‌ بايست به همان شكل به ‌جا مانده از دوران دفاع مقدس حفظ شود.

بهره‌ بردار براي حفظ و نگهداري آثار باقي‌ مانده از دوران دفاع مقدس در يادمان‌ ها، از جمله سنگرها، خاك‌ ريزها، دست‌ نوشته، يادگاري و هر آنچه نشاني از آن دوران دارد، اقدامات لازم را انجام دهد.

در راستاي حراست از محيط‌ زيست و حفظ و تقويت پوشش گياهي حريم يادمان‌، بهره‌ بردار موظف است بر اساس طرح جامع و با كمك دستگاه ‌هاي مربوطه در استان اقدامات لازم را انجام دهد.

بهره‌ بردار موظف است در خصوص انجام عمليات پاك‌ سازي و مين ‌زدايي محدوده و حريم درجه ‌يك يادمان‌ توسط وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح و با هماهنگي ستاد مركزي، پيگيري و هماهنگي لازم را انجام دهد.

در صورت بروز خسارت (در اثر حوادث طبيعي) به آثار دفاع مقدس در يادمان، بهره‌ بردار موظف است با همكاري متوليان امر در استان و ديگر دستگاه‌ هاي مربوطه، اقدامات پيشگيرانه و مقابله ‌اي را انجام داده و مراتب را به قرارگاه مربوطه و ستاد مركزي اطلاع دهد.

مسئوليت حفاظت فيزيكي از آثار دفاع مقدس در يادمان ‌ها با بهره‌ بردار است كه مي ‌بايست با اتخاذ تدابير و تمهيدات لازم و هماهنگي با يگان ‌ها و دستگاه‌ هاي مربوطه در استان اين مأموريت را انجام دهد.

: اين آيين‌ نامه در ۹ ماده و ۵ تبصره در تاريخ 24 /۱۱ /1400 به تصويب هيئت ‌امناي بنياد رسيد و از تاريخ تصويب لازم ‌الاجرا است.

رئيس ستادكل نيروهاي مسلح و رئيس هيئت‌ امناي بنياد ـ سرلشكر پاسدار محمد باقري