آيين نامه ايمني سامانه اتصال زمين

به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون كار جمهوري اسلامي ايران، با هدف ارتقاء فرهنگ ايمني، ايمن‌ سازي و پيشگيري از حوادث ناشي از كار مشمولين قانون كار، "متن بازنگري آيين‌ نامه ايمني سامانه اتصال به زمين"، موضوع در جلسه مورخ 23 /۸ /1401 "شوراي عالي حفاظت فني" مورد بررسي و موارد به شرح زير تصويب گرديد:

كليات

هدف و دامنه كاربرد اين آيين نامه به استناد ماده ۸۵ و تبصره يك ماده ۸۶ قانون كار جمهوري اسلامي ايران با هدف ايمن سازي محيط كار و جلوگيري از بروز حوادث ناشي از كار در برابر مخاطرات ناشي از برق، از طريق سامانه اتصال زمين و به منظور (برق گرفتگي و آتش‌ سوزي و انفجار حاصل از شرايط ناايمن توزيع برق) و در نهايت صيانت از نيروي انساني و منابع مادي كشور در اين بخش تدوين شده است و براي طراحي و اجرا و نگهداري و اندازه گيري سامانه اتصال زمين، براي تمامي كارفرمايان كارگاه هاي مشمول قانون كار كه داراي شرايط مندرج ذكر شده از فصل نهم تا فصل بيست و سوم اين آيين‌ نامه مي باشند؛ لازم الاجرا است.

تعاريف و اصطلاحات در اين آيين نامه در معاني مشروح زير به كار مي روند:

ابزار پايش عايق بندي (IMD) [پاورقي 1]/آشكارساز زمين: ابزاري كه مقاومت عايقي بين هادي فاز و الكترود زمين را اندازه گيري مي كند و در صورت پايين آمدن مقاومت از حد معين، به وسيله هشدارهاي ديداري و شنيداري اعلام مي كند.

پاورقي 1 - Insulation Monitoring Device

ابزارهاي پايانه هوايي [پاورقي 2]: بخشي از سامانه حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه) است كه وظيفه دريافت آذرخش و تخليه آن به زمين را به عهده دارد.

پاورقي 2 - Air Termination

اتصال زمين عملياتي [پاورقي 3]: اتصال نقطه خنثاي سامانه (نول) به زمين است كه باعث قطع مدارهاي معيوب احتمالي مي شود و در نتيجه عايق بندي سامانه حفظ و اضافه ولتاژها محدود شده و از اين طريق، عملكرد درست لوازم، دستگاه هاي الكتريكي و مدارها تأمين مي شود.

پاورقي 3 - Functional

اتصال زمين حفاظتي [پاورقي 4]: اتصال بدنه هادي به خنثي (نول) و زمين است تا در مواقع اتصالي، مدار معيوب را به سرعت قطع كند و بدين ترتيب ايمني فرد در تماس با تجهيزات الكتريكي و هادي هاي بيگانه را تأمين نموده و خطر آتش سوزي را نيز محدود نمايد. [پاورقي 5]

پاورقي 4 - Protectional

پاورقي 5 - براي اطلاعات بيشتر در مورد جزئيات انواع سامانه هاي زمين حفاظتي به پيوست الف مراجعه شود.

اتصالي: حالتي از مدار كه جريان در مسيري غيرعادي يا پيش بيني نشده، جاري مي شود. اين جريان امكان دارد از نقص در عايق بندي يا از بست هاي به كار رفته بر روي عايق رساناها ناشي شود.

الكترود ارت (زمين) [پاورقي 6]: رسانا يا گروهي از رساناهاي متصل به هم كه اتصال الكتريكي به زمين را فراهم مي كنند.

پاورقي 6 - Earth Electrode

الكترودهاي متفرقه: اجزاي هادي تأسيسات و تجهيزاتي از جنس مس و آهن و فولاد و غيره هستند كه در ساختمان ها و تأسيسات مربوط به آن براي مصارف ويژه به كار مي روند و در همبندي براي پايين آوردن مقاومت كل، مورد استفاده قرار مي گيرند. غلاف هاي فلزي و زره كابل ها را كه معمولاً به منظور ايجاد مسيري براي هدايت جريان اتصالي به نقطه خنثاي منبع در محل ترانسفورماتور استفاده مي شوند، مي توان به عنوان الكترود متفرقه محسوب كرد، به شرطي كه حداقل به طول ۳۰۰ متر در زير خاك مدفون باشد.

انكوباتور [پاورقي 7]: انكوباتور نوزاد دستگاهي است براي مراقبت ويژه نوزادان در بدو تولد و نوزاداني كه زودتر از موعد مقرر متولد مي شوند. دستگاه انكوباتور امكاناتي جهت حفظ سلامتي نوزادان در اختيار آنان قرار مي دهد از جمله: دما و رطوبت و اكسيژن قابل تنظيم بوده و پزشك بر اساس نياز نوزاد مي تواند آن پارامترها را تنظيم نمايد.

پاورقي 7 - Incubator

پتانسيل زمين (ارت) [پاورقي 8]: پتانسيل الكتريكي ايجاد شده نسبت به جرم موجود زمين يا نسبت به سطح زمين اطراف الكترود ارت، هنگامي كه جريان الكتريكي از الكترود به زمين جاري شود.

پاورقي 8 - Earth Potential

پيت [پاورقي 9] (خاك گياهي): خاكي كه مواد آلي تجزيه نشده به ضخامت مختلف با كمي مواد معدني (رس و سيلت و شن) مخلوط گرديده و به رنگ سياه در زير لايه هاي خاك تكامل يافته مشاهده مي شود. مواد آلي تجزيه نشده در خاك پيت عموماً از شاخ و برگ درختان در ارتفاعات پست و زمين هاي كم شيب مناطق جنگلي و يا ريشه و ساقه و برگ گياهان علفي در مناطق مرتعي تشكيل يافته است.

پاورقي 9 - Peat

تابلوي برق [پاورقي 10]: مجموعه اي از ورودي و خروجي هاي برق و وسايل اضافه جريان خودكار كه در داخل جعبه يا كابينت قرار داشته و برخي از انواع آن ها كليدهايي براي كنترل روشنايي، گرما يا مدارهاي توان دارند.

پاورقي 10 - Switch Board

تأسيسات الكتريكي [پاورقي 11]: مجموعه اي از تجهيزات الكتريكي مرتبط با هم كه هدف يا هدف هاي معيني را با مشخصات فني هماهنگ تأمين مي كنند.

پاورقي 11 - Electrical Installation

تأسيسات الكتريكي موقت: تأسيساتي است كه در طول دوره ساخت و ساز و تعمير و نگهداري و تغيير مدل يا تخريب ساختمان ها و سازه ها و تجهيزات و فعاليت هاي مشابه ديگر به منظور تأمين برق استفاده مي شود و تا زمان پايان عمليات مجاز است. اين زمان در مورد روشنايي موقت براي جشن ها و موارد مشابه، ۹۰ روز است.

تجهيزات الكتريكي [پاورقي 12]: تمامي مدارها و وسايل و دستگاه ها و مصرف كننده ها و هر وسيله مشابه ديگر كه به عنوان بخشي از تأسيسات الكتريكي به كار رفته يا در ارتباط با اين تأسيسات هستند.

پاورقي 12 - Electrical Equipment

تجهيزات مصرف كننده جريان [پاورقي 13]: تجهيزاتي كه براي تبديل انرژي الكتريكي به نوعي انرژي ديگر در نظر گرفته مي شود.

پاورقي 13 - Current Equipment

ترمينال اصلي زمين (شينه ارت) [پاورقي 14]: ترمينال يا شينه اي كه براي وصل هادي هاي حفاظتي كه شامل هادي هاي همبندي براي هم ولتاژ كردن و هادي هاي مربوط به اتصال زمين عملياتي (درصورت وجود) به سامانه زمين است، پيش بيني مي شود.

پاورقي 14 - Main Earthing Terminal

تماس مستقيم [پاورقي 15]: تماس فرد با قسمت هايي كه در حالت عادي بايد برق دار باشند، مانند تماس با شينه برق دار يا سيم فاز يا تماس با سيم نول.

پاورقي 15 - Direct Contact

تماس غيرمستقيم [پاورقي 16]: تماس فرد با قسمت هاي رساناي الكتريكي برق دار شده در دسترس كه در حالت عادي نبايد برق دار باشند.

پاورقي 16 - Undirect Contact

جرقه گير (ISG) [پاورقي 17]: در صورت وقوع اضافه ولتاژهاي ناگهاني، مقاومت الكتريكي اين وسيله كم شده و ولتاژ را تخليه مي كند. در نتيجه همبندي هم پتانسيل حفاظت در برابر آذرخش تأمين مي شود.

پاورقي 17 - Isolating Spark Gaps

جريان اتصال كوتاه [پاورقي 18]: اضافه جرياني كه در نتيجه بروز اتصالي با امپدانسي قابل چشم پوشي بين هادي هايي با پتانسيل هاي مختلف در شرايط عادي كار برقرار شود.

پاورقي 18 - (Solid) Short – Circuit Current

جريان اضافه بار (يك مدار) [پاورقي 19]: اضافه جريان در مداري كه خرابي الكتريكي ندارد.

پاورقي 19 - Over Load Current

جريان نشتي زمين [پاورقي 20]: جريان جاري به زمين يا رساناهاي ديگري كه مدار الكتريكي آنها به زمين راه دارد. در صورت استفاده از خازن در مدارها، امكان دارد جريان مذكور شامل بخش خازني هم باشد.

پاورقي 20 - Earth Leakage Current

حداقل انرژي جرقه زني محيط (EMIE) [پاورقي 21]: حداقل انرژي كه مي تواند باعث جرقه زني مخلوطي از مواد قابل اشتعال مشخص با هوا يا اكسيژن شود. اين انرژي با روش هاي استاندارد اندازه گيري مي شود.

پاورقي 21 - Minimum Ignition Energy

حفاظ (مانع حفاظتي) [پاورقي 22]: حفاظي كه از تماس مستقيم با ولتاژهاي خطرناك جلوگيري مي كند، مانند حصار ترانس پست برق فشار قوي.

پاورقي 22 - Barrier

خوردگي الكترو شيميايي: تشكيل پيل الكتريكي به وسيله فلزات ناهمگون در محيط الكتروليت (مانند مس و فولاد كه مس نسبت به فولاد قطب مثبت تشكيل داده، سبب خوردگي سريع خواهد شد).

خوردگي شيميايي: اثر مواد شيميايي خاك بر روي فلز هادي اتصال زمين.

خيز ولتاژ زمين (GPR) [پاورقي 23]: زماني كه جريان الكتريكي بزرگي وارد زمين مي شود، اين پديده به وقوع مي پيوندد. معمولاً اين اتفاق در اثر جريان خطا در پست هاي توزيع برق يا در اثر برخورد آذرخش رخ مي دهد. در اين حالت، جريان هايي با دامنه بزرگ از طريق سامانه اتصال زمين وارد زمين مي شوند كه نه تنها ولتاژ زمين را افزايش مي دهد، بلكه ولتاژ خاك اطراف نيز افزايش مي يابد. اين پديده باعث مي شود جريان هاي زيادي در مسير جريان خطا وارد خاك شده و منجر به جاري شدن جريان الكتريكي در بدنه هاي هادي زمين شده از جمله لوله ها و سيم هاي مسي و حتي بدن افراد شود.

پاورقي 23 - Ground Potential Rise

ديمر [پاورقي 24]: وسيله اي در مدار الكتريكي است كه براي تغيير شدت روشنايي لامپ ها در تأسيسات روشنايي به كار مي رود.

پاورقي 24 - Dimmer

روشنايي با جايگاه (تورفتگي) خشك [پاورقي 25]: روشنايي كه براي نصب در كف يا ديواره يك استخر، وان يا آب نما در تورفتگي كه در برابر ورود آب درزبندي شده، در نظر گرفته مي شود.

پاورقي 25 - Dry – niche Iuminaire

روشنايي با جايگاه (تورفتگي) مرطوب [پاورقي 26]: روشنايي است كه براي نصب در يك پوسته مستقر در سازه يك استخر يا آب نما در نظر گرفته مي شود كه كاملاً با آب احاطه خواهد شد.

پاورقي 26 - Wet – niche Iuminaire

روشنايي بدون جايگاه (تورفتگي) [پاورقي 27]: روشنايي كه براي نصب در بالا يا زير آب بدون جايگاه در نظر گرفته مي شود.

