بخشنامه ابلاغي بانك مركزي در خصوص حداقل الزامات مديريت ريسك اعتباري در مؤسسات اعتباري

با سلام و احترام به استحضار مي رساند؛ نامه شماره 172745 /02 تاريخ 20 /07 /1402 آن بانك با موضوع «حداقل الزامات مديريت ريسك اعتباري در مؤسسات اعتباري» در جلسه هيئت مديره اين بانك مطرح و طي نامه شماره 486 /948 /023 تاريخ 03 /08 /1402 از طريق سامانه يكپارچه مكاتبات اداري به واحدهاي ذيربط ابلاغ گرديد.

وهب متقي نيا

بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران مديريت كل مقررات، مجوزهاي بانكي و مبارزه با پولشويي اداره مطالعات و مقررات بانكي «حداقل الزامات مديريت ريسك اعتباري در مؤسسات اعتباري» نسخه اصلاحي (پاييز 1402)

در اجراي بند (ب) ماده (11) «قانون پولي و بانكي كشور»، بند (2) ماده (2) «قانون عمليات بانكي بدون‌ربا (بهره)»، مفاد «آيين ‌نامه نظام سنجش اعتبار» مصوب جلسه مورخ 29 /3 /1398 هيأت محترم وزيران و تبصره (2) ماده (48) «آيين ‌نامه پيشگيري از انباشت مطالبات غيرجاري» مصوب مورخ 28 /12 /1397 ستاد هماهنگي مبارزه با مفاسد اقتصادي، به منظور تسهيل گردش مؤثر و كارآمد وجوه و اعتبارات اعطايي توسط مؤسسه اعتباري جهت نيل به ايجاد و حفظ ثبات و سلامت مالي شبكه بانكي كشور، «حداقل الزامات مديريت ريسك اعتباري در مؤسسات اعتباري» كه از اين پس به اختصار«الزامات» ناميده مي شود، به شرح زير تدوين مي‌ گردد.

در اين الزامات عبارات زير در معاني مشروح ارايه شده به ‌كار مي ‌روند:

بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران؛

مؤسسه اعتباري: بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي كه به موجب قانون و يا با مجوز بانك مركزي تأسيس شده و تحت نظارت آن بانك قرار دارد؛

امتياز اعتباري، اهليت اعتباري، گزارش اعتباري و شركت اعتبار سنجي: اصطلاحات موضوع «آيين ‌نامه نظام سنجش اعتبار» موضوع تصويب‌ نامه شماره 39151 /ت55296هـ مورخ 4 /4 /1398 هيأت محترم وزيران؛

اعتبار: هر نوع پرداخت يا تعهد به پرداخت وجوه توسط مؤسسه اعتباري در قالب اعطاي تسهيلات، ايجاد تعهدات و ساير موارد، به مشتري در قبال تعهد وي به بازپرداخت وجوه مذكور.

اعتبار مشكل ‌دار: اعتباري كه به دلايلي نظير تغيير در وضعيت مالي مشتري و فعاليت ‌هاي اقتصادي وي، بازپرداخت آن به تأخير افتاده يا احتمال نكول آن وجود دارد.

نكول: عدم ايفاي به موقع تمام يا قسمتي از تعهدات ناشي از دريافت اعتبار، توسط مشتري به دلايلي نظير عدم تمايل و عدم توانايي مالي.

ريسك اعتباري: احتمال وقوع زيان حاصل از نكول مشتري در بازپرداخت اعتبار.

ريسك تمركز اعتباري: ريسك اعتباري ناشي از تمركز اعتبار در حوزه‌ هايي نظير مشتريان، بخش‌ هاي اقتصادي و مناطق جغرافيايي.

مديريت ريسك اعتباري: فرآيند شناسايي،‌ اندازه‌ گيري، پايش، كنترل و گزارش‌ گري ريسك‌ اعتباري.

اعتبارسنجي: فرآيند تعيين امتياز اعتباري اشخاص با استفاده از الگوهاي كمي و كيفي.

رتبه اعتباري: شاخصي است كه توسط مؤسسات رتبه ‌بندي اعتباري با استفاده از اطلاعات كمي و كيفي و بر اساس يك روش مشخص، به منظور تعيين احتمال ايفاي به موقع تعهدات اشخاص محاسبه مي‌ شود.

