قانون سجل احوال

پس از تصويب اين قانون و انقضاي مدت يكسال از تاريخ تصويب اين قانون و تاسيس دفتر سجل احوال بايد در هر حوزه سجل احوال ‌كليه ساكنين آنحوزه داراي ورقه هويت باشند اشخاص ذكوري كه سن آنها بيش از 17 سال است بايد شخصا براي اخذ ورقه هويت بمأمور سجل ‌احوال مراجعه نمايند مسئول اخذ ورقه هويت صغار ولي خاص - ‌پدر جد پدري يا وصي منصوبي كه وصايت او مسلم باشد با قيم صغير است مأمورين ‌سجل احوال موظف هستند پس از تشخيص صحت اظهارات اظهاركنندگان ورقه هويت صادر نمايند.

زنها شخصا يا بوسيله وكيل ثابت‌ الوكاله ورقه هويت خواهند گرفت.

دلائل و مدارك مامور سجل احوال بر تشخيص خود و دلائل و مدارك اظهاركننده بايد در صورت مجلس قيد و در دوسيه ضبط شود.

پس از يكسال فوق كليه مأمورين مملكتي موظف ميباشند در مواقع صدور كليه اسناد رسمي - ‌از قبيل حكم انتصاب بخدمات‌ مملكتي و جواز اسلحه و تذكره - و در موقع مراجعات اشخاص بمحاكم عدليه و ادارات مملكتي - براي تقاضاي ثبت اسناد و املاك و پذيرفته شدن در ‌مدارس و امثال آن - ورقه هويت مطالبه نمايند و الا مشمول مجازات مصرحه در فقره 3 از ماده 38 قانون استخدام كشوري خواهند بود.

محاكم عدليه ميتوانند در امور فوق ورقه هويت را بشرط قبول عرضحال قرار ندهند ولي پس از ده روز از تاريخ تقديم عرضحال هرگاه شخص مراجعه ‌كننده ورقه هويت تحصيل نكرد از رسيدگي تا موقع تحصيل ورقه خودداري نمايند.

هر شخصي بايد براي خود اسم مخصوصي انتخاب كند زوجه و كليه اولاد و احفاد ذكور آن شخص و همچنين كليه اولاد و احفاد اناث ‌او مادام كه شوهر اختيار نكرده ‌اند بان اسم مخصوص كه نام خانوادگي است موسوم خواهند بود بنابراين هر كس داراي اسمي خواهد بود مركب از ‌نام خانوادگي و نام شخصي مثلا ‌محمود كامران بفرض اينكه محمود نام شخصي - و كامران نام خانوادگي باشد و اولاد يك خانواده كه در تحت ‌كفالت نيستند ميتوانند اگر بخواهند اسم خانوادگي عليحده براي خود انتخاب نمايند.

اسامي خانوادگي پس از ثبت در دفتر سجل احوال هر حوزه سجل احوال مخصوص اشخاصي است كه بنام آنها ثبت شده است و‌ ديگري حق اختيار آن اسم را در اين حوزه ندارد مگر با رضايت كسيكه اول آن اسم را بعنوا [بعنوان] نام خانوادگي خود ثبت كرده است.

هيچكس حق ندارد اسم خانوادگي شخص ديگري را در حوزه سجل احوال كه آن اسم ثبت شده - اسم مؤسسه تجارت ‌خانه يا عنوان ‌تلگرافي خود قرار دهد ولي شعب تجارتخانه در ساير نقاط اسم مركز اصلي را استعمال ميكنند ولو اينكه شخص ديگري اسم مزبور را در محل تأسيس ‌آن شعبه قبلا براي نام خانوادگي خود ثبت كرده است.

پس از يكسال از تاريخ تأسيس شعب سجل احوال در هر محل پدر يا مادر و قابله در مورد تولد و زوجين در مورد ازدواج و طلاق ‌بايد تولد يا ازدواج يا طلاق را در ظرف ده روز از تاريخ وقوع در نقاطيكه شعب سجل احوال تأسيس شده باشد كتبا به نظميه و در نقاطيكه نظميه‌ تأسيس نشده باشد بكدخداي محل اطلاع بدهند ادارات و مامورين مزبور مكلف ميباشند پس از تحقيق در صحت اطلاعات واصله مراتب را بمأمورين ‌سجل احوال مربوطه باسرع اوقات اطلاع داده و اولياي اطفال يا اشخاصي را كه براي آنها ازدواج يا طلاق واقع شده رسما از اجراي تحقيقات مطلع سازند كه براي اخذ ورقه هويت و ثبت ازدواج و طلاق به دفتر سجل احوال‌ مراجعه نمايند.