پاورقي 27 - No – niche Iuminaire

زمين (ارت) [پاورقي 28]: رسانندگي جرم زمين در صورتي كه پتانسيل الكتريكي در هر نقطه از زمين به صورت قراردادي برابر صفر در نظر گرفته شود. هرگونه اتصال هادي عمدي يا تصادفي يك مدار الكتريكي يا تجهيزات به زمين يا به برخي بدنه هاي هادي كه به جاي زمين (ارت) عمل مي كنند، حكم زمين را دارد.

پاورقي 28 - Earth

زمين حفاظتي: در اين روش بدنه هاي هادي به خنثي و زمين وصل مي شود تا در مواقع اتصالي مدار معيوب را به سرعت قطع كند و بدين ترتيب ايمني افرادي كه بنا به وظيفه شغلي در تماس با تجهيزات سيستم هاي الكتريكي هستند و همچنين ساير افراد جامعه كه مصرف كننده نهايي انرژي هستند، تأمين، و خطر آتش سوزي نيز محدود شود.

زمين دور [پاورقي 29]: فاصله اي در سطح زمين از محل الكترود زمين (ارت) كه ولتاژ آن قسمت نسبت به افزايش ولتاژ الكترود ارت ناشي از جريان عبوري از آن، چندان تأثير نمي پذيرد.

پاورقي 29 - Remote earth

زمين عملياتي (ايزوله): در اين روش وصل نقطه خنثي سامانه به زمين باعث قطع مدارهاي معيوب احتمالي مي شود و در نتيجه عايق بندي سامانه حفظ شده، صحت كار لوازم و دستگاه هاي الكتريكي تأمين و اضافه ولتاژها محدود و از اين طريق به كار درست لوازم و مدارها كمك مي شود.

زمين مؤثر: اتصال به زمين عمدي از طريق يك اتصال زمين يا اتصالاتي با امپدانسي به حد كافي پايين كه ظرفيت مناسب براي حمل جريان را دارد تا از ايجاد ولتاژهايي كه ممكن است منجر به ايجاد خطر براي تجهيزات متصل به آن يا فرد شود، جلوگيري كند.

سامانه اتصال زمين (ارتينگ) [پاورقي 30]: مجموعه اي از يك يا چند الكترود همراه با سيم هاي ارت و هادي هاي همبندي كه قابليت اتصال به ترمينال اصلي داشته باشند و براي تأمين زمين مؤثر پياده سازي شوند.

پاورقي 30 - Earthing

سامانه حفاظت در برابر آذرخش (LPS) [پاورقي 31]: سامانه كامل مورد استفاده براي حفاظت يك سازه و اجزاي دروني آن در برابر اثرات آذرخش.

پاورقي 31 - Lightnin Protection System

سامانه سلول سوخت [پاورقي 32]: يك سامانه الكتروشيميايي است كه از سوخت براي توليد جريان الكتريكي استفاده مي كند. در چنين سلول هايي، واكنش شيميايي اصلي مورد استفاده براي توليد برق، احتراق نيست.

پاورقي 32 - Feul Cell

سامانه سيم كشي [پاورقي 33]: مجموعه اي است متشكل از كابل و سيم و شينه و همچنين قسمت هاي نگهدارنده آن ها شامل لوله توكار و روكار و داكت و سيني و كانال.

پاورقي 33 - Wiring System

سامانه فتو ولتائيك (PV) [پاورقي 34]: سامانه تغذيه اي است كه نور خورشيد را به طور مستقيم به الكتريسيته تبديل مي كند. يك سامانه فتوولتائيك از يك يا چند پنل خورشيدي به همراه مبدل ها و ساير سخت افزار الكتريكي و مكانيكي تشكيل مي شود.

پاورقي 34 - Photo Voltaics

سپر (شيلدينگ كابل) [پاورقي 35]: لايه فلزي زمين شده روي كابل كه از تأثير ميدان الكتريكي كابل به خارج از آن جلوگيري و يا كابل را در برابر تأثير عوامل الكتريكي خارجي محافظت مي كند.

پاورقي 35 - Shielding

سطح حفاظتي (كلاس حفاظتي) تجهيزات حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه گيرها): كلاس حفاظتي عبارت است از تعيين محدوده ‌اي كه در آن احتمال برخورد آذرخش مستقيم، مطابق با درصد معيني مي‌ باشد و بر اساس پارامترهاي جريان آذرخش تعيين مي شود. طبق استاندارد ۶۲۳۰۵ IEC چهار كلاس حفاظتي I و II و III و IV تعريف شده است كه كلاس I بالاترين سطح حفاظتي (۹۹ %) را دارد و كلاس هاي ديگر به ترتيب ۷۵ % براي كلاس II و ۵۰ % براي كلاس هاي III و IV دارند.

سيني كابل [پاورقي 36]: تكيه گاه پايه داري براي كابل كه لبه هاي آن برگشته و بدون پوشش است و ممكن است داراي منافذ پرس شده باشد.

پاورقي 36 - Cable Tray

شخص داراي صلاحيت: مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فني و ايمني كه به استناد آيين نامه مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فني و ايمني داراي پروانه صلاحيت با گرايش ايمني برق از مركز تحقيقات و تعليمات حفاظت فني و بهداشت كار مي باشند.

شرايط عادي عملكرد: وضعيتي است كه در آن تجهيزات كارخانه در محدوده پارامترهاي طراحي خود كار مي كنند. آزادسازي خيلي كم مواد قابل اشتعال ممكن است بخشي از عملكرد عادي به شمار آيد كه شامل آزاد شدن از بسته بندي مكانيكي روي پمپ ها است.

شيوه هاي درون قلبي: شيوه هايي كه در آن هادي هاي الكتريكي، درون قلب بيمار يا در تماس با آن قرار گرفته و در خارج از بدن در دسترس باشد. اينگونه هادي ها ممكن است شامل سيم هاي عايق دار مانند الكترودهاي تنظيم ضربان قلب يا الكترودهاي درون قلبي براي الكتروكارديوگرافي و يا لوله هاي عايق حاوي مايع هادي باشد.

طبقه بندي مكان هاي پرخطر:

۱ ـ مكان هاي كلاس يك: مكان هايي هستند كه در آنها گازهاي قابل اشتعال، بخارهاي توليد شده از مايعات قابل اشتعال يا بخارهاي توليد شده از مايعات قابل انفجار در هوا به اندازه اي وجود دارند يا ممكن است وجود داشته باشند كه مخلوط هاي قابل انفجار يا اشتعال توليد كنند.

۲ ـ مكان هاي كلاس دو: به مكان هايي گفته مي شود كه به دليل وجود غبار قابل انفجار يا الياف قابل جرقه زدن يا ذرات معلق قابل انفجار در آنها خطرناك هستند.

طبقه بندي مكان هاي پرخطر بر حسب منطقه خطر

۱ ـ ناحيه صفر (هميشه پرخطر): مكاني است كه غلظت هاي قابل اشتعال گازها يا بخارهاي قابل اشتعال به طور پيوسته يا مدت طولاني در محيط وجود داشته باشند

۲ ـ ناحيه يك (گاهي پرخطر): مكاني است كه احتمال دارد غلظت هاي قابل اشتعال گازها يا بخارهاي قابل اشتعال به يكي از دلايل عملكرد عادي و عمليات تعمير يا نگهداري يا نشتي و خرابي تجهيزات يا خطا در عمليات و، خرابي تجهيزات الكتريكي در آن به وجود آيد؛ و يا مكاني كه به طور طبيعي در مجاورت ناحيه صفر (هميشه پرخطر) باشد، مگر اينكه به وسيله تهويه فشار مثبت از يك منبع هواي پاك از اين ارتباط جلوگيري شود و حفاظهاي ايمني مؤثر در برابر خطاي تهويه تأمين شده باشد.

۳ ـ ناحيه دو (به ندرت پرخطر): مكاني است كه امكان وجود غلظت هاي قابل اشتعال از گازها يا بخارهاي قابل اشتعال در شرايط عادي عملكرد وجود ندارد و يا تنها براي يك دوره زماني كوتاه خواهد بود يا در اثر سوراخ شدن يا خرابي مخزن ها يا سامانه يا در اثر عملكرد غير عادي تجهيزات جابجايي، تجهيزات فرايند يا خرابي تهويه امكان نشت وجود دارد؛ و يا مكاني كه به طور طبيعي در مجاورت ناحيه يك گاهي پرخطر) باشد، مگر اينكه به وسيله تهويه فشار مثبت از يك منبع هواي پاك از اين ارتباط جلوگيري شود و حفاظ هاي ايمني مؤثر در برابر خطاي تهويه تأمين شده باشد.

عايق بندي [پاورقي 37]: پوشاندن يا جداسازي قسمت هاي برق دار با ماده اي كه از عبور جريان الكتريكي جلوگيري مي كند يا مقدار آن را كاهش مي دهد تا ايمني لازم را در برابر برق گرفتگي فراهم كند.

پاورقي 37 - Insulation

عايق بندي كابل [پاورقي 38]: مواد عايقي كه در ساختار كابل به كار مي رود و كار اصلي آنها مقاومت در برابر ولتاژ است.

پاورقي 38 - Insulation (of a Cable)

فضاي مراقبت از بيمار: همه فضاهاي مركز درماني كه در آن بيماران مورد معاينه يا درمان قرار مي گيرند.

قسمت هادي بيگانه (EXCP) [پاورقي 39]: قسمتي از رساناها كه احتمال ايجاد پتانسيل، به ويژه پتانسيل ارت در آنها وجود دارد و بخشي از تجهيزات الكتريكي محسوب نمي شوند. هادي هاي بيگانه عبارت اند از:

پاورقي 39 - Extraneous Conductive Part لوله هاي فلزي گاز و نفت و آب و هواي فشرده و فاضلاب و لوله ها و مجراها و ساير سرويس ها و سامانه هاي حرارتي و برودتي و كانال و لوله هاي تهويه هوا و قسمت هاي فلزي در دسترس ساختمان و صاعقه گير و قفسه فلزي انبار.

قسمت هادي در دسترس (ECP) [پاورقي 40]: قسمت روباز تجهيزات كه قابل دسترسي بوده و حامل بـرق نيست، اما امكان برق دار شدن در شرايط اتصالي را دارد. هادي نول نيز شامل اين قسمت ها است، اما طبق قرارداد، هادي PEN (هادي مشترك ارت نول) به عنوان قسمت برق دار محسوب نمي شود.

پاورقي 40 - Exposed Conductive Part

قسمت برق دار [پاورقي 41]: هر قسمت هادي جريان مانند سيم، ترمينال و ساير اجزاي تجهيزات الكتريكي كه فاقد عايق بندي مناسب باشند.

پاورقي 41 - Live Part

قسمت هايي كه به طور همزمان با هم قابل دسترسي هستند [پاورقي 42]: سيم ها يا قسمت هاي رسانا كه به طور همزمان در موقعيت هاي مخصوصي قابل لمس هستند. اين قسمت ها شامل بدنه هاي برق دار و قسمت هاي در دسترس و هادي هاي بيگانه و سيم ارت و الكترودهاي ارت هستند.

پاورقي 42 - Simultaneously Accessible Parts

قطع كننده مدار [پاورقي 43]: وسيله خودكار قطع و وصل مدار كه قادر است در شرايط عادي مدار، جريان ها را قطع يا وصل كند و در شرايط غيرعادي مانند اتصال كوتاه، جرياني را به مدت كوتاه از خود عبور دهد يا قطع كند.

پاورقي 43 - Circuit-Breaker

كاروان: كاروان يا خانه سيار وسيله نقليه غيرموتوري است كه براي سكونت و يا كار استفاده شده و عرض آن از 6 /2 متر و طول آن از ۱۲ متر بيشتر نباشد.

كانال كابل [پاورقي 44]: محفظه يا پوششي كه روي زمين يا درون آن قرار دارد و در بعضي موارد داراي تهويه است و ابعاد آن اجازه ورود افراد را به داخل آن نمي دهد، ولي دسترسي به هادي ها يا كابل ها در تمامي طول آن امكان پذير است.

