آيين نامه حمايت از توليد، دانش بنيان و اشتغال آفرين در حوزه راه و شهرسازي

هيئت وزيران در جلسه 21 /12 /1401 به پيشنهاد وزارت راه و شهرسازي و به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، آيين ‌نامه حمايت از توليد، دانش‌بنيان و اشتغال ‌آفرين در حوزه راه و شهرسازي را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

وزارت: وزارت راه و شهرسازي.

معاونت: معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رييس ‌جمهور.

دستگاه اجرايي: دستگاه ‌هاي اجرايي موضوع ماده (۵) قانون مديريت خدمات كشوري ـ مصوب ۱۳۸۶ ـ

شركت ‌هاي دانش ‌بنيان: شركت‌ هاي مشمول قانون حمايت از شركت‌ ها و مؤسسات دانش ‌بنيان و تجاري ‌سازي نوآوري ‌ها و اختراعات ـ مصوب ۱۳۸۹ـ .

واحدهاي فناور: واحدهاي پژوهش فناوري و مهندسي مستقر در پارك‌ هاي علم و فناوري و مراكز رشد داراي مجوز از مراجع ذي‌ ربط و واحدهاي خلاق موضوع تبصره بند (ب) ماده (۶) قانون جهش توليد دانش بنيان ـ مصوب ۱۴۰۱ـ .

حوزه‌ هاي فعاليت وزارت: ‌حوزه هاي حمل ‌و نقل، راه، مسكن، معماري و شهرسازي.

اولويت هاي حمايتي وزارت در استفاده از ظرفيت شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور و توسعه فناوري‌ هاي نوين در حوزه "حمل و نقل" و "مسكن، معماري و شهرسازي" به شرح زير است:

بخش حمل و نقل:

سامانه حمل ‌و نقل يكپارچه، هوشمند، ايمن، سريع، كارآمد، پاك و راهكارهاي نوآورانه در راستاي افزايش سهم حمل‌ و نقل همگاني، ايفاي نقش مؤثر درگذر (ترانزيت) و تجارت بين ‌المللي، افزايش چابكي و كارآمدي حاكميت در بخش حمل ‌و نقل، كاهش اثرات مضر محيط زيستي، توسعه حمل و نقل عمومي سبز، بهينه­سازي مصرف انرژي .

ارتقاي بهره وري در حوزه حمل و نقل، طراحي و ساخت سامانه‌ هاي حمل و نقل هوشمند (آي . تي . اس) نظير نگهداري از زيرساخت، سامانه ‌هاي هوشمند حمل و نقل و جا به جايي مسافر در شقوق مختلف حمل و نقل، سامانه‌‌ هاي هوشمند رهگيري بار و كالا، سامانه اطلاعات يكپارچه (سيستم اتوماسيوني) هدايت بار گنج (كانتينر)ها و فرآيند تخليه و بارگيري، سامانه‌‌ هاي مربوط به راهبري و كنترل هوايي، صنايع و توليدات هوايي، دريايي و ريلي، زنجيره دريايي و هوايي و سامانه ‌هاي پيش ‌بيني و هشدار هواشناسي و ارتقاي سطح تاب ‌آوري زيرساخت ‌هاي مديريت بحران و پدافندغيرعامل با محوريت حمايت از توليد داخلي شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور.

بخش مسكن، معماري و شهرسازي:

توليد و عرضه صنعتي مسكن با اولويت بهينه سازي مصرف انرژي، كاهش قيمت تمام شده ساخت مسكن، افزايش كيفيت و سرعت ساخت با توجه به سند ملي آمايش سرزمين و معماري ايراني ـ اسلامي.

ارائه راهكارهاي فناورانه در طراحي و توليد مسكن و ساختمان اعم از استفاده و توليد انرژي هاي پاك و تجديدپذير از جمله انرژي خورشيدي، مديريت منابع آب و توسعه استفاده از آب خاكستري، بازچرخاني آب، احداث ساختمان ‌هاي سبز و پايدار سازگار با محيط زيست و متناسب با نيازهاي سالمندان و افراد كم توان.

حوزه هاي مربوط به تسريع در بازآفريني بافت فرسوده و افزايش طول دوره بهره برداري ساختمان و توسعه شهر هوشمند، شهرهاي ايراني ـ اسلامي و شهر آينده.