اطفاليكه در موسسات عام ‌المنفعه از قبيل مريضخانه و دارالمساكين و غيره متولد ميشوند رؤساي مؤسسات مزبور بايد در ظرف ده روز ‌مراتب را بنظميه يا كدخداي محل اطلاع دهند.

در موقع ازدواج يا طلاق شوهر مكلف است ورقة كه حاكي از وقوع عقد يا طلاق بوده و معرف زوجين باشد بامضاي مجري صيغه ‌رسانيده و براي ضبط در دفتر سجل احوال به نظميه يا شعبات نظميه يا كدخدا تسليم نمايد ادارات و مامورين مزبور بايد پس از تحقيق در صحت‌ مندرجات ورقه عين آنرا در اسرع اوقات به دفتر سجل احوال بفرستند.

ممكن است بجاي ورقه فوق سواد مصدق براي ضبط بدفتر سجل احوال تسليم كرد.

در مورد فوت اطلاع دادن بادارات يا مامورين فوق ‌الذكر بايد در ظرف 48 ساعت بعمل آيد دادن اين اطلاع بعهده نزديكترين اقرباي‌ حاضر شخص متوفي يا وكيل و نماينده او در صورت نبودن اقرباي مذكور بعهده سرپرست ساكنين خانه و در صورت نبودن سرپرست بعهده ‌مستخدمين خانه است كه فوت در آنجا واقع شده و مامورين بايد پس از تكميل تحقيقات در اسرع اوقات مراتب را بمامور سجل احوال اطلاع و ‌اشخاص مذكور در فوق را مطلع نمايند كه براي اجراي ثبت واقعه بدفتر سجل احوال مراجعه كنند. طبيب معالج و غسال و قابله در موقع وضع حمل نيز ملزم ميباشند در ظرف 24 ساعت واقعه را كتبا بدفتر يا مأمورين سجل احوال اطلاع دهند.

نسبت بفوت اشخاصيكه داراي منزل ثابت و اقرباي حاضر نيستند يا بتنهائي در يك منزل زندگي ميكنند ادارات و مأمورين فوق ‌مكلف هستند مراتب را تحقيق و پس از تشخيص صحت واقعه در اسرع اوقات فوت را بمأمورين سجل احوال اطلاع دهند.

اشخاصيكه در موسسات عام‌ المنفعه فوت نمايند رؤساي مؤسسات مزبور مكلفند مراتب را در ظرف 24 ساعت بمامورين نظميه يا ‌كدخدا اطلاع دهند.

پس از انقضاء يكسال از تاريخ اجراء مقررات راجعه بسجل احوال در هر حوزه كسانيكه ورقه يا كتابچه هويت نداشته باشند يا تكاليفي را‌ كه بر طبق مواد 1 و 4 و 5 و 6 قانون سجل احوال مصوب 20 امرداد 307 بعهده انها قرار گرفته انجام ندهند علاوه بر اينكه بموجب حكم محكمه‌ محكوم به انجام تكاليف مزبوره مي‌ شوند بحبس تاديبي قابل ابتياع نيز از هشت روز تا دو ماه از قرار روزي از پنج تا پنجاه قران محكوم خواهند گرديد و‌ در صورتيكه خود انها تا ده روز بعد از ابلاغ حكم قطعي تكليف خود را راجع باسناد سجلي و يا ثبت واقعه انجام ندهند مامورين نظميه در شهرها و‌ مامورين امنيه در قصبات و قراء انها را براي انجام تكليف نزد مامورين سجل احوال محل حاضر خواهند نمود. ‌اشخاصي كه قبل از اجراء اين قانون تكاليف مزبوره را انجام نداده باشند در صورتيكه تا دو ماه از تاريخ اجراء اين قانون به تكاليف قانوني خود عمل‌ كنند از تعقيب انها صرف نظر مي‌ شود و الا مشمول مقررات اين ماده خواهند بود.