پاورقي 44 - Cable Channel

كليد قطع بار [پاورقي 45]: وسيله مكانيكي قطع و وصل كه قادر به وصل، عبور دادن و قطع جريان برق مدار در شرايط عادي است. شرايط عادي ممكن است شامل وضعيتي با اضافه بارهاي مشخص باشد. همچنين، اين وسيله مي تواند براي مدتي معين جريان هايي را در شرايط غيرعادي مدار، مانند اتصال كوتاه تحمل كند.

پاورقي 45 - Switch

گراديان پتانسيل (در يك نقطه از زمين) [پاورقي 46]: اختلاف پتانسيل اندازه گيري شده بر واحد طول يك نقطه، در جهتي كه پتانسيل بيشترين مقدار را داشته باشد.

پاورقي 46 - Potential Gradient

لوازم الكترونيكي حساس: لوازم و تجهيزاتي هستند كه ولتاژ كاري آنها نسبت به وسايل برقي ديگر بسيار پايين است و بنابراين نسبت به تغييرات آني ولتاژ ناشي از آذرخش و الكتريسيته ساكن و خطاهاي اتصال كوتاه و مانند آن حساسيت بيشتري دارند و آسيب پذيرتر هستند. كامپيوترهاي حساس و كنترلرهاي قابل برنامه ريزي (PLC)[پاورقي 47]: و سامانه هاي كنترل توزيع شده (DCS) [پاورقي 48] مثال هايي از اين ابزار حساس هستند.

پاورقي 47 – Programmable logic Controller

پاورقي 48 - Distributed Control System

محيط بيمار: هر فضايي كه در آن تماس عمدي يا غيرعمدي بين بيمار و سامانه تجهيزات الكتريكي پزشكي يا بين بيمار و افراد ديگري كه بخش هايي از تجهيزات پزشكي را لمس مي كنند، بتواند رخ دهد.

مدار ايزوله: مداري است كه به منظور جلوگيري از شوك الكتريكي از خط AC جدا (ايزوله) مي شود.

مدار برقي (در يك تأسيسات) [پاورقي 49]: مجموعه اي از تجهيزات الكتريكي كه از منبعي واحد تغذيه كنند و در برابر اضافه جريان ها به كمك وسيله واحدي حفاظت شوند.

پاورقي 49 - Circuit

مدار توزيع (در يك تأسيسات) [پاورقي 50]: مداري است كه يك تابلوي برق را تغذيه مي كند.

پاورقي 50 - Distribution Circuit of an Installation

مدار ذاتاً ايمن [پاورقي 51]: از نظر مكان هاي پرخطر: مداري است كه براي كاربرد در محيط هاي خطرناك قابل اشتعال و قابل انفجار طراحي و ساخته مي شود؛ به گونه اي كه در آن عامل انرژي (حرارتي و يا الكتريكي)، در ميزان پايين تر از سطح لازم براي جرقه زدن و اشتعال يا انفجار محدود شود و بنابراين هيچ گونه جرقه يا اثر حرارتي قادر به جرقه زني مخلوطي از مواد قابل اشتعال يا قابل انفجار در هوا تحت شرايط آزمون وجود ندارد.

پاورقي 51 - Intrinsically safe circuits

مفصل [پاورقي 52]: وسيله اي است براي اتصال بين دو كابل كه يك مدار پيوسته را تشكيل مي دهد.

پاورقي 52 - Joint

مقاومت كل الكترود ارت [پاورقي 53]: مقاومت بين ترمينال اصلي زمين و كره زمين. مقاومت الكترود، مقاومت حجم خاكي است كه الكترود را احاطه مي كند و به اصطلاح حوزه مقاومت الكترود زمين گفته مي شود.

پاورقي 53 - Total Earthing Resistance

مقاومت متقابل الكترودهاي زمين: تغييرات ولتاژ در يك الكترود كه به دليل تغييرات جريان در الكترود ديگر به وجود مي آيد و با واحد اهم بيان مي شود.

مقاومت نول: كل مقاومت سيم نول كه ممكن است شامل چندين الكترود اتصال زمين در نزديكي پست ترانسفورماتور يا ژنراتور و اتصالات زمين كابل هايي با غلاف فلزي، اتصالات زمين خطوط هوايي در ابتدا و انتهاي هر خط اصلي و غيره باشد.

مكان هاي درماني گروه صفر: مكان هايي كه در آن از تجهيزات الكتريكي پزشكي كه از شبكه تغذيه كند و در تماس با بدن باشد، استفاده نمي شود.

مكان هاي درماني گروه ۱: مكان هايي كه در آن از تجهيزات الكتريكي پزشكي به جز شيوه هاي درون قلبي استفاده شود.

مكان هاي درماني گروه ۲: مكان هايي كه در آن از تجهيزات الكتريكي پزشكي براي شيوه هاي درون قلبي استفاده شود.

منطقه بندي استخرهاي شنا و آب نماها و نظاير آن: مناطق استخرها و وان ها و آبنماها و نظاير آن طبق بند ۷۰۲ ـ ۳۰ ـ ۱۰۲ و ۷۰۲ ـ ۳۰ ـ ۱۰۳ و ۷۰۲ ـ ۳۰ ـ ۱۰۴ استاندارد ملي ايران به شماره ۷۰۲ ـ ۷ ـ ۱۹۳۷ توصيف مي شوند.

واحد متحرك: واحد به وسيله نقليه و يا يك ساختار متحرك يا قابل جابه جايي كه همه يا قسمتي از تأسيسات الكتريكي را شامل مي شود، اشاره دارد. واحدهاي تلويزيوني و راديويي و واحدهاي خدمات پزشكي و واحدهاي تبليغاتي و واحدهاي اطفاء حريق و واحدهاي استفاده كننده از فناوري اطلاعات خاص و واحدهاي اسكان موقت در هنگام وقوع حوادث و واحدهاي تحويل غذا و موارد مشابه جزء واحدهاي متحرك هستند.

وسايل قطع و وصل و كنترل [پاورقي 54] (قبل يا بعد از تابلو): همه اجزا و وسايل الكتريكي كه براي قطع و وصل يك مدار الكتريكي و حفاظت مصرف كنندگان تجهيزات الكتريكي با يكي از اهداف حفاظت، كنترل، جدا كردن يا انجام عمليات قطع و وصل پيش بيني مي شود و همه سوئيچ ها و كنتاكتورها و وسايل جريان تفاضلي (RCD) و كليدهاي حفاظتي موتورها را در بر مي گيرد.

پاورقي 54 - Switchgear and Control Grear

وسيله پايش عايق بندي: اين وسيله سامانه زمين نشده بين يك هادي فاز فعال و زمين را پايش مي كند. اين وسيله بايد در صورت كاهش مقاومت بين دو هادي از مقدار تعيين شده (معمولاًKΩ ۵۰) هشدار دهد يا منبع تغذيه را قطع كند.

وسيله جريان تفاضلي (RCD) [پاورقي 55]: وسيله قطع و وصل مكانيكي يا مجموعه اي از وسايل كه اگر جريان تفاضلي (تفاضل جريان مدار با جريان مرجع وسيله) در شرايط معين به مقدار مشخصي برسد، كنتاكت ها (اتصالات) را باز مي كند.

پاورقي 55 - Residual Current Devise

ولتاژ انتقالي (Transfer Voltage): در پست هاي فشارقوي و نيروگاه ها به دليل سطح اتصال كوتاه بسيار زياد، در زمان اتصالي، جريان شديدي در مقياس چند ده كيلو آمپر مي تواند به شبكه زمين تزريق شود و ولتاژ قابل ملاحظه اي به صورت GPR در شبكه زمين نسبت به زمين دوردست ايجاد كند و بر اين اساس، هادي هاي بيگانه اي كه از محدوده پست يا نيروگاه به بيرون امتداد پيدا مي كنند مانند ريل قطار و لوله هاي فلزي آب و گاز و سيني هاي كابل و شيلد كابل ها و غيره مي توانند ولتاژهاي با دامنه بالاي GPR را به بيرون منتقل كنند. به اين انتقال ولتاژ، ولتاژ انتقالي گفته مي شود كه مي تواند براي افرادي كه بيرون از ناحيه شبكه زمين پست و نيروگاه هستند خطرناك باشد.

ولتاژ بسيار پايين ايمن (SELV) [پاورقي 56]: ولتاژ AC با مقدار مؤثر كمتر از ۵۰ ولت يا ولتاژ DC بدون ريپل كمتر از ۱۲۰ ولت بين هادي ها يا بين يك هادي و زمين مرجع در يك مدار الكتريكي كه به وسيله يك ترانسفورماتور جداسازي شده [پاورقي 57] از سامانه توان تغذيه الكتريكي به صورت گالوانيك جدا شده است.

پاورقي 56 - Safety Extra – Low Voltage

پاورقي 57 - seprate - winding

ولتاژ تماس [پاورقي 58]: ولتاژي كه به هنگام بروز خرابي در عايق بندي بين قسمت هايي از هادي ها و بدنه هاي هادي و قسمت هاي هادي بيگانه و غيره كه به طور همزمان در دسترس هستند، ظاهر ميشود. (شكل ۱ ـ الف)

پاورقي 58 - Touch Voltage

ولتاژ گام: ولتاژي بر روي سطح زمين كه شخص مي تواند بين فاصله يك متري ميان پاهاي خود حس كند، بدون آنكه با هيچ شيء زمين شده در ارتباط باشد. (شكل 1) شكل 1: ولتاژ تماس و ولتاژ گام الف): ولتاژ تماس ب): ولتاژ گام

ولتاژ تماس احتمالي [پاورقي 59]: حداكثر ولتاژ تماس كه احتمال دارد در صورت بروز اتصال كوتاهي با امپدانس ناچيز، در تأسيسات الكتريكي ظاهر شود.

پاورقي 59 - Prospective Touch Voltage

ولتاژ فشار قوي متناوب: ولتاژ ۱۰۰۰ ولت و بالاتر؛ مستقيم: ولتاژ ۱۵۰۰ ولت و بالاتر

ولتاژ فشار ضعيف متناوب: ولتاژ كمتر از ۱۰۰۰ ولت؛ مستقيم: ولتاژ كمتر از ۱۵۰۰ ولت

هادي اتصال زمين (سيم ارت) [پاورقي 60]: سيم حفاظتي كه ترمينال اصلي ارت تأسيسات را به الكترود ارت يا ساير قسمت هاي اتصال زمين وصل مي كند.

پاورقي 60 - Earthing Conductor

هادي باي پس [پاورقي 61]: كابل هادي كه ارتباط الكتريكي مستقيم بين جدار مخزن و سقف شناور مخزن برقرار مي كند.

پاورقي 61 - Bypass Conductor

هادي حفاظتي (PE) [پاورقي 62]: هادي كه قسمت هاي مختلف سامانه را به منظور همبندي هم پتانسيل سازي اصلي به يكديگر و در نهايت به زمين متصل مي كند.

پاورقي 62 - Protective Conductor

هادي خنثي (نول) [پاورقي 63]: سيمي متصل به نقطه خنثي در سامانه (صفر زمين) كه قادر است انرژي الكتريكي را انتقال دهد.

پاورقي 63 - Neutral Conductor

هادي زمين (سيم اتصال زمين): قسمتي از سامانه اتصال زمين است كه الكترود زمين را به ترمينال اصلي زمين وصل مي كند.

هادي غلاف دار فلزي به منظور زمين كردن: يك نوع سامانه سيم كشي كه در آن سرتاسر طول يك يا چند سيم عايق دار توسط نوار يا غلاف فلزي پوشانده شده و مانند هادي PEN عمل مي كند.

هادي مشترك ارت – نول (PEN) [پاورقي 64]: هادي كه به طور مشترك، هم كار هادي اتصال زمين و هم كار هادي نول را انجام دهد.

پاورقي 64 - PEN Conductor

هادي همبندكننده: يك رشته سيم مسي، يك تسمه مسي، يك عدد ميلگرد و يا يك تير يا ستون فلزي كه در سقف ها و ستون هاي ساختمان بر اساس نقشه همبندي قرار مي گيرد.

همبندي اضافي: مكمل همبندي اصلي است و به منظور هم ولتاژ كردن نقاطي كه هم زمان در دسترس هستند، اجرا مي شود. اين نوع همبندي، همبندي كمكي يا محلي نيز ناميده مي شود.

همبندي سامانه: اتصال اجزاي مختلف سامانه اتصال زمين به يكديگر به منظور هم پتانسيل كردن قسمت هاي مختلف تأسيسات كه به مجموعه اين اتصالات، شبكه همبند نيز گفته مي شود.

