نظر مشورتي 7/1401/1224 مورخ 1401/12/01 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص نحوه صدور حكم مجازات در جرايم تعزيري در صورت توبه مرتكب بر اساس مقررات ماده 115 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 و بيان منظور از عبارت « قبل از اثبات جرم» مندرج در ماده 114 قانون مج

استعلام : 1- با توجه به مواد 114 و 115 و تبصره 2 ماده اخير از قانون مجازات اسلامي (بخش مواد عمومي)، هرگاه متهم در جرايم موجب حد (غير از قذف و محاربه) قبل از اثبات جرم، توبه كند و ندامت و اصلاح او محرز شود، حد ساقط مي‌شود؛ به نظر مي‌رسد در جرايم تعزيري درجه يك تا پنج و همچنين جرايم تعزيري كه منصوص شرعي باشند، چنانچه مرتكب قبل از اثبات جرم توبه نمايد و ندامت و اصلاح او براي قاضي محرز شود، به طريق اولي بايد تعزير ساقط شود؛ ولي از عبارات مواد قانوني مذكور و تبصره 2 چنين امري برداشت نمي‌شود، نظرتان چيست؟ 2- اساساً قبل از اثبات جرم، اصل برائت حاكم است. بحث سقوط مجازات چه معنا دارد؟ مقصود مقنن چه بوده است؟ 3- آيا احراز توبه و ندامت به معناي احراز جرم نيست؟ پس قبل از اثبات چه معنا دارد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- اولاً، با عنايت به صراحت ماده 115 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، «توبه مرتكب» حسب مورد در جرايم تعزيري درجه 6، 7 و 8 موجب سقوط مجازات و در جرايم تعزيري درجه 5 به بالا مي‌تواند از جهات تخفيف مجازات باشد و با لحاظ صراحت تبصره 2 ماده پيش‌گفته، اطلاق مقررات اين ماده شامل تعزيرات منصوص شرعي نمي‌شود. ثانياً، مطابق احكام اسلام، توبه در جرايم مستوجب حد مسقط حد است و به طريق اولي مسقط تعزير؛ با اين وجود قانونگذار بر پايه برخي مصالح اجتماعي و با اتخاذ رويكردي واقع‌بينانه در قبال جرايم تعزيري، در تعزيرات درجه يك تا پنج، توبه را مسقط تعزير ندانسته است؛ اما در تعزيرات منصوص شرعي، با توجه به عبارت «اطلاق مقررات اين ماده» در تبصره 2 ماده 115 قانون مجازات اسلامي مقصود قانونگذار از اين عبارت، خروج حكم تعزيرات منصوص شرعي و توبه مرتكب در اين تعزيرات، از شمول اطلاق موجود در اين ماده است؛ به بيان ديگر قانونگذار در تبصره يادشده، اطلاق ماده مبني بر اين‌كه «در جرايم تعزيري درجه يك تا پنج، توبه موجب تخفيف مجازات است» و نيز اطلاق حكم تبصره يك اين ماده مبني بر اين‌‌كه «تكرار جرم مانع بهره‌‌مندي از آثار توبه است» را از شمول احكام تعزيرات منصوص شرعي خارج كرده و توبه در تعزيرات منصوص را تابع احكام و مقررات خاص اين تعزيرات دانسته است. نتيجه اين‌كه به‌جز تعزيرات منصوص شرعي، اگر دادگاه توبه مرتكب را احراز كند، در جرايم تعزيري درجه شش تا هشت، مجازات ساقط و در ساير جرايم تعزيري، موجب تخفيف مجازات مي‌شود. 2 و 3- منظور از عبارت «متهم قبل از اثبات جرم توبه كند....»، مذكور در ماده 114 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 اين است كه متهم بايد قبل از قطعيت حكم (قبل از صدور حكم قطعي) توبه كند و دادگاه رسيدگي¬كننده در هر مرحله از مراحل دادرسي؛ اعم از بدوي يا تجديد نظر، قبل از قطعيت حكم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وي را احراز كند؛ زيرا مادام كه حكم محكوميت كسي قطعي نشده است، نمي¬توان جرم او را ثابت دانست و به همين جهت صدور كيفرخواست و نيز صدور رأي بدوي كه قابل تجديد نظر باشد، «اثبات جرم» تلقي نمي‌شود.