رتبه اعتباري داخلي: شاخص حاصل از سيستم رتبه‌ بندي اعتباري داخلي كه بيانگر امتياز حاصل از ارزيابي اهليت اعتباري مشتري مي‌باشد.

نسبت مطالبات غيرجاري: حاصل تقسيم مجموع مطالبـات غيرجـاري اعم از ريالي و ارزي به مجموع مطالبات اعم از ريالي و ارزي؛

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اصلاح گرديد.

نسبت مطالبات غيرجاري ريالي: حاصل تقسيم مجموع مطالبات غيرجاري ريالي به مجموع مطالبات ريالي؛

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اضافه گرديد.

نسبت مطالبات غيرجاري خالص: حاصل تقسيم مجموع خالص مطالبات غيرجاري اعم از ريالي و ارزي (پس از كسر ذخاير مطالبات) به مجموع مطالبات اعم از ريالي و ارزي

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اضافه گرديد.

هيأت مديره مؤسسه اعتباري موظف است در راستاي مديريت مؤثر ريسك اعتباري و ارزيابي جامع ريسك مؤسسه اعتباري، چارچوب مديريت ريسك اعتباري را با توجه به ماهيت، اندازه و پيچيدگي فعاليت مؤسسه اعتباري ايجاد نمايد. چارچوب مذكور بايد حداقل شامل موارد زير ‌باشد:

راهبرد و خط‌ مشي ريسك اعتباري؛

نقش ‌ها و مسؤليت‌ هاي هيأت مديره، هيأت عامل و ساير كاركنان مرتبط با امور اعتباري؛

سيستم اطلاعات مديريت و فرآيندهاي گزارشگري؛

فرآيند اعطا و مديريت اعتبار؛

رويه‌ هاي ارزيابي اعتباري؛

نظام‌ ها و رويه‌ ها براي شناسايي، پذيرش، اندازه ‌گيري، پايش و كنترل ريسك اعتباري؛

هيأت عامل موظف است به منظور مديريت ريسك اعتباري حداقل اقدامات زير را انجام دهد:

ايجاد شيوه‌ هاي عملياتي در چارچوب سياست ‌هاي اعتباري و فرآيند اعطا و مديريت اعتبار مصوب هيأت مديره؛

ايجاد واحد اجرايي مديريت ريسك اعتباري در چارچوب ساختارسازماني مصوب هيأت مديره؛

بازبيني وضعيت اعتباري مشتري و ارايه پيشنهاد مبني بر تغيير حدود اعتباري متناسب با وضعيت اعتباري وي؛

اجرا و عملياتي كردن برنامه آزمون بحران؛

ايجاد سيستم اطلاعات مديريت براي اطمينان از گزارشگري به موقع، صحيح و حاوي اطلاعات كافي در خصوص ريسك اعتباري.

هيأت عامل مؤسسه اعتباري موظف است بر مبناي رويه‌ ها و خط مشي ‌هاي اعتباري، سيستم اطلاعات مديريت شامل سيستم گزارشگري كه دربردارنده خطوط گزارشگري است را به نحوي ايجاد نمايد كه حداقل اطلاعات در خصوص موارد زير، در اسرع وقت به سطوح مناسب مديريت و كميته ريسك گزارش شود: 1- انحرافات از رويه‌ هاي اعطاي اعتبار و حدود اعتباري؛ 2- تركيب و كيفيت سبدهاي اعتباري؛ 3- ريسك تمركز اعتباري؛ 4- مطالبات غيرجاري؛ 5- كيفيت و ارزش وثايق؛

مؤسسه اعتباري موظف است پيش از اعطاي هرگونه اعتبـار نسـبت بـه اسـتعلام گزارش اعتباري از شركت ‌هاي اعتبارسـنجي اقـدام نمايـد. در مورد اعتبارات بالاي 1،000 ميليارد ريال، علاوه بر أخذ گزارش اعتبـاري از شركت ‌هاي اعتبارسنجي، أخذ رتبه اعتباري از مؤسسات رتبه ‌بندي اعتباري، موضوع بند (21) ماده (1) قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران مصوب سال 1384، الزامي است.

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اصلاح گرديد.

بانك مركزي مي‌ تواند در صورت لزوم حد مقرر در اين ماده را با توجه به سطح عمومي قيمت ‌ها تعديل نمايد.