ارايه مشوق‌ ها و حمايت‌ هاي صنعتي براي مشاركت توليدكنندگان مصالح ساختماني و پيش ساخته و ژئوتكنيك در استفاده از توانمندي ‌هاي فناورانه و دانش ‌بنيان با هدف كاهش قيمت تمام شده‌ آن و يا افزايش كيفيت و يا صرفه جويي در انرژي و يا بهبود استانداردهاي محيط زيستي.

اولويت دهي به هويت فرهنگي با تأكيد بر معماري ايراني ـ اسلامي در ساختمان و شهرسازي.

استفاده از ظرفيت ‌هاي دانشي و سكوهاي داده محور در حوزه عرضه و تقاضاي مسكن و حمل و نقل بار و مسافر.

وزارت موظف است با اولويت موضوع ماده (۲) اين آيين ‌نامه به منظور حمايت از توسعه فناوري، اشتغال دانش‌ بنيان و بازارسازي محصولات دانش‌ بنيان مرتبط با ‌حوزه هاي فعاليت وزارت و با مشاركت معاونت، وزارتخانه‌ هاي صنعت، معدن و تجارت، ارتباطات و فناوري اطلاعات، علوم، تحقيقات و فناوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران اقدامات زير را به عمل آورد:

شناسايي چالش ها و ظرفيت اي شركت هاي دانش ‌ بنيان و واحدهاي فناور و تدوين ساز و كارهاي حمايتي از قبيل ارائه تسهيلات حمايتي و پوشش بخشي از خطرپذيري (ريسك‌)هاي تجاري سازي در راستاي رفع موانع شركت هاي مذكور.

اعلام و احصاي تقاضاهاي فناورانه در حوزه هاي فعاليت وزارت از طريق برگزاري فراخوان و ثبت آنها در سامانه نظام افكار نو (ايده ‌ها) و نيازها (نان).

تدوين برنامه اجرايي براي بسترسازي، ايجاد و توسعه زيست‌ بوم نوآوري، فناوري و كارآفريني در حوزه هاي فعاليت وزارت و ارائه آن براي تصويب در شوراي راهبري فناوري ها و توليدات دانش بنيان.

فراهم نمودن امكان دسترسي سريع و كم هزينه به زيرساخت هاي آزمايشگاهي با استفاده از ظرفيت ‌هاي موجود نظير مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي و آزمايشگاه مكانيك خاك براي شركت هاي دانش‌ بنيان و واحدهاي فناور.

فراهم نمودن امكان دسترسي به اطلاعات آماري و ساير نيازمندي هاي اطلاعاتي شركت‌ هاي دانش ‌بنيان و واحدهاي فناور در حوزه هاي فعاليت وزارت.

تدوين بسته حمايتي ـ تشويقي توليد دانش بنيان و فناورانه در برنامه هاي حمايتي حوزه‌ هاي فعاليت وزارت.

وزارت موظف است با همكاري سازمان اداري و استخدامي كشور در چهارچوب قوانين و مقررات ظرف چهار ماه پس از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه نسبت به بازنگري در ساختار و فرآيندها با هدف مديريت و راهبري در حوزه پژوهش، فناوري و نوآوري و ارتقاي دانش بنيان شدن حوزه هاي فعاليت وزارت اقدام نمايد.

وزارت موظف است:

نسبت به حمايت از ايجاد مركز نوآوري و پرديس ‌هاي پارك علم و فناوري تخصصي در حوزه هاي فعاليت وزارت با همكاري معاونت و وزارتخانه‌ هاي علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و مشاركت بخش غيردولتي و در جهت حمايت و تقويت پارك هاي استاني موجود در كشور اقدام نمايد.

نسبت به بهره گيري از كارخانه‌ هاي خانه سازي ذيل سازمان ملي زمين و مسكن با اولويت ايجاد و توسعه كارخانه نوآوري و پرديس پارك ‌هاي علم و فناوري اقدام نمايد.

در راستاي حمايت از رشد و توسعه شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور مرتبط با حوزه‌ هاي فعاليت وزارت نسبت به اختصاص فضا و امكانات و تخصيص اعتبارات لازم براي راه‌ اندازي پارك علم و فناوري با مجوز وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ظرف سه ماه اقدام نمايد.

وزارت مجاز است در چهارچوب قوانين و مقررات، از امكانات و تجهيزات و نيروي انساني شركت‌ هاي زيرمجموعه موجود خود براي تجهيز و راه ‌اندازي پارك علم و فناوري نيرو استفاده نمايد.