پس از تصويب اين قانون و انقضاي مدت يكسال از تاريخ تصويب اين قانون و اجراي سجل احوال در هر محل كسانيكه ورقة هويت ‌نداشته باشند يا تكاليفي را كه در مواد 1 - 4 - 5 - 6 در عهده آنها قرار گرفته انجام ننمايند بحبس قابل ابتياع از يك تا هفت روز از قرار روزي از سه تا‌ سي قران محكوم خواهند شد.

مامورين سجل احوال موظفند متخلفين از مقررات فوق را بر طبق قانون اصول محاكمات جزائي تعقيب نمايند.

هرگاه اختلافي راجع باسناد سجل احوال ايجاد شود رسيدگي ان در محكمه ابتدايي و در صورت نمودن ان در نزديكترين محكمه صلح بعمل ميايد و تا موقعي كه از طرف محكمه مزبور اسناد مذكور بموجب حكمي ابطال نشود ان اسناد باعتبار خود باقي خواهند بود و فقط محاكم‌ مزبور ميتوانند به تصحيح ان اسناد امر صادر كنند در اين صورت مامور سجل احوال راي محكمه را در دفتر مخصوصي ضبط و در حاشيه دفتر‌اصلاح شده قيد و بر طبق راي مزبور ورقه جديد صادر مي‌ نمايند. ‌در ورقه جديد بايد اين نكته قيد شود كه بموجب حكم محكمه و براي اصلاح ورقه سابق صادر شده است حكمي كه بموجب اين ماده صادر‌ ميشود فقط درباره متداعيين و قائم‌ مقام قانوني انها معتبر است.

اداره كل احصائيه و سجل احوال مملكتي حق دارد كه از تاريخ تصويب اين قانون تا يكسال اوراق اظهارنامه و هويت هر حوزه را كه‌ بعد از خرداد 1304 و قبل از فروردين 1307 داده شده و آنها را محتاج به تصحيح ميداند كليه اوراق آن حوزه را تجديدنظر كرده با اطلاع صاحب ورقه‌ هويت تصحيح نمايد و همچنين اشخاص ذينفع اگر ‌اعتراض خود را اظهار نمايند و اداره مذكوره اگر اعتراضي [اعتراض را] وارد ديد اوراق را با اطلاع شخص معترض تصحيح خواهد نمود.

1 - هرگاه اوراق سجل احوال از حيث مقررات مربوطه بنظام وظيفه مورد اعتراض اداره نظام وظيفه يا اداره سجل احوال گردد بطريقي كه بموجب ماده 9 مقرر است رفتار خواهد شد.

اشتباهاتي را كه ممكن است در تنظيم اوراق سجل احوال از طرف اداره مربوطه بعمل امده باشد مي‌ توان با موافقت اداره سجل احوال و‌ صاحب ورقه تصحيح نمود ليكن اين تصحيح در مقابل اشخاص ثالث معتبر نخواهد بود.

اگر در دعوائي كه براي تصحيح اوراق سجل احوال در محكمه اقامه مي‌ شود اداره سجل احوال مستقيما سمت مدعي يا مدعي‌ عليه را‌ نداشته باشد محكمه مكلف است دوسيه را باداره سجل احوال ذي مدخل احاله نمايد و اداره مزبوره بايد فورا عقيده خود را كتبا با دوسيه امر بمحكمه‌ تسليم كند و محكمه پس از ملاحظه عقيده اداره مزبور مطابق مقررات قانوني حكم مقتضي را صادر مي‌ نمايد.

اشخاص ذينفع اگر اعتراض بر تجديدنظر و تصحيحي كه اداره سجل احوال در اوراق كرده باشند ميتوانند تا دو ماه پس از تصحيح و‌ صدور ورقه هويت جديد بمحاكم صالحه مراجعه نمايند و تا حكم از محاكم مزبور صادر و يا مدت دو ماه فوق منقضي نشده است اوراق سابق باعتبار خود باقي است.