مؤسسه اعتباري موظف است به منظور ارزيابي و تصميم ‌گيري نهايي براي اعطاي اعتبار، يك سيستم رتبه ‌بندي داخلي متناسب با اندازه، ماهيت و پيچيدگي فعاليت‌ هاي خود ايجاد نمايد. أخذ وثايق و تضامين به نحوي كه تأمين كافي را براي تسهيلات و يا تعهدات ايجاد نمايد بايد متناسب با نتايج حاصل از سيستم رتبه‌ بندي داخلي باشد.

مؤسسه اعتباري موظف است پس از پرداخت اعتبار و در راستاي اداره امور اعتباري اقداماتي نظير كنترل و بازبيني اعتبار و حفظ، نگهداري و به‌ روزرساني پرونده اعتباري را انجام دهد. به منظور كنترل و بازبيني اعتبار حداقل موارد زير بايد توسط واحد كنترل و بازبيني انجام شود: 1- حصول اطمينان از به روز بودن امتيازحاصل از ارزيابي اهليت اعتباري مشتري؛ 2- بررسي صحت و كامل بودن اسناد و تأييديه‌ هاي اعتباري؛ 3- حصول اطمينان از ارزيابي مجدد وثايق و كفايت آن‌ ها؛ 4- حصول اطمينان از مشخص بودن فرآيند تمليك وثايق؛ 5- حصول اطمينان از مصرف اعتبارات در موضوع قرارداد از طرق مختلف نظير نظارت حضوري بر طرح ‌ها؛ 6- پايش نحوه بازپرداخت اعتبارات؛ 7- پايش اعتبارات مشكل‌ دار؛

مؤسسه اعتباري موظف است واحد وصول مطالبات را به منظور وصول مطالبات و مديريت اعتبارات مشكل ‌دار ايجاد نمايد. اين واحد بايد مستقل از واحد ارزيابي و اعطاي اعتبار باشد.

مؤسسه اعتباري موظف است با در نظر گرفتن مواردي از قبيل احتمال نكول مشتري، تخمين زيان حادث شده با فرض نكول مشتري و ميزان منابع در معرض نكول نسبت به شناسايي و اندازه گيري ريسك اعتباري اقدام نمايد.

مؤسسه اعتباري موظف است در كنترل ريسك اعتباري، روش ‌هاي كاهش ريسك از جمله موارد زير را مورد استفاده قرار دهد: 1- أخذ وثايق و تضامين؛ 2- بيمه نمودن اعتبار؛ 3- تهاتر مطالبات ناشي از اعطاي اعتبار با سپرده، اموال و اسناد مشتري مطابق با ضوابط ابلاغي بانك مركزي؛

مؤسسه اعتباري موظف است نسـبت مطالبـات غيرجـاري، نسـبت مطالبـات غيرجـاري ريالي و نسبت مطالبات غيرجاري خالص را در هر ماه به انضمام متوسط سه ماهه نسـبت مطالبـات غيرجـاري و نسـبت مطالبـات غيرجـاري ريالي، در پايان هر فصل بـه بانـك مركـزي گزارش نمايد.

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اصلاح گرديد.

در صورتي‌كه متوسط سه ماهه نسـبت مطالبـات غيرجـاري بيش از 8 درصد و متوسط سه ماهه نسـبت مطالبـات غيرجـاري ريالي بيش از 5 درصد باشد، مؤسسه اعتباري موظف است، علل وقوع آن و برنامه خود جهت كاهش نسبت ‌هاي مزبور را به بانك مركزي ارايه نمايد.

طي مصوبه بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي اضافه گرديد.

تخطي از احكام اين دستورالعمل موجب اعمال مجازات‌ هاي مقرر در ماده (44) قانون پولي و بانكي كشور، ماده (14) قانون برنامه ششم توسعه كشور و ساير قوانين و مقررات ذي‌ ربط مي ‌شود.

ضوابط اجرايي ناظر بر مفاد اين دستورالعمل توسط بانك مركزي تدوين و به شبكه بانكي كشور ابلاغ مي ‌شود.

حداقل الزامات مديريت ريسك اعتباري در مؤسسات اعتباري» كه مشتمل بر 13 ماده و يك تبصره در پانزدهمين جلسه مورخ 29 /3 /1400 هيأت عامل بانك مركزي به تصويب رسيده بود،‌مجدداً در بيست و پنجمين جلسه مورخ 31 /05 /1402 هيأت عامل بانك مركزي با الحاق يك تبصره به آن، مشتمل بر 13 ماده و 2 تبصره به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ لازم ‌الاجراء مي‌ باشد.