وزارت موظف است با همكاري معاونت به منظور حمايت از توسعه فعاليت شركت‌ هاي دانش‌ بنيان و واحدهاي فناور از طريق صندوق توسعه حمل ‌و نقل و صندوق ملي مسكن و در چهارچوب اساسنامه آنها، نسبت به ارايه خدمات ضمانتي و ارائه تسهيلات مورد نياز شركت ‌هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور با اولويت طرح‌‌ ها، اقلام و تجهيزات راهبردي، تحريمي و يا ارزبر در حوزه هاي فعاليت وزارت اقدام نمايد.

دستگاه هاي اجرايي مجازند در چهارچوب قوانين تضامين اعتباري و تضامين مربوط به فرآيند ارجاع كار، خريد انواع كالا و ماشين آلات، معاملات پيمانكاري، انجام تعهدات، پيش پرداخت و حسن انجام كار، ضمانت هاي صادره مذكور در اين ماده را بپذيرند.

وزارت موظف است با همكاري وزارت صنعت، معدن و تجارت و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، الگوي مالي زنجيره تأمين مسكن و حمل و نقل را با تمركز بر به كارگيري محصولات شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور در حوزه مسكن و حمل و نقل حداكثر ظرف شش ماه پس از تاريخ ابلاغ اين آيين‌ نامه تدوين نموده و براي تصويب به شوراي عالي مسكن ارائه نمايد.

وزارت موظف است با همكاري وزارت صنعت، معدن و تجارت و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران در طول اجراي چهار سال قانون جهش توليد مسكن، نسبت به افزايش استفاده از صنعتي سازي در برنامه هاي توليد مسكن با اولويت استفاده از ظرفيت شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور به ميزان حداقل سه درصد (۳ %) سالانه اقدام نمايد.

وزارت و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران موظفند با رعايت ترتيبات قانوني مربوط و تصويب مراجع ذي صلاح ترتيبي اتخاذ نمايند تا شرايط دريافت پيش پرداخت تسهيلات متعلقه تا سقف بيست درصد (20 %) كل قرارداد در صورت استفاده از فناوري ‌هاي نوين توليد صنعتي مسكن و يا محصولات شركت هاي دانش ‌بنيان و واحدهاي فناور براي طرح (پروژه)‌هاي طرح جهش توليد مسكن تسهيل گردد.

بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران مكلف است پيشنهاد افزايش سقف تسهيلات ساخت و فروش اقساطي طرح (پروژه) هاي توليد صنعتي مسكن و دانش بنيان با معرفي وزارت متناسب با ميزان صنعتي سازي و استفاده از محصولات شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور تا سي و پنج درصد (۳۵ %) را جهت تصويب در شوراي پول و اعتبار ارائه نمايد. فهرست روش ها و سامانه (سيستم) هاي كامل توليد صنعتي و فناوري هاي نوين سالانه توسط وزارت (مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي) اعلام مي شود.

ساختار شكست مربوط به مراحل پرداخت تسهيلات مشاركت مدني در طرح (پروژه) هاي توليد صنعتي به نحوي تهيه شود كه حداقل هفتاد درصد (۷۰ %) تسهيلات مورد نظر تا مرحله اسكلت و سقف پرداخت گردد.

بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران موظف است حداكثر ظرف سه ماه پس از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه، با رعايت ترتيبات قانوني مربوط و تصويب مراجع ذي صلاح شيوه پرداخت و نوع عقد تسهيلات مربوط به احداث مسكن صنعتي و استفاده از محصولات دانش بنيان در اين بخش را متناسب با شرايط و ويژگي هاي توليد صنعتي مسكن و حمايت‌ هاي مورد نياز براي توسعه اين بخش تدوين و جهت اجرا ابلاغ نمايد.

وزارت موظف است ظرف سه ماه پس از تصويب اين آيين نامه نسبت به راه اندازي صندوق پژوهش و فناوري حمل و نقل پيشرفته و صندوق پژوهش و فناوري مسكن با مشاركت بخش غيردولتي و از محل وجوه در اختيار خود و سازمان‌ هاي تابع و وابسته و با همكاري صندوق نوآوري و شكوفايي و با رعايت قوانين و مقررات اقدام نمايد.