مقررات اختصاصي انواع سامانه هاي اتصال زمين

سامانه هاي TN [پاورقي 65]

پاورقي 65 - براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص سامانه هاي TN به پيوست الف – 1 مراجعه شود.

اجراي سامانه اتصال زمين C ـ TN فقط در شرايط زير مجاز است: ۱ ـ پيوستگي PEN همواره حفظ شده و تحت هيچ شرايطي قطع نشود، ۲ ـ محيط عاري از گردو غبار باشد، و ۳ ـ محيط عاري از مواد و گازهاي قابل اشتعال و قابل انفجار باشد.

در سامانه اتصال زمين C ـ TN، سيم نول هرگز نبايد قطع شود.

براي جلوگيري از تداخل امواج الكترومغناطيسي، در ساختمان هايي كه داراي لوازم الكترونيكي حساس (ابزار دقيق) مي باشند، استفاده از سامانه اتصال زمين C ـ TN ممنوع است.

تمام الكترودهاي در دسترس زمين بايد از طريق شينه ارت به يكديگر متصل شوند.

در سامانه اتصال زمين TN، تنها در صورتي استفاده از يك هادي مشترك براي هر دو منظور حفاظتي (PE) و خنثي (نول) مجاز است كه سطح مقطع هادي مشترك از ۱۰ ميلي مترمربع كمتر نباشد.

اگر كابل از نوع هم مركز باشد، حداقل سطح مقطع هادي مشترك 4 ميلي مترمربع مجاز است، به شرطي كه در همه اتصالات كابل هم مركز، پيوستگي هادي غلاف برقرار باشد.

استفاده از الكترودهاي زمين مجزا در كليه سامانه هاي اتصال زمين TN، ممنوع است.

در صورت اجراي هر يك از سامانه هاي اتصال زمين S ـ TN يا S ـ C ـ TN، اتصال مجدد هادي هاي حفاظتي و خنثي پس از نقطه تفكيك، ممنوع است.

استفاده از وسيله جريان تفاضلي (RCD) به عنوان حفاظت در سامانه هاي اتصال زمين C ـ TN ممنوع است.

در صورت استفاده از RCD در يك سامانه S ـ C ـTN ، RCD بايد پس از جدايي هادي حفاظتي و نول نصب شود.

در سامانه اتصال زمين S ـ C ـ TN، اتصال نول و ارت در تابلوي اصلي برق الزامي است.

سامانه [پاورقي 66] TT

پاورقي 66 - براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص سامانه هاي TT به پيوست الف – 2 مراجعه شود.

استفاده از وسيله جريان تفاضلي (RCD) در سامانه TT الزامي است.

هرگاه چند قسمت هادي در دسترس به طور همزمان به يك RCD مشترك وصل باشند، نبايد به الكترودهاي زمين مستقل و مجزا وصل شوند.

در سامانه TT، سيم نول بايد برق دار در نظر گرفته شود و همزمان با قطع سيم هاي فاز، سيم نول نيز بايد قطع شود.

در سامانه TT، اتصال هادي زمين و سيم نول ممنوع است.

در مواردي كه سامانه هاي مربوط به ايمني از جمله اعلام و اطفاي حريق، قبل از ابزار حفاظتي اصلي در مدار قرار گرفته باشند، براي حفاظت فرد در برابر تماس مستقيم و غيرمستقيم با سيم نول، قطع سيم نول همراه با سيم فاز الزامي است.

سامانه IT [پاورقي 67]

پاورقي 67 - براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص سامانه هاي IT به پيوست الف – 3 مراجعه شود.

استفاده از سامانه IT براي شبكه هاي عمومي توزيع برق ممنوع است.

در كارگاه هاي توليدي اعم از كوره ها و ذوب فلزات و نيروگاه ها و صنايع مهمات سازي و مدارهاي كنترل و معادن زيرزميني و بعضي از بخش هاي بيمارستاني كه قطع برق خسارات زيادي به بار مي آورد اجراي سامانه اتصال زمين IT الزامي است.

در سامانه اتصال زمين IT، به منظور جلوگيري از برق دار شدن قسمت هاي هادي در دسترس به اندازه ولتاژ فاز ـ به ـ فاز، اين سامانه ها بايد به ابزار پايش عايق بندي (IMD) مجهز باشند.

در سامانه اتصال زمين IT، كليه قسمت هاي هادي در دسترس (ECP) بايد به صورت مستقل از منبع تغذيه، به زمين وصل شوند (زمين شوند).

براي جلوگيري از بروز عيوب نوساني تصادفي زمين در سامانه اتصال زمين IT، نقطه خنثاي منبع بايد از طريق يك مقاومت الكتريكي كه مقدار آن در رابطه زير صدق مي كند، به زمين متصل شود. Rs<1/3ωCO Rs: مقاومت الكتريكي بين نقطه خنثاي منبع و زمين ω: فركانس زاويه اي جريان خط CO: ظرفيت خازني خط فاز معيوب

مقررات الكترودهاي مورد استفاده در سامانه اتصال زمين [پاورقي 68]

پاورقي 68 - براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص سامانه هاي TT به پيوست الف – 2 مراجعه شود.

جنس الكترود و هادي اتصال زمين آن، بايد به گونه اي باشد كه نوع خاك، سبب خوردگي آنها نشود.

رعايت مواد فصل چهارم در خصوص محل دفن الكترود و اتصال الكترودها الزامي است.

الكترودهاي صفحه اي

براي اجراي الكترودهاي صفحه اي، صفحاتي ازجنس مس با ابعاد حداقل 5 /0 × 5 /0 متر و ضخامت حداقل ۲ ميلي متر و يا صفحاتي از جنس فولاد گالوانيزه با ابعاد حداقل 5 /0 × ۱ متر و ضخامت حداقل ۳ ميلي متر بايد مورد استفاده قرار گيرد.

الكترودهاي اتصال زمين بايد قبل از گالوانيزه شدن، برش داده شوند و پس از هرگونه برش و سوراخ كاري در آنها، محل برش دوباره گالوانيزه شود.

استفاده از صفحه مشبك كه با تسمه يا سيم ساخته شده (شبكه مش) است، به جاي صفحه يكپارچه به عنوان الكترود صفحه اي اتصال زمين مجاز مي باشد.

ابعاد مش الكترود زمين با توجه به جنس خاك و عمق دفن و شدت جريان تزريقي به الكترود زمين، گراديان ولتاژ مجاز و عوامل ديگر مؤثر بر مقاومت اتصال زمين بايد توسط طراح و با توجه به روابط فيزيكي و نيز تجربه تعيين شود.

چاه الكترود زمين براي قرار دادن الكترودهاي صفحه اي بايد در مكاني كه پايين ترين تراز سطح را داشته و احتمال دسترسي به رطوبت در كمترين عمق ممكن وجود داشته باشد، حفر شود.

الكترودهاي صفحه اي اتصال زمين بايد به صورت عمودي در خاك نصب شوند.

سيم اصلي اتصال زمين بايد حداقل در دو نقطه مجزا به الكترود وصل شود.

اگر سيم اصلي اتصال زمين و صفحه الكترود از دو جنس مختلف باشند، براي حذف الكتروليت و جلوگيري از خوردگي گالوانيك، محل اتصال دو جنس متفاوت بايد با ماده اي آب بندكننده و نفوذناپذير مانند قير اندود شود.

سيم اصلي اتصال زمين بايد به يكي از روش هاي ذيل به ترتيب اولويت به الكترود صفحه اي مسي وصل شود: ۱ ـ جوش برنج يا نقره؛ ۲ ـ جوش اگزوترميك (كدولد)؛ ۳ ـ اتصال مكانيكي همجنس صفحه با حداقل دو بست.

فاصله لبه بالايي الكترود صفحه اي از سطح زمين نبايد از ۶۰۰ ميلي متر كمتر باشد.

الكترودهاي قائم

حداقل عمق دفن الكترود قائم در بستر خاك طبيعي منطقه نبايد از ۲ متر كمتر باشد.

الكترودهاي ميله اي اتصال زمين فولادي با روكش مس بايد با استفاده از تكنولوژي آبكاري ساخته شوند و استفاده از فناوري دوزه كشي [پاورقي 69] ممنوع است.

پاورقي 69 - bonding

الكترود اتصال زمين قائم (لوله يا ميله)، در زمان نصب بايد سالم و بدون هرگونه خراشيدگي و زنگ زدگي و خميدگي و فرورفتگي باشد.

الكترودهاي ميله اي اتصال زمين، در صورت عدم وجود مانع بايد به صورت قائم نصب شوند.

فاصله بين الكترودهاي ميله اي اتصال زمين حداقل بايد برابر مجموع طول دو الكترود باشد.

قطر الكترودهاي ميله اي از جنس مس و فولاد با پوشش مس به ترتيب ۱۲ و ۱۶ ميلي متر و براي ميله هايي از جنس فولاد گالوانيزه ۱۶ ميلي متر بايد باشد.

الكترودهاي افقي

حداقل سطح مقطع تسمه مسي، به عنوان الكترود افقي اتصال زمين، نبايد از ۵۰ ميلي مترمربع و ضخامت آن نبايد از ۲ ميلي متر كمتر باشد.

حداقل سطح مقطع تسمه فولادي گالوانيزه گرم، به عنوان الكترود افقي اتصال زمين، نبايد از ۱۰۰ ميلي مترمربع و ضخامت آن نبايد از ۳ ميلي متر كمتر باشد.

حداقل سطح مقطع براي سيم مسي چند مفتولي، به عنوان الكترود افقي اتصال زمين، نبايد از ۲۵ ميلي مترمربع كمتر باشد.

قطر هيچ يك از مفتول هاي تشكيل دهنده سيم مسي به عنوان الكترود افقي اتصال زمين، نبايد از 7 /1 ميلي متر كوچك تر باشد و استفاده از هادي هاي افشان به‌عنوان الكترود افقي ممنوع است.

الكترودهاي افقي بايد در عمقي كه پايين تر از عمق يخ زدگي منطقه باشد، نصب شوند.

الكترودهاي چنبره اي

براي الكترود چنبره اي بايد از سيم لختي با نمره ۵۰ به صورت حلقه اي با شعاع بيروني ۴۰ سانتي متر تعداد ۵ حلقه (كه در ته چاه اتصال زمين قرار مي گيرد) استفاده شود.

الكترودهاي حلقوي

اگر براي تأسيسات موجود، از الكترود افقي پيراموني [پاورقي 70] به عنوان الكترود زمين استفاده مي شود، عمق دفن الكترود حداقل بايد يك متر باشد.

پاورقي 70 - Ring

اندازه حداقل انواع الكترودهاي اتصال زمين از جنس فولاد بايد طبق جدول پ ـ پ ـ ۱ پيوست پ باشد.

اندازه حداقل انواع الكترودهاي اتصال زمين از جنس مس بايد طبق جدول پ ـ پ ـ ۲ پيوست پ باشد.

الكترودهاي متفرقه

استفاده از قسمت هاي فلزي بتن مسلح فونداسيون، به عنوان يك الكترود اتصال زمين مؤثر با رعايت شرايط ذيل مجاز است: ۱ ـ در سامانه زمين صاعقه گير از آن به عنوان هادي نزولي صاعقه گير استفاده نشود؛ ۲ ـ بين تمام فونداسيون ساختمان و بستر زمين اطراف آن، عايق بندي رطوبتي انجام نشده و بتن فونداسيون به طور مستقيم و كامل با خاك در تماس باشد؛ ۳ ـ از اين نوع الكترود به تنهايي به عنوان سامانه زمين استفاده نشود.

اگر در هنگام احداث ساختمان از ميلگرد به عنوان هادي مدفون در بتن استفاده مي شود، قطر آن حداقل 10 ميلي متر و اگر از سيم مسي لخت استفاده مي شود، مقطع آن بايد حداقل 25 ميلي مترمربع باشد.

استفاده از بتن مسلح پي به عنوان الكترود اتصال زمين، در پي هايي با عمق كمتر از 8 /0 متر ممنوع است.

بين كليه اجزاي فلزي كه جزء الكترود اتصال زمين محسوب مي شوند، بايد اتصال الكتريكي مطمئن برقرار شود.

استفاده از تأسيسات زير سطح زمين نفت و فرآورده هاي نفتي و گاز و هواي فشرده و فاضلاب و لوله كشي آب شهري به عنوان الكترود زمين يا هادي حفاظتي ممنوع است.

حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي بايد مطابق جدول پ ـ پ ـ ۳ پيوست پ باشد.

چنانچه هادي حفاظتي به صورت مشترك براي دو يا چند مدار مورد استفاده قرار گيرد، اندازه آن بايد با توجه به اندازه سيم فاز بزرگ تر انتخاب شود.

اگر روكش هادي حفاظتي (PE) و هادي فاز متفاوت باشد و هادي حفاظتي در برابر صدمات مكانيكي حفاظت شده باشد، حداقل سطح مقطع آن براي نوع مسي 5 /2 ميلي مترمربع و در صورتي كه هادي حفاظتي در برابر صدمات مكانيكي حفاظت نشده باشد، حداقل سطح مقطع آن براي نوع مسي بايد ۴ ميلي مترمربع باشد. اين مقدار در هر دو حالت براي نوع آلومينيومي نبايد كمتر از ۱۶ ميلي مترمربع باشد.

استفاده از سيني كابل ها و لدر [پاورقي 71] و نظاير آن در صورتي كه پيوستگي در تمام طول آن حفظ شود، به عنوان هادي حفاظتي مجاز است؛ به شرطي كه هر دو انتهاي آن ها در سمت بار و منبع به زمين وصل شوند.

پاورقي 71 - Ladder

مقاومت ويژه خاك و محل نصب الكترودها

محل نصب الكترود اتصال زمين بر حسب انواع خاك به ترتيب اولويت ذيل بايد انتخاب شود: [پاورقي 72]

پاورقي 72 - براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص اولويت محل نصب الكترود زمين بر حسب انواع خاك به پيوست ب مراجعه شود. ۱ ـ زمين باتلاقي؛ ۲ ـ زمين رسي يا چمنزار؛ ۳ ـ زمين رسي مخلوط با كمي ماسه؛ ۴ ـ زمين رسي مخلوط با سنگريزه و شن و ماسه؛ ۵ ـ شن تر يا نمناك يا پيت.

محل نصب الكترودها بايد به گونه اي انتخاب شود كه زهكشي آن كم باشد.

نصب الكترودهاي اتصال زمين در زمين هاي مملو از آب و بستر رودخانه ها و مسيل ها و مسير عبور آب هاي جاري و زيرزميني و مسير احتمالي آبرفت هاي آلوده به كودهاي زمين كشاورزي و در چاه فاضلاب و حوزه نفوذ پساب آن و نيز خاك دستي ممنوع است.

در صورت وجود خاك دستي در مكان نصب الكترود اتصال زمين بايد براي دسترسي به خاك بكر و دست نخورده تا عمق بيشتري حفر نمود.

ريختن نخاله هاي ساختماني و سنگ و شن در اطراف الكترود ممنوع است.

مكان نصب الكترود اتصال زمين بايد به گونه اي انتخاب شود كه چاه فاضلاب يا آب در حوزه ولتاژي آن قرار نگيرد.

اگر چاه آب بلااستفاده در محل موجود باشد، استفاده از آن براي نصب الكترود اتصال زمين مجاز است؛ به شرط آن كه از اين پس تنها براي اين منظور مورد استفاده قرار گيرد.

در ارتفاعات سنگلاخي و صخره اي كه امكان حفاري عميق در آنها وجود ندارد، براي اجراي سامانه اتصال زمين، بايد شيارهايي ايجاد شده و تسمه مسي در داخل آن قرار گرفته و روي تسمه با مواد مناسب آماده سازي خاك (الكتروليت مناسب) پوشانده و كليه اتصالات در زير خاك به هم جوش داده شوند.

در مناطقي كه مقاومت ويژه خاك بالا است، استفاده از الكتروليت با شرايط ذيل مجاز است:

تركيب هاي افزودني (الكتروليت) مورد استفاده در الكترود بايد طوري طراحي و ساخته شوند كه عملكرد آنها براي اشخاص و محيط اطراف قطعات استفاده شده، مطمئن و بي خطر باشد.

تمامي تركيبات افزودني براي زمين كردن بايد طبق استاندارد ملي ايران به شماره ۷ ـ ۱۸۴۹۹ INSO: مورد آزمون قرار گرفته و از استاندارد لازم برخوردار باشد.

در صورت بازنگري استاندارد ياد شده، آخرين نسخه استاندارد معتبر خواهد بود.

مواد به كار رفته براي الكتروليت از ويژگي هاي زير برخوردار باشد:

۱ ـ مقاومت مخصوص پايين؛

۲ ـ خورندگي خيلي پايين؛

۳ ـ طول عمر بالا؛

۴ ـ سازگاري با محيط زيست؛

۵ ـ جذب رطوبت بالا؛

۶ ـ PH در محدوده خنثي تا اندكي قليايي (بين ۸ و 5 /8)؛

۷ ـ مقاومت در برابر شسته شدن توسط آ ب هاي سطحي و زيرزميني؛

۸ ـ چسبندگي مناسب به الكترود زمين.

در صورت استفاده از بيش از يك الكترود، براي دستيابي به كمترين مقاومت الكتريكي معادل، حداقل فاصله دو الكترود بايد به گونه اي باشد كه در حوزه ولتاژ يكديگر قرار نگيرند.

ترمينال اصلي سامانه اتصال زمين بايد قابل دسترسي باشد تا در هنگام اندازه گيري هاي مربوط به اتصال زمين امكان جداسازي تأسيسات از سامانه مذكور وجود داشته باشد.

الكترود اتصال زمين بايد در عمقي نصب شود كه سرماي انجماد نتواند به آن نفوذ كند.

تمام سامانه اتصال زمين بايد داراي شناسنامه صادره از سوي مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فني و ايمني حاوي مشخصات كامل آن شامل نوع و جنس الكترود يا الكترودها و ابعاد آنها و تاريخ احداث و محل استقرار و جنس خاك و مقدار مقاومت اندازه گيري شده اوليه و دوره هاي بعدي و تغييرات ساليانه و مستندات بررسي سامانه اتصال زمين باشد.

همبندي سامانه

همبندي اصلي

براي اجراي همبندي اصلي، بايد هادي حفاظتي و هادي خنثي و لوله هاي فلزي آب و لوله هاي فلزي گاز پس از كنتور و لوله ها و كانال هاي فلزي اصلي ساير تأسيسات نظير سامانه هاي حرارت مركزي و تهويه هوا و داكت و دودكش ها و الكترود اصلي و فرعي اتصال زمين و تمامي قسمت هاي اصلي فلزي ساختمان اعم از اسكلت فلزي و آرماتورهاي بتن مسلح و ستون ها و چارچوب ها و در و پنجره هاي فلزي و ريل هاي كابين و ريل هاي وزنه تعادل آسانسورهاي كششي و جك آسانسورهاي هيدروليكي و سامانه حفاظت در برابر صاعقه و سرپيچ همه نگهدارنده هاي لامپ و پريزها و اتصالات و ابزارهاي مشابه را به وسيله هادي هاي جداگانه بر روي شينه اصلي اتصال زمين ساختمان به يكديگر متصل نمود.

براي انجام همبندي با سامانه حفاظت در برابر آذرخش بايد از تجهيزات حفاظتي مناسب در مسير شينه اصلي اتصال زمين استفاده شود.

در صورت وجود حفاظت كاتديك براي تجهيزات فلزي (لوله ها و مخازن) مدفون، بايد براي همبندي از تجهيزات حفاظتي محدودساز ولتاژ با شكاف هوايي (Surge Gap) استفاده شود.

تمامي هادي هاي حفاظتي مدارهاي پريز و روشنايي بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شوند.

قسمت هاي هادي بيگانه كه از بيرون ساختمان شروع شده و تا درون آن نيز ادامه دارند، بايد در نزديك ترين نقطه ممكن به نقطه ورودي ساختمان به سامانه اتصال زمين همبندي شوند.

اگر لوله ورودي آب به ساختمان، غيرفلزي باشد ولي درون ساختمان از لوله فلزي استفاده شود، همبندي بخش فلزي به ارت اصلي الزامي است.

اگر بخش هاي مختلف لوله هاي فلزي موجود در كارگاه با مفصل هاي دي الكتريك جدا شده باشند، همبندي تمام بخش هاي فلزي به سامانه اصلي الزامي است.

در تابلوي برقي كه درِ آن داراي هادي هاي برق دار است، هم تابلو و هم درِ آن، هادي در دسترس (ECP) محسوب شده و بايد به سامانه اتصال زمين همبندي شوند. در اين شرايط، بايد تابلو و درِ آن نيز با هم همبندي شوند.

در مواردي كه تابلوي برق داراي قسمت هاي برق دار در دسترس است و درِ آن به عنوان محصوركننده محسوب مي شود، همبندي درِ تابلو با هسته آن الزامي است.

كليه تأسيسات مكانيكي و اجزاي فلزي مدفون شده در خاك، در مجاورت الكترود اتصال زمين بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شود.

در هنگام همبندي اسكلت فلزي ساختمان و ميلگردها و ستون ها و تيرهاي فلزي ساختمان بايد از اتصال الكتريكي تمام بخش هاي اسكلت به يكديگر اطمينان حاصل شود.

اتصال شناژها و تيرهاي فلزي پيراموني چارچوب راه پله و آسانسور با شبكه همبندي سامانه اتصال زمين الزامي است.

در بخش هايي از كارگاه كه به طور معمول در كف آن ها آبريزي مي شود، يكي از شناژها يا ستون هاي فلزي بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شود.

تجهيزات فلزي كه در حين كار احتمال برق دار شدن داشته باشد، بايد قبل از استفاده از آنها به سامانه اتصال زمين وصل شوند.

تمام تجهيزات الكتريكي و قسمت هاي فلزي تجهيزات متحرك موجود در كارگاه اعم از بالابرها و جرثقيل ها و نظاير آن بايد به سامانه اتصال زمين متصل شود.

ريل هاي جرثقيل ها و چارچوب آسانسور بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شوند.

تمامي ستون هاي واقع در گوشه هاي خارجي سازه كارگاه بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شوند.

تمام بخش هاي نرده ها و پله هاي فلزي بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شوند.

تمام بخش هاي فلزي داخلي و خارجي كانكس ها و اتاقك هاي فلزي بايد به سامانه اتصال زمين وصل شوند.

تمامي قطعات شبكه همبند سامانه اتصال زمين بايد از طريق اتصالات الكتريكي مطمئن، به يكديگر وصل شوند.

در تمامي نقاطي كه ناپيوستگي در شبكه همبند سامانه اتصال زمين وجود دارد، بايد بين دو بخش اتصال الكتريكي مطمئن برقرار شود.

در تمامي گوشه هاي سازه كه قطعات شبكه همبند از دو طرف به هم مي رسند، بايد اتصال الكتريكي مطمئن بين دو طرف برقرار شود.

در تمامي انشعاباتي كه از يك قطعه از شبكه همبند اتصال زمين گرفته مي شود (مانند سه راهي ها) بايد اتصال الكتريكي مطمئن برقرار شود.

در هر نقطه اي كه قطعات طولي و عرضي شبكه همبند اتصال زمين از روي هم عبور مي كنند، (چهارراهي ها) بايد اتصال الكتريكي مطمئن برقرار شود.

در سازه هاي اسكلت فلزي كه تيرها و ستون ها با استفاده از پيچ و مهره به يكديگر متصل شده اند، براي ايجاد اتصال الكتريكي مطمئن بين قطعات فلزي شبكه همبند سامانه اتصال زمين، بايد از يك قطعه سيم مسي رابط [پاورقي 73] استفاده شود.

پاورقي 73- Jumper

اتصال سيم رابط بين قطعات فلزي شبكه همبند سامانه اتصال زمين به قطعات فولادي بايد به روش جوش ترميت و يا با استفاده از كابلشو انجام شود و اين اتصال همواره در دسترس و قابل بازرسي و تعمير باشد.

سيم رابط بين قطعات فلزي شبكه همبند سامانه اتصال زمين بايد از انحناي لازم براي انبساط و انقباض قطعات متصل شونده برخوردار باشد و پس از بسته شدن ، نبايد در حالت كشيده قرار گيرد.

يكي از نقاط اتصال شبكه همبند به سامانه اتصال زمين ساختمان، بايد روي نزديك ترين ستون به تابلوي اصلي برق (محل نصب شينه اصلي اتصال زمين) قرار گيرد.

