نظامنامه تعيين وظائف محققين ثبت اسناد و املاك مملكتي

نظر بمواد 5 و 6 و 9 قانون ثبت اسناد و املاك مصوب 21 بهمن 1308 مقرر ميدارد:

در تعيين و صلاحيت محققين ثبت

محققين ثبت از ميان مستخدمين دولت كه لااقل 25 سال سن و اطلاعات كافي متناسب با اين شغل داشته باشند معين ميگردند

در موارد ذيل رسيدگي بدعاوي بين معترضين و مستدعيان ثبت جز در حوزه‌ كه محقق ثبت براي آن معين نشده از خصائص محقق ثبت خواهد بود. 1ـ در صورتيكه ميزان اختلاف از هزار تومان تجاوز نكند. 2ـ در صورتيكه تقاضاي ثبت راجع به قنات يا چشمه سار مشاع و يا هر ملك مشاع ديگري بوده و سهام قنات يا چشمه‌ سار يا ملك مجموعا بيش از سهام واقعي ملك يا قنات يا چشمه‌ سار بشود و سهم هر يك از شركاء يك هزار تومان يا كمتر باشد.

در مورد ماده فوق راي محقق ثبت قابل استيناف بوده و شاكي ميتواند تا ده روز پس از ابلاغ راي به نزديك ترين محكمه بدايت شكايت استينافي كند رائيكه از محكمه مزبور استينافا صادر ميشود قابل تميز نخواهد بود. محقق ثبت بايد در ضمن راي خود حق استيناف مذكور فوق را ذكر كرده و محكمه را هم كه بايد استينافا رسيدگي كند صريحا معين نمايد- عرضحال استينافي از مخارج محكمه معاف نبوده و بايد به آن مطابق مقررات قانوني الصاق تمبر بشود.

در مورد قنوات و چشمه ‌سارها و املاك مشاعه هرگاه سهام ملك يا قنات و يا چشمه‌ سار بترتيب مذكور در ماده 8 قانون ثبت اسناد و املاك مصوبه 21 بهمن ماه 308 مجموعا بيش از سهام واقعي ملك يا قنات يا چشمه‌ سار باشد محقق ثبت بدون رعايت حد نصاب مذكور در ماده 2 اين نظامنامه رسيدگي كرده راي خواهد داد. كسانيكه در اين مورد به راي محقق ثبت تسليم نباشند در صورتيكه سهم هر يك از آنها بيش از هزار تومان باشد معترض تلقي شده و ميتوانند تا دو ماه پس از ابلاغ راي نسبت به تقاضاي ثبت ساير شركاء ملك و قنات و يا چشمه‌ سار بمحكمه صلاحيت دار عرضحال بدهند.

دعواي ناشي از تقاضاي ثبت هر ملك بآيد بمحققي رجوع شود كه در اداره يا دايره ثبت اسناد محل وقوع ملك ماموريت دارد.

در صورتيكه در يك اداره يا دايره ثبت اسناد محققين ثبت متعدد باشند تقسيم كارها بعهده محقق اول خواهد بود.

در عرضحال و ترتيب رسيدگي

در عرض حال و احضار

در موارديكه رسيدگي بدعوي داخل در صلاحيت محقق ثبت باشد معترض بايد در ظرف شصت روز از تاريخ تسليم اعتراض باداره ثبت بمحقق ثبت مراجعه نموده و عرضحال بدهد.

عرضحال ممكن است كتبي يا شفاهي باشد بعرضحال كتبي - كه ممكن است روي اوراق مخصوص نبوده و خطي باشد- سواد رسيد اعتراض كه بموجب ماده 82 قانون ثبت اسناد و املاك مقرر است ضميمه خواهد بود اگر عرضحال شفاهي باشد سواد مزبور بايد بمحقق ثبت تسليم شود محقق آنرا در دوسيه عمل ضبط نموده و از عرضحال شفاهي خلاصه ترتيب داده بامضاي معترض ميرساند هرگاه معترض سواد نداشته باشد اين نكته بوسيله محقق در دوسيه قيد خواهد شد.

در موقع تقديم عرضحال اعم از كتبي يا شفاهي بايد نكات ذيل معين شده و اسناد ذيل به محقق ثبت داده شود. 1ـ اسم و اسم خانواده و شغل و محل اقامت معترض و مستدعي ثبت 2ـ محل وقوع ملك مورد اعتراض بطور صريح 3ـ قيمت مدعابه 4ـ اسامي شهود اگر باشند 5ـ سواد تمام مدارك ادعا

معترضي كه شفاها عرضحال داده ميتواند بجاي دادن سواد مدارك ادعا اصل آنها را بمحقق ثبت ارائه دهد در اين صورت محقق ثبت مفاد و تاريخ مدارك را در دفتر خود ثبت كرده و اصل را در همان وقت بمعترض رد ميكند تا در موقع رسيدگي بمحقق يا مستدعي ثبت اگر تقاضا كرد اصل مدارك مجدداً ارائه شود.

بعرض حال معترض الصاق تمبر نشده و از معترض مخارج محاكمه ابتدائي اخذ نخواهد شد.