نسبت باوراق هويتي كه از طرف اداره كل نظام وظيفه يا اداره كل احصائيه و سجل احوال در هر حوزه اعم از مركز و ولايات از حيث مقررات‌مربوطه بنظام وظيفه مورد اعتراض واقع شود بوسيله هيئتي مركب از حاكم يا نماينده او و نماينده اداره نظام وظيفه و نماينده احصائيه و سجل‌احوال و يك نفر طبيب بانتخاب اداره نظام وظيفه و يك نفر معتمد محلي كه با تصويب مامورين مزبور دعوت مي‌شود رسيدگي و راپورت ان با ‌دوسيه مربوطه بطهران ارسال ميگردد در مركز هيئتي مركب از نمايندكان ارشد اداره نظام وظيفه و اداره احصائيه و يك نفر طبيب بانتخاب اداره نظام‌ وظيفه و يك نفر طبيب بانتخاب صحيه كل مملكتي و مدعي‌العموم ابتدائي يا نماينده او براپرت مزبور رسيدگي خواهد كرد و راي هيئت فوق‌الذكر‌كه باكثريت قطعي خواهد بود ابلاغ و مدلول ان در روي ورقه هويت در ستون ملاحظات دفاتر مربوطه قيد مي‌شود لكن اين راي فقط از نقطه نظر‌مقررات راجعه بنظام وظيفه مؤثر خواهد بود ‌اوراقي كه تا تاريخ اجراي اين قانون در محاكم عدليه نسبت بان ها رسيدگي بعمل امده و احكام قطعي صادر گرديده و همچنين اوراقي كه در‌كمسيون‌هاي تجديد نظر بر طبق قانون سابق مورد رسيدگي واقع شده و تكليف قطعي ان ها معين و راي كمسيون هاي مزبور بموقع اجرا گذاشته شده‌است مشمول مقررات فوق نخواهد بود.

هر كاه[هرگاه] اختلافي راجع باسناد سجل احوال صادره از اول فروردين 1307 به بعد ايجاد شود رسيدگي آن در محاكم ابتدائي و در صورت ‌نبودن آن در نزديكترين محاكم صلح بعمل ميايد و تا موقعيكه از طرف محاكم مزبوره اسناد مذكوره بموجب احكام ابطال نشود اين اسناد باعتبار‌خود باقي خواهند بود و فقط محاكم مزبوره ميتوانند به تصحيح آن اسناد امر صادر كنند در اينصورت مأمور سجل احوال راي محكمه را در دفتر‌مخصوص ضبط و در حاشية دفتر اصلاح شده قيد و بر طبق راي محكمه ورقه جديد صادر مينمايد.