مقاومت كلي همبندي سامانه اتصال زمين بين دورترين نقاط نبايد از 2 /0 اهم تجاوز كند.

هر هادي همبندي سامانه اتصال زمين بايد داراي برچسب يا پلاكي باشد كه مشخص كننده كاربرد آن هادي بوده و معلوم كند كه چه نقاطي را به يكديگر وصل مي كند.

در كليه نقاطي كه ممكن است در شرايط بهره برداري به دليل تعمير، اتصال سامانه زمين جدا شود (مانند لوله هاي آب و گاز) برچسب هشداردهنده مبني بر عدم جداسازي هادي همبندي سامانه زمين نصب شود.

همبندي اضافي

در كليه محيط هاي خيس، نمناك و مرطوب و مكان هايي كه امكان پاشش آب و تشكيل بخار آب وجود دارد، اعم از حمام و آشپزخانه و آبدارخانه و رستوران و محل شستشو و چربي زدايي و آبكاري فلزات و نظاير آن بايد همبندي اضافي به سامانه اتصال زمين اجرا شود.

همبندي اضافي براي هم پتانسيل كردن بايد موارد ذيل را در برگيرد: ۱ ـ بدنه فلزي كليه تجهيزات الكتريكي نصب ثابت؛ ۲ ـ قسمت هادي بيگانه از هر نوع؛ ۳ ـ قسمت هاي فلزي در دسترس در ساختمان ها از جمله اسكلت فلزي.

در حمام ها و استخرها و سرويس هاي بهداشتي هر دو لوله فلزي آب گرم و سرد بايد به مسير همبندي اضافي وصل شوند.

ترمينال همبندي اضافي در مكان هاي مرطوب بايد در خارج از آن مكان و روي ديوار يكي از فضاهاي مجاور نصب شود.

در مكان هايي كه اجراي همبندي اضافي به سامانه اتصال زمين الزامي است، بايد ترمينال همبندي اضافي به صورت شينه مسي روكار يا بلوك ترمينال در داخل يك جعبه قابل بازديد تحت عنوان جعبه همبندي اضافي نصب شود.

اجراي همبندي اضافي براي تمامي تجهيزات الكتريكي و هادي هاي بيگانه واقع بر بام كارگاه از جمله برج هاي خنك كننده و ميله آنتن و نرده فلزي و شيرواني فلزي الزامي است.

اجراي همبندي اضافي براي تابلوهاي برق مجاور يكديگر الزامي است.

حداقل سطح مقطع هادي همبندي اضافي به سامانه اتصال زمين بايد طبق جدول پ ـ پ ـ ۴ پيوست شماره پ انتخاب شود.

سطح مقطع هادي همبندي اضافي كه بدنه فلزي دو دستگاه الكتريكي را به هم وصل مي كند، نبايد از كوچكترين هادي حفاظتي مدارهاي تغذيه كننده و متصل به بدنه هاي هادي دو دستگاه مذكور كوچكتر باشد.

سطح مقطع هادي همبندي اضافي بين بدنه تجهيز الكتريكي و هادي بيگانه، نبايد از نصف سطح مقطع هادي حفاظتي مدار تغذيه كننده تجهيز الكتريكي كوچكتر باشد.

براي حذف هرگونه اختلاف پتانسيل، در مكان هايي كه استفاده از سامانه هاي ذاتاً ايمن ضرورت دارد، بايد يك شينه محلي تعبيه شود و يك شبكه همبند محلي متشكل از شيلد كابل ها و تجهيزات ابزار دقيق و بخش هاي فلزي تجهيزات و محفظه ها و سيني و نردبان كابل ها و كليه هادي هاي بيگانه برقرار شود.

اگر اتصال زمين شيلد كابل در بيش از يك نقطه، از الزامات ايمني بوده و اين الزام با مسايل تداخلات الكترومغناطيسي (EMC) [پاورقي 74] در تناقض باشد، بايد از كابل ‌هاي دوغلافه (داراي دو شيلد) استفاده نمود. در اين حالت، غلاف خارجي براي برآوردن الزامات ايمني از چند نقطه و غلاف داخلي براي الزامات EMC از يك سر ارت شود.

پاورقي 74 - Electro Magnetic Compatibility

پس از اتمام هرگونه عمليات افزودن و تغيير دايمي يا موقتي در تأسيسات موجود، بايد آرايش هاي همبندي هم پتانسيل مدار مصرف كننده و سامانه اتصال زمين مجدداً مورد بررسي و اندازه گيري قرارگيرد.

از شينه اصلي اتصال زمين بايد انشعاباتي براي تجهيزات كمكي شامل تابلوهاي كنترل و رله و اجزاي فلزي سازه ها و تأسيسات اطفاي حريق در نظر گرفته شوند.

اتصالات انشعابي بايد از شينه اصلي اتصال زمين براي هر يك از دستگاه هاي تأسيسات، انتقال داده شوند و در صورتي كه چند دستگاه الكتريكي در كنار يكديگر قرار داشته باشند، اتصال سري آنها ممنوع است.

در تجهيزات الكتريكي مركب نظير تسمه نقاله و سامانه بسته بندي و كوره هاي تونلي بايد از پيوستگي الكتريكي قسمت هاي فلزي آن اطمينان حاصل شود و حداقل در دو نقطه به سامانه زمين همبند شوند. همچنين، بايد از اتصال همبندي با هادي هاي بيگانه پيرامون اين تجهيزات نيز اطمينان حاصل شود.

همبندي سامانه اتصال زمين با مولدهاي فرعي برق مطابق دستورالعمل كارخانه سازنده الزامي است.

در سامانه اتصال زمين بايد از پيوستگي اتصالات ارت در كل سامانه از بدنه دستگاه تا چاه ارت و بين الكترودها اطمينان حاصل شود و عواملي مانند زنگ زدگي يا اتصال روي سطوح رنگ دار، پيوستگي را مختل نكند.

اتصال زمين و همبندي پست هاي برق

كارگاه هاي فاقد پست برق و منشعب از شبكه فشار ضعيف عمومي

كارگاه هايي كه فاقد پست برق هستند و برق را به صورت انشعاب تك فاز (فاز + نول) و يا سه فاز (۳ فاز + نول) از شبكه برق تحويل مي گيرند و دسترسي به شينه نول و ارت منبع ندارند، بايد سامانه اتصال زمين آنها در تابلوي برق اصلي S ـ C ـ TN باشد.

در سامانه اتصال به زمين S ـ C ـ TN، تابلوي توزيع برق اصلي بايد داراي ۲ شينه مجزاي نول و ارت باشد كه با يك هادي رابط (جامپر) به يكديگر اتصال داشته و سيم نول ورودي به شينه نول و هادي زمين به شينه ارت متصل شوند.

در سامانه اتصال به زمين S ـ C ـ TN، مقاومت الكتريكي الكترود اتصال زمين در محل تفكيك نول و اتصال زمين (ارت) بايد كمتر از ۲ اهم باشد.

در شرايطي مانند سامانه توزيع هوايي كه احتمال پاره شدن اتصال نول وجود دارد، انتخاب مقادير پايين تر براي الكترود اتصال زمين ارجح خواهد بود.

كارگاه هاي داراي يك پست برق و منشعب از شبكه فشار متوسط [پاورقي 75]

پاورقي 75 - Single – Source systems

در كارگاه هاي داراي پست برق اختصاصي زميني و يا هوايي با يك ترانسفورماتور، سامانه اتصال زمين بايد S ـ TN يا S ـ C ـ TN باشد.

در كارگاه هاي با پست برق اختصاصي تك منبع، در صورتي استفاده از سامانه C ـ TN مجاز است كه اتصالات مسير هادي حفاظتي ـ خنثي (PEN) دايمي بوده و به هيچ عنوان احتمال قطع شدن و يا پارگي سيم يا كابل حفاظتي ـ خنثي PEN وجود نداشته باشد.

اگر بنا بر ضرورت كاركرد دستگاه، به كار بستن سامانه اتصال زمين TT اجتناب ناپذير باشد، بايد در محل تفكيك ارت از آرايش TN به آرايش TT، تجهيزات حفاظتي جريان تفاضلي (RCD) نصب گردد.

كارگاه هاي داراي دو يا چند منبع برق موازي [پاورقي 76]

پاورقي 76 - Multiple – source systems

در سامانه هاي برق با چند منبع، اتصال مستقيم نول ترانسفورماتور يا ژنراتور برق به اتصال زمين ممنوع است.

در آرايش TN سامانه هاي با چند منبع موازي، اتصال رابط از نول تا محل اتصال ارت بايد به طور كامل عايق (ايزوله) باشد و هيچ گونه تجهيز مصرف كننده برق به آن متصل نشود.

در سامانه هاي برق با چند منبع، هادي رابط بين نول هاي منابع و هادي حفاظتي PE بايد تنها در تابلوي برق اصلي به هم متصل شوند.

اتصال مجدد هادي حفاظتي PE پس از تابلوي برق اصلي مجاز است.

در سامانه اتصال زمين، استفاده از زمين مشترك براي سمت فشار قوي پست و فشار ضعيف ترانسفورماتور ممنوع است.

براي جلوگيري از ولتاژ انتقالي ناشي از انتقال خيز ولتاژ زمين (GPR) از پست هاي فشار قوي و شبكه زمين نيروگاه ها به مناطق دوردست توسط هادي هاي بيگانه (مانند ريل قطار و لوله هاي فلزي آب و گاز و شيلد كابل ها و سيني و يا نردبان فلزي كابل ها و غيره) بايد در محل خروج اين تجهيزات از حوزه شبكه زمين، به كمك ايجاد شكاف و يا اتصالات و رابط هاي عايق الكتريكي، ارتباط پيوسته الكتريكي هادي پراكنده در داخل و خارج حوزه اثر شبكه زمين قطع شود. برحسب نياز، بايد در ادامه مسير در چند نقطه هادي مورد نظر زمين شود به گونه اي كه اطمينان حاصل شود ولتاژ انتقالي خطرناكي از شبكه زمين فشار قوي به منطقه دوردست منتقل نمي شود.

در صورتي كه از قبل اشياي فلزي با قابليت انتقال ولتاژ به ساختمان ها و زمين هاي اطراف در كنار الكترود فشار قوي و سازه فلزي پست موجود باشد، بايد به يكي از روش هاي ارت كردن متعدد در طول مسير و يا ايزوله كردن در طول مسير از انتقال ولتاژهاي خطرناك به دوردست جلوگيري شود.

در كارگاه هايي كه دو پست يا بيشتر، سالن واحدي را كه داراي اسكلت فلزي است، تغذيه مي كنند، وجود همبندي بين دو پست علاوه بر همبندي اسكلت فلزي الزامي است.

در پست هاي برق كه هر دو ولتاژ فشار قوي و فشار ضعيف در كنار هم وجود دارند، در صورت امكان احداث دو الكترود زمين مستقل از هم، بايد فاصله بين دو الكترود زمين فشار قوي و فشار ضعيف از ۲۰ متر كمتر نباشد و هيچ گونه ارتباط هادي در فاصله بين دو الكترود زمين وجود نداشته باشد.

اگر در پست برق، تفكيك عايقي تابلوهاي برق فشار ضعيف از تابلوهاي برق فشار قوي، ترانسفورماتور و سازه فلزي پست برق تأمين شده باشد، بايد بدنه تابلوي برق فشار ضعيف و نقطه خنثاي برق فشار ضعيف (نول) به الكترود زمين فشار ضعيف كه حداقل ۲۰ متر از سازه پست دورتر باشد، متصل شود و كليه بدنه هاي تابلوي برق فشار قوي، ترانسفورماتور و كليه قطعات فلزي سازه پست به الكترود زمين فشار قوي (داخل يا مجاور پست) متصل گردد.

در صورت امكان احداث دو الكترود زمين مستقل از هم در پست برق، اگر امكان جداسازي عايقي تابلوهاي برق فشار ضعيف از تجهيزات برق فشار قوي و سازه فلزي پست برق وجود نداشته باشد، بايد بدنه تابلو برق فشار ضعيف، بدنه تابلوهاي برق فشار قوي و ترانسفورماتورها و نيز كليه اجزاي فلزي سازه پست برق به الكترود زمين فشار قوي متصل گردد و نقطه خنثاي برق فشار ضعيف با استفاده از كابل و غلاف كابل غيرفلزي به الكترود اتصال زمين فشار ضعيف در فاصله حداقل ۲۰ متري از پست برق، اتصال داده شود.