بعد از وصول عرضحال محقق ثبت با رعايت يك روز براي هر شش فرسخ مسافت طرف را براي روز جلسه كه معين مينمايد احضار ميكند ولي موعد مقرر براي حضور مدعي ‌عليه نبايد از تاريخ ابلاغ احضارنامه بمدعي‌ عليه كمتر از يك روز باشد احضاريه در دو نسخه بوده يكي بمستدعي ثبت تسليم و ديگري بامضاء او رسيده به محقق ثبت تسيلم مي‌گردد:

در ابلاغ احضاريه مفاد مواد 26 و 28 و 29 و 30 و 31 و 32 قانون اصول محاكمات حقوقي مصوبه رمضان و ذي قعده 1329 قمري رعايت خواهد شد.

در رسيدگي

در كليات

در موعد مقرر طرفين بايد يا شخصا حاضر گردند و يا وكيل ثابت ‌الوكاله بفرستند

انتخاب وكيل از ميان وكلاء مجاز عدليه اجباري نيست ليكن اگر اشخاصي بخواهند شغل خود را وكالت در امور ثبت و محاكمه در محضر محققين ثبت قرار دهند بايد تحصيل جواز مخصوص نموده از مقررات وزارت عدليه تبعيت نمايند- هر وكيل ثبت كه از عهده انجام امور محوله بخود برنيامده يا سوء اخلاق نشان بدهد ممنوع ‌الوكاله خواهد شد. هر كس در ظرف يك سال در بيش از سه امر ثبت يا بيش از سه دعوي ثبت وكالت كرده باشد مشتغل بشغل وكالت محسوب خواهد شد.

محقق ثبت بايد در جلسه اول بطرفين تكليف صلح كند و اگر در همان جلسه طرفين اصولا حاضر براي صلح نشدند محقق رسيدگي كرده حكم خواهد داد

ارجاع بحكميت فقط وقتي ممكن است كه طرفين تراضي نمايند

محقق ثبت بايد خلاصه مذاكرات هر يك از طرفين را در دوسيه امر قيد و بمهر يا امضاي او برساند و اگر طرفين يا يكي از آنها سواد نداشته باشد اين نكته بايد در صورت جلسه قيد شود.

در اسناد كتبي

محقق ثبت بايد كليه اسناد كتبي مربوط بدعوي را كه طرفين ابراز مي ‌كنند مورد مداقه قرار دهد خواه اسناد مزبوره رسمي باشد و خواه عادي.

اعتبار اسناد رسمي همان است كه بموجب قانون اصول محاكمات حقوقي و قانون ثبت اسناد و املاك مقرر است

هيچيك از متداعيين نمي ‌توانند نسبت بسندي كه خودش داده و آنرا امضا كرده و يا از طرف او داده شده و بامضاء او رسيده است اظهار بي ‌اطلاعي كند و هرگاه بخواهند آن سند را رد نمايد يا بايد نسبت به آن ادعاي جعليت كند و يا مدلل نمايد كه آن سند بجهتي از جهات قانوني از اعتبار افتاده است

اگر نسبت به سندي كه براي صدور حكم اهميت دارد اقامه دعوي جعل شود محقق ثبت بايد بطرفيكه آن سند را ابراز كرده تكليف نمايد كه آنرا پس بگيرد هرگاه صاحب سند باين تكليف راضي نشد و طرف مقابل هم ادعاي جعليت را پس نگرفت محقق ثبت بدعوي جعل رسيدگي كرده قرار مقتضي صادر مي كند مگر اينكه مدعي جعليت را نيز معرفي كرده باشد كه در اين صورت محقق ثبت امر را جاعل بپاركه بدايت حوزه‌ كه در آنجا ماموريت دارد احاله ميكند.

هرگاه محقق ثبت در نتيجه رسيدگي بدعوي جعل قرار جعليت سند را صادر نمايد سند مزبور را بايد با سواد قرار خود نزد مدعي ‌العموم بدايت كه در حوزه آن ماموريت دارد ارسال كند.

در معاينه محلي و عقيده اهل خبره

معاينه محلي بخواهش يكي از متداعيين يا به نظر خود محقق ثبت بعمل ميايد.

معاينه در حضور محقق ثبت و متداعيين و لااقل دو نفر شاهد طرف اعتماد كه كتبا يا شفاها احضار شده باشند بعمل مي ‌آيد.

هرگاه متداعيين و يا شهودي كه قبلا براي معاينه محلي احضار شده ‌اند در موعد مقرر حاضر نشوند عدم حضور آن ها مانع از انجام معاينه نمي ‌شود- غائبين حق شكايت نخواهند داشت.

محقق ثبت مي ‌تواند بتقاضاي يكي از طرفين و يا بنظر خود اطلاعات اهل خبره را بخواهد در اين صورت متداعيين به تراضي يك يا سه نفر اهل خبره انتخاب ميكند و هرگاه تراضي نشد عده لازم را خود محقق ثبت معين ميكند در اين صورت طرفين مطابق ماده 28 اين نظامنامه حق رد آنها را خواهند داشت.