اگر اوراق هويتي از لحاظ مشموليت نظام وظيفه نظر به اختلاف فاحش قيافه مورد اعتراض كميسيوني مركب از نمايندگان نظام وظيفه و ‌احصائيه و سجل احوال و امنيه و نظميه در هر حوزه اعم از مركز و ولايات واقع شود و رسيدگي باعتراض مزبور در هيئتي مركب از حاكم محل يا نماينده او و ‌نمايندگان عدليه و ادارات فوق ‌الذكر و 1 نفر طبيب به انتخاب نظام وظيفه و دو نفر از معتمدين محلي به انتخاب هيئت مزبور بعمل خواهد آمد تشكيل هيئت مزبور و تسليم اعتراض بهيئت در صورت عدم تصادف با ايام تعطيل بايد در ظرف 48 ساعت بعمل آيد. هيئت مذكوره با حضور معترض ‌عليه باعتراض مذكور رسيدگي كرده و نظريه خود را بمعترض ‌عليه ابلاغ راپورت آن را بضميمه دوسيه تحقيقات بمركز ‌ارسال خواهد داشت. در مركز هيئتي از نمايندگان ارشد اداره نظام وظيفه و اداره احصائيه و يك نفر طبيب به انتخاب اداره صحيه كل قشون و يك نفر طبيب به انتخاب اداره‌ صحيه كل مملكتي و مدعي‌ العموم ابتدائي يا نماينده او براپورت مذكور و محتويات دوسيه امر دقيقا رسيدگي و راي خواهند داد. رأي هيئت مذكور در صورت وصول تقاضا و اظهار دلائل و مدارك لازمه از طرف معترض ‌عليه الي مدت يك ماه (از تاريخ ابلاغ به او) با رعايت حق ‌مسافت قانوني فقط با اجازه وزارت جنگ قابل تجديدنظر و پس از انقضاي 1 ماه قطعي خواهد بود. در صورت صدور اجازه تجديدنظر با حضور هيئتي كه يك نفر آن طبيب نظامي خواهد بود بعمل آمده و رأي هيئت مذكور قطعي خواهد بود. هيئت تجديدنظر به انتخاب وزارت جنگ تعيين خواهد شد – رأي هيئت تجديدنظر و همچنين پس از انقضاي يك ماه مدت معينه جهت تقاضاي تجديد‌نظر رأي هيئت نهائي به معترض ‌عليه ابلاغ و مدلول آن در روي ورقه هويت و در ستون ملاحظات دفاتر مربوطه قيد مي ‌شود ليكن اين رأي فقط از نقطه ‌نظر مقررات راجع بنظام وظيفه مؤثر خواهد بود. نسبت به اوراق هويتي كه قبل از تاريخ تصويب اين قانون بموجب حكم قطعي عدليه يا بموجب تجديدنظر مطابق ماده 8 قانون سجل احوال ‌مصوب 20 امرداد ماه 1307 تصحيح شده مورد اعتراض اداره نظام وظيفه از حيث مشموليت نظام وظيفه واقع شود نماينده اداره مزبوره از تاريخ ‌تصويب اين قانون تا مدت 5 سال در مورد اوراقي كه بر طبق حكم محاكم عدليه تصحيح شده مي ‌تواند بتوسط مدعي ‌العموم محكمه‌ كه حكم داده‌ بر حكم مزبور اعتراض نمايد محكمه باعتراض مزبور كه بطرفيت نماينده اداره نظام وظيفه و مدعي ‌العموم طرح مي ‌شود با حضور معترض ‌عليه يا‌ وكيل او رسيدگي كرده در صورتي كه اعتراض را وارد ديد حكم سابق را فسخ كرده و حكم مجدد خواهد داد و حكم مزبور قابل استيناف و تميز نيست و ‌اداره سجل احوال نيز مكلف است ورقه هويت شخص معترض ‌عليه را مطابق حكم محكمه تصحيح نمايد و در مورد اوراقي كه بر طبق تجديدنظر بموجب قانون سابق ‌الذكر تصحيح شده از تاريخ تصويب اين قانون تا مدت 5 سال بتقاضاي نماينده نظام وظيفه كميسيوني مركب از وزير عدليه ‌وزير داخله رئيس اداره نظام وظيفه عمومي - رئيس اداره احصائيه و سجل احوال و يكنفر نماينده ارشد از طرف وزارت جنگ تعيين و باوراق ‌مذكوره رسيدگي كرده رأي خواهد داد رأي مذكور قطعي و غيرقابل اعتراض است ولي اين رأي منحصراً از حيث مقررات راجعه بنظام وظيفه مؤثر ‌خواهد بود.

محل اعتراض نسبت به اوراق هويت سكنه قراء و بلوك مراكز حوزه‌ هاي مربوطه آن محل خواهد بود.

حضور هر يك از نمايندگان معينه منوط به وجود ادارات مربوطه در محل خواهد بود.

معترض‌ عليه چنانچه مدارك و اسنادي براي تأييد مندرجات ورقه هويت خود داشته و در دسترس نباشد مي‌ تواند بمدت متناسبي كتبا از‌ هيئت‌ هاي محلي و نهايي استمهال نمايد.

طرز اجراي اين قانون مطابق نظامنامه مخصوص بعمل خواهد آمد كه بطور كلي جريان رسيدگي و مراحل مختلفه آن بيش از چهار ماه‌ نبايستي بطول انجامد مگر در صورت استمهال از طرف معترض‌ عليه.

آراء صادره سابق كميسيون نهائي (‌متشكله بموجب قانون آذر ماه 1310) در صورتي كه تاكنون اجرا نشده و معترض‌ عليهم با ابراز مدارك‌ مثبته شكايت داشته باشند با اجازه وزارت جنگ مطابق مقررات فوق قابل تجديد رسيدگي خواهد بود.

ماده 4 و 5 قانون مجازات مجرمين در امور نظام وظيفه مصوب 23 مرداد ماه 310 [1310] شامل كليه اشخاصي خواهد بود كه مامور اجراي اين‌ ماده ميباشند و مجازات متخلف از مقررات نظامنامه‌ هائي كه بموجب اين ماده تنظيم مي‌ شود مطابق مقررات انضباطي قشوني معين خواهد شد.