اگر در پست برق امكان احداث دو الكترود زمين مستقل وجود نداشته باشد، بايد از يك الكترود زمين مشترك براي هر دو منظور فشار قوي و فشار ضعيف استفاده شود. در اين صورت، مقاومت كل الكترود زمين نسبت به جرم كلي زمين نبايد از يك اهم تجاوز كند.

اگر هر يك از خطوط برق فشار قوي ورودي يا خروجي پست برق يا حتي بخشي از اين خطوط در فاصله اي كمتر از ۳ كيلومتر از پست برق، از نوع خط هوايي باشد، بايد علاوه بر مجهز بودن خط به برقگير، از دو الكترود زمين مجزا كه خارج از حوزه ولتاژ يكديگر باشند، به منظور فشار ضعيف و فشار قوي استفاده شود.

در حالتي كه پست برق داراي دو الكترود زمين مجزاي فشار قوي و فشار ضعيف باشد و بدنه تابلوهاي برق فشار ضعيف همراه با بدنه تابلوها و تجهيزات برق فشار قوي به الكترود زمين فشار قوي متصل بوده و نقطه خنثاي برق فشار ضعيف به الكترود زمين فشار ضعيف وصل باشد، تابلوهاي برق فشار ضعيف بايد با درجه عايق بندي بالاتري نسبت به ولتاژ اسمي بين فاز و خنثي (نول) انتخاب شود.

انتخاب و نصب هادي زمين

سيم اصلي اتصال زمين بين الكترود ارت و شينه اصلي ارت بايد مسي و حداقل داراي سطح مقطع ۳۵ ميلي مترمربع باشد.

براي هر الكترود اتصال زمين بايد يك جعبه آزمون و بازديد جداگانه به ابعاد مناسب تعبيه شود كه علامت زمين به صورت دايمي روي آن حك باشد.

هرگونه انشعاب از هادي هاي اتصال بين الكترود اتصال زمين و جعبه آزمون ممنوع است و تمامي انشعابات و تشكيل حلقه شبكه سامانه اتصال زمين بايد پس از جعبه آزمون انجام شود.

مسير سيم هاي ارتباط الكترود ارت با شينه اصلي اتصال زمين بايد كوتاه ترين مسير بوده و اين سيم ها تا حد ممكن مستقيم و بدون پيچ و خم باشد.

از آلومينيوم لخت يا آلومينيوم داراي پوشش مسي نبايد در تماس با زمين چه به عنوان الكترود و چه به عنوان هادي زمين استفاده شود. در محيط هاي مرطوب نيز نبايد از اين مواد به عنوان هادي زمين استفاده نمود.

سيم هاي لخت و سيم هاي عايق بندي شده با روكش بيروني سبز و زرد يا تركيب سبز و زرد، فقط بايد براي هادي هاي زمين تجهيزات و همبندي مورد استفاده قرار گيرند.

سيم هادي زمين بايد از استحكام مكانيكي لازم و مقاومت در برابر خوردگي شيميايي و الكتروشيميايي برخوردار باشد.

سيم لخت اتصال زمين نبايد از داخل لوله هاي فلزي عبوركند.

در كابل هايي كه سطح مقطع سيم نول نصف سطح مقطع هر سيم فاز است، سطح مقطع سيم اتصال زمين (هادي حفاظتي PE) و نول بايد يكسان باشد.

وجود شينه اتصال زمين (ارت) در تابلوي اصلي برق الزامي است، به طوري كه سيم اتصال زمين از الكترود به اين شينه آمده و سپس از ترمينال اصلي به قسمت هاي مختلف منتقل شود.

وجود شينه نول در تابلوي اصلي برق الزامي است و بايد روي مقره عايق سوار شود.

در سامانه S ـ C ـ TN، پس از محل تفكيك نول و ارت، اتصال مجدد نول و ارت ممنوع است.

جنس اتصالات سيم اصلي اتصال زمين بـه الكترود، بايد به گونه اي باشد كه با مواد به كار رفته در الكترود و سيم اتصال زمين سازگار بوده و ميزان خورندگي گالوانيك به حداقل برسد.

اتصالات و بست هاي مربوط به سامانه اتصال زمين بايد از نظر مكانيكي مقاوم بوده و اتصال محكمي را برقرار كنند.

در صورت استفاده از تسمه به عنوان سيم اتصال زمين و اتصال آن به تجهيزات نبايد تسمه را براي پيچي كه قطر آن از يك سوم پهناي تسمه بيشتر است، سوراخ كرد.

هادي هاي همبندي براي هم پتانسيل سازي بايد از استحكام مكانيكي مناسب برخوردار بوده و مقاومت الكتريكي آنها (قابل صرف نظر) باشد.

حداقل اندازه سطح مقطع هادي همبندي اصلي بايد به شرح ذيل باشد: ۱ ـ هادي مسي: ۶ ميلي مترمربع ۲ ـ هادي آلومينيومي: ۱۶ ميلي مترمربع ۳ ـ هادي فولادي: ۵۰ ميلي مترمربع

حداقل سطح مقطع هادي هاي حفاظتي و همبندي اضافي بايد به شرح جدول پ ـ پ ـ ۵ پيوست پ باشد.

اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود زمين

پيش از اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود اتصال زمين بايد تأسيسات اتصال زمين از منبع تغذيه برق يا شبكه كاملاً قطع شده باشد و تا انتهاي آزمون از برق تغذيه جدا باشد.

پيش از اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود اتصال زمين بايد هادي زمين از الكترود زمين جدا شده باشد.

هنگام اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود زمين، استفاده ازدستكش و كفش عايق الكتريكي ايمن الزامي است.

انجام اندازه گيري مقاومت الكتريكي سامانه اتصال زمين، در روزهاي طوفاني و باراني و برفي و زمان هايي كه احتمال وقوع آذرخش باشد، ممنوع است.

با توجه به اثر تغييرات اقليمي در مناطق سنگي و فاقد پوشش گياهي يا داراي دوره يخبندان طولاني روي مقاومت سامانه زمين، اندازه گيري مقاومت بايد در بدترين شرايط موجود انجام شود؛ مگر اينكه با اقدامات اصلاحي مانند آبياري مستمر در طول سال از ثابت بودن مقاومت سامانه زمين اطمينان حاصل شود.

اگر در زمان اندازه گيري مقاومت الكتريكي سامانه اتصال زمين، پراب هاي جريان و ولتاژ دور از ديد فرد آزمون كننده باشد، يا اگر سيم هاي آزمون در فضايي قرار گيرند كه در دسترس عموم باشند، اين نقاط بايد به طور مداوم و تا زماني كه سيگنال آزمون اعمال مي شود يا پتانسيل هاي دور از محل اندازه گيري بالاي ۵۰ ولت هستند، تحت نظر و پايش فرد مراقب كه ارتباط بي سيم با اپراتور دستگاه اندازه گيري (فرد آزمون كننده) دارد، باشند.

در هنگام اندازه گيري مقاومت الكترود زمين، براي به حداقل رسيدن خودالقايي، هادي ها (سيم ها) بايد به طور كامل از روي قرقره ها باز شوند.

هنگام اندازه گيري مقاومت الكترود زمين، بايد الكترودهاي اندازه گيري تا حد امكان از اجسام فلزي گسترده در زير زمين مانند لوله كشي فلزي آب يا زره كابل ها دور باشند.

در شرايطي كه احتمال وجود اشياي مدفون فلزي مانند لوله هاي فلزي آب در راستاي مسير اندازه گيري وجود داشته باشد، بايد اندازه گيري ديگري كه ترجيحاً عمود بر مسير قبلي باشد، انجام شده و در صورت اختلاف دو مقدار، عدد بيشتر كه معرف كمترين اثر عوامل خطاي ناشي از فلزات مدفون است، ملاك اندازه گيري قرار گيرد.

پيش از اقدام به اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترودهاي زمين بايد ولتاژهاي احتمالي روي سامانه زمين اندازه گيري شوند و از قابل قبول بودن آن با توجه به دفترچه راهنماي دستگاه، اطمينان حاصل شود.

براي اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترودهاي زمين، پيش از جدا كردن يك الكترود از سامانه زمين بايد از نبود جريان هاي بزرگ در آن اطمينان حاصل شود.

براي اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترودهاي زمين، نبايد تمامي الكترودهاي زمين يك سامانه، يك جا قطع شوند؛ مگر آنكه تأسيسات مربوطه از قبل به طور كامل بي برق شده باشد.

دستگاه اندازه گيري مقاومت الكتريكي اتصال زمين بايد داراي گواهي كاليبراسيون معتبر باشد.

استفاده از روش آزمون دو نقطه اي مانند روش كلمپي [پاورقي 76] براي زمين هاي با مقاومت پايين، ممنوع است.

پاورقي 76 - براي اطلاعات بيشتر در خصوص روش كلمپي به پيوست ت بخش ت – 5 مراجعه شود.

استفاده از روش كلمپي اندازه گيري مقاومت اتصال زمين تنها زماني مجاز است كه يك مسير حلقه بسته براي عبور جريان آزمون وجود داشته باشد و مقاومت اين حلقه در مقايسه با مقاومت سامانه قابل صرف نظر باشد.

گزارش اندازه گيري مقاومت الكتريكي و بررسي سامانه اتصال زمين بايد شامل موارد ذيل باشد: ۱ ـ مشخصات شخص داراي صلاحيت؛ ۲ ـ مشخصات كارگاه؛ ۳ ـ تاريخ اندازه گيري؛ ۴ ـ شرايط محيطي (خاك و هوا)؛ ۵ ـ مشخصات دستگاه اندازه گيري و مدارك كاليبراسيون آن؛ ۶ ـ مشخصات سامانه تغذيه كارگاه شامل ولتاژ و جريان و مانند اينها؛ ۷ ـ نوع سامانه اتصال زمين؛ ۸ ـ مشخصات مكاني و نوع و آرايش الكترودها؛ ۹ ـ نتيجه اندازه گيري جريان و ولتاژ پيش از اندازه گيري مقاومت اتصال زمين؛ ۱۰ ـ راستاي اندازه گيري؛ ۱۱ ـ نمودار نتايج اندازه گيري (بسته به روش اندازه گيري)؛ ۱۲ ـ نتيجه نهايي اندازه گيري.

پس از اتمام اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود زمين، بايد از اتصال مجدد كامل هادي زمين اطمينان حاصل شود.

در كارگاه هاي ساختماني و ساير كارگاه هايي كه در آن از تأسيسات الكتريكي موقت استفاده مي شود، بايد برنامه بازرسي دوره اي از سامانه اتصال به زمين تجهيزات تأسيسات الكتريكي موقت تدوين شود كه نصب و نگهداري آنها براي همه مجموعه كابلها، پريزهايي كه بخشي از سيم كشي دايمي ساختمان يا سازه نيستند و همه تجهيزاتي كه به وسيله دوشاخه به برق وصل مي شوند، توسط شخص داراي صلاحيت بررسي شود.

در بررسي اتصال زمين تأسيسات موقت الكتريكي بايد موارد زير مورد آزمون قرار گيرند: ۱ ـ پيوستگي الكتريكي همه هادي هاي زمين تجهيزات؛ ۲ ـ اتصال صحيح تمام پريزها.

آزمون هاي سامانه اتصال زمين تأسيسات الكتريكي موقت، پيش از اولين استفاده از آنها، پس از هرگونه آسيب به اين تأسيسات، پس از بازگشت هر يك از تجهيزات از تعمير و پيش از بهره برداري مجدد آن و به صورت دوره اي در فواصل زماني كمتر از ۳ ماه بايد انجام شود.

اتصال به زمين در مكان هاي قابل اشتعال و قابل انفجار

مقدار مقاومت الكتريكي مجاز براي سامانه اتصال به زمين در مكان هاي قابل اشتعال، بايد در رابطه زير صدق كند: فرمول C: مقدار ظرفيت خازن تا زمين EMIE: حداقل انرژي جرقه زني محيط I: شدت جريان الكتريكي

در مواردي كه سامانه اتصال زمين فقط به منظور جلوگيري از تجمع الكتريسيته ساكن مورد استفاده قرار مي گيرد، به منظور تأمين استحكام مكانيكي، حداقل سطح مقطع هادي هاي اتصال به زمين و هادي هاي همبندي براي نوع آلومينيومي 2mm۴ و براي نوع مسي 2mm5 /2 بايد باشد و مقاومت الكتريكي سامانه اتصال به زمين، نبايد ازM ۱ تجاوز كند.