از معاينه محلي و اظهارات اهل خبره صورت‌ مجلسي بامضاء محقق ثبت و متداعيين و شهود و خبره ميرسد و هرگاه كسي از حضار سواد نداشته باشد در صورت‌ مجلس قيد ميشود در صورتيكه معاينه محلي و يا عقيده اهل خبره قاطع باشد محقق ثبت ميتواند فورا در خود محل حكم دهد.

در رد محقق ثبت

در موارد مفصله ذيل محقق ثبت بايد راسا از رسيدگي امتناع كند و متداعيين نيز مي ‌توانند او را رد نمايند. 1ـ وقتيكه محقق ثبت نفع شخصي در ادعائيكه اقامه شده است داشته باشد. 2ـ وقتيكه محقق ثبت با يكي از متداعيين قرابت نسبي يا سببي تا درجه چهارم داشته باشد. 3ـ وقتيكه محقق ثبت قيم يكي از متداعيين يا كفيل امور او باشد و يا يكي از متداعيين مباشر امور محقق ثبت باشد. 4ـ وقتيكه محقق ثبت يا زوجه او وارث يكي از متداعيين است. 5 ـ وقتيكه محقق ثبت يا يكي از متداعين يا با اشخاصيكه با او قرابت سببي يا نسبي دارند محاكمه جزائي داشته و يكسال از زمان ختم آن محاكمه نگذشته باشد. 6 ـ در صورتي مابين محقق ثبت و يكي از متداعيين يا عيال او محاكمه حقوقي در محكمه ديگري مطرح باشد. 7 ـ وقتيكه محقق ثبت سابقا در باب ادعائيكه اقامه شده كتبا اظهار عقيده نموده باشد.

رد محقق ثبت بايد موجه باشد و در هر حال رد بايد قبل از شروع برسيدگي بعمل آيد مگر اينكه علت رد بعدا حادث شود.

همينكه محقق ثبت اظهارات مدعي رد را صحيح دانست قرار عدم دخالت خود را صادر و دعوي را به محقق ثبت ديگر همان حوزه اگر باشد والا با رعايت حد نصاب بنزديكترين محكمه ابتدائي و يا بنزديك ترين محكمه صلح احاله مي ‌نمايد.

هرگاه محقق ثبت مورد را از موارد رد تشخيص نداد قرار دخالت خود را صادر و بماهيت دعوي رسيدگي كرده حكم مقتضي مي ‌دهد و مدعي رد مي‌ تواند در موقع استيناف از حكم ماهيتي نسبت بقرار مزبور نيز شكايت نمايد.

در عدم حضور متداعيين و يا يكي از آنها

هرگاه روز جلسة مدعي ‌عليه (مستدعي ثبت) حاضر نگرديد محقق ثبت ميتواند بتقاضاي طرف رسيدگي نموده حكم غيابي دهد. هرگاه خود مدعي (معترض) حاضر نشد محقق ثبت بتقاضاي طرف عرضحال او را ابطال خواهد كرد و در اين صورت تجديد عرض حال در خارج مدت شصت روز مقرر فقط در ظرف ده روز پس از ابلاغ قرار ابطال براي يكمرتبه ممكن خواهد بود.

هرگاه مستدعي ثبت (مدعي ‌عليه) بموجب ماده قبل غيابا محكوم گرديد سواد حكم غيابي بايد باو ابلاغ شود و محكوم‌ عليه غائب ميتواند در ظرف 5 روز از تاريخ ابلاغ حكم عرض حال اعتراض داده تجديد رسيدگي بخواهد- عرضحال اعتراض و رسيدگي به آن از مخارج محاكمه معاف نبوده و بايد مطابق مقررات ماده 781 و 785 قانون اصول محاكمات حقوقي حق تمبر و خرج حكم دريافت شود.

بعد از انقضاي مدت مذكور در ماده قبل عرض حال اعتراض پذيرفته نخواهد شد و محكوم عليه ميتواند بموجب مواد 36 و 37 اين نظامنامه عرض حال استيناف بدهد.

همينكه عرض حال اعتراض بر حكم غيابي در موعد مقرر بمحقق ثبت داده شد محقق ثبت موعد جلسه را معين و بطرفين اطلاع ميدهد و اگر در اين جلسه نيز مدعي عليه حاضر نشد و ثانيا بموجب حكم غيابي محكوم گرديد ديگر عرض حال اعتراض او پذيرفته نخواهد شد ولي ميتواند مطابق ماده 37 استينافا شكايت كند.

در موارديكه بموجب اين نظامنامه پيش بيني نشده است محقق ثبت مكلف است بر طبق مقررات اصول محاكمات حقوقي صلحيه ها رفتار نمايد.

احكام و قرارهاي محقق ثبت بر طبق مقررات اصول محاكمات حقوقي راجع بابلاغ احكام ابلاغ ميشود.

مهلت استيناف از قرار يا احكام محقق ثبت ده روز از تاريخ ابلاغ است.

در مواردي كه بموجب اين نظامنامه پيش بيني نشده است محقق ثبت مكلف است بر طبق مقررات اصول محاكمات حقوقي صلحيه ها رفتار نمايد.

داور – وزارت عدليه اعظم