7 - بطور كلي اين ماده تا اجراي سرشماري و تجديدنظر در اوراق هويت قابل اجرا خواهد بود.

اگر ماموري برخلاف حقيقت و قانون شخصي را مورد تعقيب قرار دهد شخص ذي نفع مي‌تواند بموجب قانون 23 مرداد 1310 بمحكمه‌ مربوطه شكايت نمايد و در صورت ثبوت بهمان مجازات مقرر در ماده 5 قانون مذكور راجع بمجازات مجرمين در امور نظام وظيفه محكوم خواهد‌شد.

احكام محاكم فوق قطعي - ‌غيرقابل استيناف - و تميز است.

اعتراضاتيكه نسبت به سن باشد بايد در ظرف مدت دو ماه پس از صدور ورقه هويت بمحاكم صالحه اظهار شود پس از انقضاي مدت ‌مزبور راجع به سن اعتراضي پذيرفته نخواهد شد و تا موقع صدور حكم محكمه يا انقضاي مدت معينه اعتبار ورقه صادره قطعي نخواهد بود.

در محاكم صلحيه براي رسيدگي به اسناد سجل احوال نماينده سجل احوال اقامه دعوي و مدافعه خواهد كرد و اداره سجل احوال از تاديه‌ مخارج عدليه معاف خواهد بود.

دعاوي فوق راجع باوراق سجل احوال از دعاوي حقوقي محسوب است ولي مشمول قانون حكميت نيست.

اوراق هويت مجاني و از اداي قيمت تمبر معاف خواهد بود ولي بهر سواد مصدق يا تصديقي كه در دفاتر سجل احوال باشخاص ‌ذينفع در صورت تقاضا بايد داده شود يكقران تمبر الصاق ميشود.

هرگاه مأمورين سجل احوال يا مامورين ديگر دولت كه در باب سجلات وظيفه را عهده ‌دار ميباشند و همچنين كسانيكه مستخدم ‌دولت نيستند مرتكب جعل و تزوير در اوراق و دفاتر سجل شوند يا شركت در جعل و تزوير در اوراق و دفاتر سجل احوال نمايند يا اوراق مجعوله را با‌ علم بجعل و تزوير مورد استفاده قرار دهند مطابق مواد 102 - 103 - 105 قانون مجازات عمومي مجازات خواهند شد. ‌كسانيكه بر خلاف واقع اظهار يا شهادتي در مورد اسناد سجل احوال بدهند مطابق ماده 219 قانون مجازات عمومي مجازات ميشوند بعلاوه كليه مرتكبين فوق محكوم بجبران خساراتي كه از تقصير آنها ناشي شده خواهند گرديد.

سجل احوال اشخاص در دفاتريكه نظامنامه آن به تصويب هيئت وزراء مي ‌رسد ثبت خواهد شد

اداره كل احصائيه و سجل احوال مملكتي علاوه بر وظايف مقرره مأمور سرشماري كليه نفوس مملكت خواهد بود و هر ده سال ‌يكمرتبه بايد در تمام مملكت سرشماري بعمل آيد و عموم اشخاصيكه در ايران ساكن ميباشند بايد اطلاعات لازمه در موقع تقاضا بمأمورين‌ سرشماري بدهند.

وظيفه مامورين سجل احوال و سرشماري را در ممالك خارجه مأمورين وزارت امور خارجه مطابق نظامنامه مخصوص انجام‌ خواهند داد.

مامورين سجل احوال در مدت يكسال اختيار خود كه از حدود وظايف قانونيه خود در اجراي مواد اين قانون تخلف نمايند ‌مجازات قانوني آنها كه در قانون استخدام و ساير قوانين براي مأمورين دولت تعيين شده دو برابر خواهد بود.

قانون سجل احوال مصوب 14 خرداد 1304 كه مشتمل بر 35 ماده است نسخ و اين قانون كه مشتمل بر 16 ماده ميباشد از تاريخ ‌تصويب بوسيله وزارت داخله بموقع اجرا گذارده خواهد شد.

‌اين قانون كه مشتمل بر 16 ماده است در جلسه بيستم امرداد ماه 1307 شمسي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

‌بجاي رئيس مجلس شوراي ملي - طباطبائي ديبا