به منظور كاهش هزينه هاي حمل‌ و نقل وزارت مكلف است با همكاري وزارت صنعت، معدن و تجارت (شركت شهرك هاي صنعتي ايران)، وزارت جهاد كشاورزي و ساير دستگاه ‌هاي اجرايي حسب مورد و در چهارچوب قوانين و مقررات از جمله قانون ساماندهي و حمايت از توليد و عرضه مسكن، در صورت دارا بودن زمين يا فضاي مناسب در نزديكي طرح (پروژه)ها يا معادن و متناسب با كاربري زمين براي استقرار كارگاه هاي توليد محصولات دانش بنيان، نسبت به اجاره آن با مدت زمان مشخص و با اعمال تخفيف مطابق با دوره ساخت طرح (پروژه) به شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور طرف قرارداد با شركت هاي سازنده اقدام نمايد.

دستورالعمل اجرايي موضوع اين ماده حداكثر ظرف دو ماه پس از تاريخ ابلاغ آيين ‌نامه توسط وزارت و با همكاري دستگاه ‌هاي اجرايي ذي‌ ربط تهيه و ابلاغ مي ‌شود.

به منظور توسعه نقش آفريني سكوهاي داده محور حوزه خدمات برخط حمل و نقل بار و مسافر و ارايه خدمات توسط اين سكوها، وزارت موظف است نسبت به تدوين ضوابط مربوط به ارايه خدمات حمل و نقل بين شهري بار و مسافر و توسعه زيرساخت‌ هاي مورد نياز آن اقدام نمايد.

به منظور توسعه صنعت پهپادهاي غيرنظامي در كشور با اولويت حوزه هاي خدماتي، تفريحي و ورزشي، وزارت موظف است با همكاري معاونت، ستاد كل نيروهاي مسلح و وزارت كشور و رعايت ترتيبات قانوني نسبت به تسهيل مجوزهاي فعاليت شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور فعال در اين حوزه و ايجاد فضاهاي مناسب در محدوده كلان شهرها براي آزمون و اجراي عمليات پرنده هاي كوچك هدايت پذير خدمات غيرنظامي اقدام نمايد.

وزارت (شركت فرودگاه هاي كشور و سازمان هواپيمايي كشوري) با همكاري وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح موظف است نسبت به راه اندازي و تكميل سامانه بومي پرواز براي تشخيص و مديريت پروازهاي داراي مجوز، حداكثر ظرف شش ماه پس از تصويب اين آيين نامه اقدام نمايد.

سازمان هواپيمايي كشوري و شركت راه آهن جمهوري اسلامي ايران موظفند با هدف بومي سازي اقلام پركاربرد مصرفي مورد نياز شركت‌ هاي ارائه دهنده خدمات هوايي و ريلي نسبت به شناسايي و تجميع تقاضاي اين اقلام حسب مورد اقدام نمايند.

وزارت مكلف است به نحوي برنامه‌ ريزي نمايد كه سالانه ده درصد (10 %) از نياز كشور به واردات در اين حوزه با استفاده از ظرفيت داخلي و با اولويت شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور مرتبط كاهش يابد.

وزارت مكلف است فهرست اقلام راهبردي موضوع بند (الف) ماده (۱) قانون جهش توليد دانش بنيان ـ مصوب ۱۴۰۱ ـ سازمان ها و شركت ‌هاي تابع و وابسته را با رعايت اولويت هاي اين آيين ‌نامه به صورت ساليانه منتشر نمايد.

وزارت مكلف است با شركت‌ هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور، قرارداد مرتبط با كالا و خدمات دانش بنيان از محل بودجه پژوهشي در آن دستگاه منعقد نمايد. مزاياي بندهاي (الف) و (ب) ماده (۱۲) قانون حداكثر استفاده از توان توليدي و خدماتي كشور و حمايت از كالاي ايراني به قراردادهاي آنها در حوزه توليد كالا و خدمات دانش بنيان با رعايت شرايط مقرر در قانوني مزبور تسري مي يابد.

وزارت موظف است با هدف استفاده از محصولات دانش بنيان، فناوري ‌هاي نوين ساختماني و توليد صنعتي مسكن و ساختمان در اين صنعت، حداكثر ظرف شش ماه پس از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه نسبت به اصلاح ضوابط و مقررات ملي ساختمان و آيين نامه هاي مربوط و در صورت لزوم پيشنهاد به مراجع ذي ‌صلاح اقدام نمايد.

وزارت موظف است با همكاري سازمان نظام مهندسي ساختمان كشور حداكثر ظرف (۱۰) ماه پس از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه، آموزش هاي لازم به عوامل اجراي مسكن و ساختمان به ويژه مهندسان و ناظران ساختماني را به نحوي ارائه نمايد كه امكان نظارت بر طرح (پروژه)هاي توليد صنعتي ساختمان و طرح (پروژه)هاي احداثي با استفاده از فناوري‌ هاي نوين، محصولات دانش بنيان يا فناورانه فراهم شود.

وزارت موظف است با همكاري معاونت، وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، شهرداري ها و مشاركت بخش غيردولتي در راستاي حمايت از فناوري هاي پيشران (پرچم دار) با استفاده از ظرفيت قانون جهش توليد مسكن ـ مصوب ۱۴۰۰ ـ، تسهيلات و حمايت هاي لازم جهت ايجاد شهر و شهرك هاي هوشمند الگو يا هوشمندسازي شهرهاي موجود با رعايت ملاحظات محيط زيستي و زيرساخت هاي هوشمند با زيست پذيري و خوداشتغالي بالا با رويكرد استفاده از ظرفيت شركت هاي دانش ‌ بنيان و واحدهاي فناور را فراهم سازد.

در راستاي تأمين انرژي پايدار براي شهرك ‌هاي مسكوني احداث شده توسط وزارت، وزارت نيرو با همكاري وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است از طريق توسعه صنايع دانش‌ بنيان مرتبط با انرژي ‌هاي تجديدپذير و توليد برق پاك در محل مصرف، نسبت به تأمين انرژي اين شهرك ‌ها اقدام نمايد.

به منظور هوشمندسازي ساختمان‌ ها وزارت موظف است با همكاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات نسبت به تدوين ضوابط و استانداردهاي هوشمندسازي اقدام و براي تصويب به مراجع ذي‌ ربط ارايه نمايد. ضوابط و استانداردهاي مذكور به عنوان بخشي از مقررات ملي ساختمان لازم الاجرا است.

وزارت موظف است با همكاري معاونت و در راستاي شناسايي چالش هاي طراحي، ساخت، اجرا و نگهداري ساختمان و نيز ترويج استفاده از ظرفيت ‌هاي دانش بنيان، در هر استان يك طرح (پروژه) ساختماني شاخص و الگو با اولويت نوسازي بافت فرسوده و اولويت‌هاي ماده (۲) اين آيين ‌نامه و با هدف محرك ‌سازي و جذابيت حول منطقه اجراي طرح (پروژه) موضوع اين ماده و متناسب با اقليم و جغرافياي هر منطقه در دستور كار قرار دهد.

وزارت موظف است با همكاري سازمان حفاظت محيط‌ زيست و وزارتخانه هاي علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي دستورالعمل حمايت و توسعه فناوري ‌هاي مرتبط با ساختمان سبز، جنگل‌ هاي عمودي و تطبيق محيط زيستي را در راستاي گسترش فضاي سبز شهري و مديريت مصرف انرژي ساختمان و كاهش آلايندگي ظرف سه ماه تدوين و ابلاغ نمايد.

سازمان برنامه و بودجه كشور موظف است زمينه استفاده از محصولات دانش‌ بنيان و فناوري هاي نوين در صنعت ساخت و ساز را با اصلاح نظام فني و اجرايي مرتبط با طرح هاي تملك دارايي سرمايه ‌اي دولت، فهرست بها و شرايط عمومي پيمان را فراهم نمايد.

وزارت مكلف است با همكاري معاونت و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و در جهت ارتقاي بهره­ وري، نسبت به كارگيري رويكردهاي نوآورانه در فعاليت­ها و فرآيندهاي خود اعم از هوشمندسازي مديريت منابع انساني وزارت و سازمان­هاي تابع و وابسته و داده­ كاوي بانك­هاي اطلاعاتي و ساير فرآيندهاي كليدي وزارتخانه زير نظر سازمان اداري و استخدامي كشور با رويكرد تحقق برنامه ­ريزي­ها و فعاليت­ها مطابق اسناد بالادستي براي نيل به اهداف خود اقدام نمايد.

ايجاد مدارس و هنرستان هاي دانش بنيان و هوشمند در حوزه ريلي توسط وزارت آموزش و پرورش با همكاري وزارت بر اساس آمايش وزارتخانه هاي ياد شده و با رعايت قوانين و مقررات مربوط مجاز است.

وزارت مكلف است از طريق سازمان برنامه‌ و بودجه كشور، بودجه لازم براي اجراي اين آيين ‏نامه را در لوايح بودجه سنواتي پيش‌ بيني نمايد.

معاون اول رئيس‎جمهور ـ محمد مخبر