در استانداردها، استفاده از هادي فولادي نيز مجاز شناخته شده است. با توجه به مقدار بسيار بالاي مجاز براي مقاومت ارت، استفاده از هادي آهني با سطح مقطع مناسب كه از استحكام مكانيكي مناسب برخوردار باشد مجاز است.

براي كاهش يا حذف خطر برق گرفتگي افراد در اثر تماس با دستگاه هاي الكتريكي (حتي در حالت خاموش) به علت تجمع بارهاي الكتريكي ساكن، بايد بدنه فلزي اين تجهيزات همواره از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند.

براي سازه هايي كه حاوي بخارات قابل اشتعال، گازهاي قابل اشتعال يا مايعاتي كه از آنها بخارات قابل اشتعال آزاد مي شود، هستند بايد الكترود زمين رينگ يا هادي حلقه زمين، تعبيه شود.

مخازن فلزي نفت و گاز بايد به يكي از روش هاي ذيل زمين شوند:

مخزن بايد بدون اتصالات عايقي به سامانه لوله كشي فلزي زمين شده، متصل شود؛

مخزن استوانه اي عمودي بايد روي خاك يا بتن مستقر شده و قطر آن حداقل ۶ متر باشد و يا بر روي سنگ فرشي از جنس آسفالت قيري (بتمنس) مستقر شود و داراي قطر حداقل ۱۵ متر باشد؛

مخزن حداقل توسط دو الكترود زمين، به زمين متصل باشد؛ به گونه اي كه فاصله بين دو الكترود متمادي در محيط خارجي مخزن كمتر از ۳۰ متر باشد.

اتصال زمين مخزني كه بر روي كف پوشي از جنس غشاي عايقي مستقر شده است، بايد به روش بند «3» اين ماده برقرار شود.

درسازه هاي زيرزميني حاوي مواد منفجره براي حفاظت در برابر آذرخش، بايد LPS اضافي تعبيه شود.

تنها آن دسته از مخازن ذخيره نفت و گاز كه سازه فلزي آنها از تمام شرايط ذيل برخوردار باشد، نياز به سامانه خارجي حفاظت در برابر آذرخش ندارند:

از نظر الكتريكي پيوسته باشد؛

محكم مهر و موم شده باشند تا اجازه فرار مايعات، بخارات و گازها را ندهد؛

ضخامت آن حداقل 8 /4 ميلي متر باشد؛ به گونه اي كه بتواند اصابت مستقيم آذرخش را تحمل كند.

در مكان هايي كه تعداد زيادي مخازن نفت و گاز در نزديكي هم قرار گرفته اند و در بين آنها هيچ سازه و تأسيسات ديگري وجود ندارد، زمين كردن هر يك از مخازن تنها در يك نقطه كافي است. در چنين شرايطي، تمامي مخازن بايد به همديگر متصل (همبند) شوند.

اگر بزرگ ترين بعد مخازن مواد سوختني (قطر يا طول) مساوي يا كمتر از ۲۰ متر باشد، بايد در يك نقطه به زمين وصل شوند و در غير اين صورت، بايد در دونقطه به زمين متصل شوند.

در مخازن ذخيره نفت و گاز با سقف شناور، بخش سقف شناور بايد به طور مؤثر به بدنه اصلي مخزن همبند شود. اين همبندي بايد به صورت اتصالات موازي در فواصل 5 /1 متري در محيط مخزن انجام شود.

در مخازن نفت و گاز، تمامي لوازم جانبي درپوش هاي متحرك (دريچه ها و منفذهاي آدم رو و تجهيزات ايمني فشار و ساير مدخل ها) بر روي سقف شناور خارجي بايد با سقف شناور خارجي همبندي شوند.

كفشك فلزي درزگير دور سقف شناور مخزن نفت و گاز بايد در هر دو قسمت كفشك، به يكي از دو روش ذيل به سقف شناور همبند شود: ۱ ـ به صورت ذاتي توسط طراحي و ساخت مناسب؛ ۲ ـ با استفاده از حداقل يك هادي حفاظت در برابر آذرخش كلاس I يا معادل آن.

اگر در سقف مخازن نفت و گاز از درزگير غيرفلزي استفاده شده است، بايد شانت هايي با شرايط ذيل نصب شوند:

جنس شانت: فولاد ضدزنگ قابل انعطاف با سطح مقطع حداقل 2mm ۲۰ يا ساير مواد هادي با سطح مقطع معادل و مقاوم در برابر خوردگي؛

حداقل پهناي شانت: ۵۰ ميلي متر؛

حداكثر فاصله شانت ها بر روي محيط خارجي سقف شناور از يكديگر: ۳ متر؛

شانت كوتاهترين و مستقيم ترين مسير ممكن بين بخش فلزي سقف تا بدنه مخزن را طي كند؛

طول شانت مورد استفاده از كمترين مقدار ممكن برخوردار باشد؛ به گونه اي كه فقط اجازه مونتاژ قطعات سقف شناور را بدهد، ضمن اينكه در تمام حركات و تكان هاي افقي و عمودي سقف شناور، تماس آن با بدنه برقرار بماند؛

نقطه تماس شانت با بدنه بايد غوطه ور و حداقلm ۰3 /0 پايين تر از سطح مايع داخل مخزن باشد.

در مخازني كه در سقف آنها از درزگير غيرفلزي استفاده شده، شانت هاي نصب شده بر روي عرشه سقف شناور بايد در هنگام بازسازي مخازن موجود با شانت هاي غوطه ور جايگزين شوند.

اتصال ثابت همبندي سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه، بايد به وسيله اتصال الكتريكي مستقيم با استفاده از حداقل دو هادي باي پس با سطح مقطع حداقل معادل با اندازه هادي اصلي انجام شود.

مقاومت الكتريكي سربه سر هادي باي پس مورد استفاده براي همبندي سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، به انضمام كليه اتصالات آن، حداكثر بايد3 /0 اهم باشد.

هادي باي پس همبندكننده سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، بايد كمترين طول ممكن را تا اندازه اي كه اجازه جابجايي سقف شناور را بدهد، داشته باشد.

براي اتصال همبند سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، هادي هاي باي پس بايد در فواصل مساوي حول محيط دايروي مخزن توزيع شوند و هر ۳۰ متر يك هادي در محيط خارجي مخزن نصب شود.

اگر مخازن نفت و گاز با سقف شناور داراي نردبان متحرك چرخدار (پلكان غلطان) روي سقف مخزن باشند، دو طرف نردبان بايد توسط يك هادي انعطاف پذير با حداقل سطح مقطع ۳۵ ميلي مترمربع و ضخامت حداقل ۳ ميلي متر به بدنه و سطح مخزن در دو نقطه يكي بين نردبان و قسمت بالايي بدنه مخزن و يكي بين نردبان و سقف شناور مخزن همبند شوند.

اگر نردبان چرخدار (پلكان غلطان) به سقف شناور متصل نشده باشد، از حداقل دو هادي همبندي انعطاف پذير با ابعاد ياد شده در اين ماده، بين بدنه مخزن و سقف شناور بايد استفاده شود.

اگر يك پلكان غلطان روي سقف شناور مخزن نفت و گاز قرار دارد، يكي از هادي هاي باي پس اتصال همبند سقف به بدنه بايد در طول پلكان نصب شده و به آن همبند شود.

هرگونه قطعه هادي در بخش درزگير سقف مخزن نفت و گاز كه به طور كامل در مايع داخل مخزن غوطه ور نيست، و هرگونه گيج يا ستون راهنما يا قطعه اي كه از روي سقف شناور به داخل مخزن نفوذ مي كند، بايد از نظر الكتريكي از بدنه مخزن عايق باشد. ميزان قدرت عايقي بايد حداقلKV ۱ باشد.

الكترودهاي ساخته شده از موادي كه نسبت به سازه تحت حفاظت كاتديك هستند، بايد توسط ادوات جداساز DC به يكديگر متصل شوند؛ مگر آنكه مقرر شود هر دوي آن ها هم سازه تحت حفاظت و هم الكترودها به صورت يك مجموعه واحد مورد حفاظت كاتديك قرار گيرند.

اتصال مستقيم الكترودهاي ساخته شده از موادي كه نسبت به سازه تحت حفاظت آنديك هستند، به سازه مجاز است.

اگر امكان استفاده از يك شبكه الكترود زمين واحد براي بخش كنترل مركزي و منطقه مستعد انفجار وجود نداشته باشد و سامانه زمين اين دو بخش از هم ايزوله باشند، مدار الكترونيكي مابين اين دو بخش نيز بايد به صورت گالوانيكي از يكديگر ايزوله شوند.

اگر در مناطق مستعد انفجار از سامانه اتصال زمين TN استفاده مي شود، بايد از نوع S ـ TN باشد و در هيچ نقطه اي در داخل منطقه، سيم نول و هادي حفاظتي به هم متصل نشوند.

در شرايط موضوع اين ماده، در هر نقطه اي كه سامانه C ـ TN به سامانه S ـ TN تبديل مي شود، آن نقطه بايد همزمان به سامانه همبندي مناطق مستعد انفجار نيز متصل شود.

اگر در منطقه مستعد انفجار، از كابل هاي داراي شيلد استفاده مي شود، شيلد هر يك از كابل ها بايد فقط در يك نقطه خارج از منطقه مستعد انفجار به زمين وصل شود.

در مكان هاي پرخطر، لوله هاي فلزي روي زمين كه در بيرون واحدهاي فرايند قرار دارند، حداقل هر۳۰ متر يك بار بايد به وسيله الكترود ميله اي يا سطحي يك اتصال به زمين داشته باشند.

در مكان هاي پرخطر نظير جايگاه هاي سوخت، بدنه مخازن و بخش هاي فلزي ساختمان و سيلندرهاي استوانه اي و تأسيسات و تجهيزات فلزي بيروني و لوله هاي فلزي بايد به هادي زمين متصل شود.

در مكان هاي پرخطر پالايشگاه ها و انبارهاي مواد سوختي كه تعدادي مخزن مواد منفجره دارند، همه مخازن بايد به منظور هم پتانسيل سازي به يكديگر متصل (همبندي) شوند.

در سازه هاي داراي نواحي صفر (هميشه پرخطر) و ۱ (گاهي پرخطر)، جرقه گيرها (ISG) و بخش هاي عايقي بايد به بيرون از نواحي خطرناك منتقل شوند.

مخازن فلزي بسته كه نواحي درون آن ها به صورت ناحيه صفر (هميشه پرخطر) تعريف مي شوند، بايد از ضخامت ديواره مناسب طبق جدول پ ـ پ ـ ۶ پيوست پ برخوردار باشند تا اطمينان حاصل شود افزايش دماي سطح داخلي در نقطه برخورد آذرخش منجر به خطر نمي شود؛ در غير اين صورت، نصب ابزارهاي پايانه هوايي الزامي است.

در مكان هاي كلاس يك براي همبندي نبايد به اتصالات فلزي بين لوله ها بسنده شود و لازم است دو طرف اتصالات فلزي با سيم اتصال (جمپر) به يكديگر همبند شوند.

تجهيزات فلزي واقع در مكان هاي كلاس يك علاوه بر اتصال جداگانه به سامانه زمين بايد به ساير سامانه هاي زمين كه با اهداف الكتريكي يا حفاظتي وجود دارند، همبندي شوند.

در مكان هاي كلاس يك ناحيه دو (به ندرت پرخطر)، قسمت هاي مختلف محفظه هاي موتورها و ژنراتورهاي بزرگ بايد با يكديگر همبند شوند و محفظه (بدنه) به زمين وصل شود.

در مكان هاي پرخطر كليه سيم هاي رابط سيار بايد داراي پريزهاي ارت دار باشند.

در تجهيزات متحرك مستقر در مكان كلاس دو (صرفاً در صورت وجود الياف قابل جرقه زدن يا ذرات معلق قابل انفجار) نظير جرثقيل هاي متحرك و بالابرها [پاورقي 78] براي جابجايي مواد، تميزكننده هاي متحرك براي ماشين آلات نساجي و تجهيزات مشابه، موارد ذيل بايد رعايت شود:

پاورقي 78 - hoist

منبع تغذيه بايد از نظر الكتريكي از همه سامانه هاي ديگر جدا باشد و زمين آن نيز از سامانه هاي ديگر مجزا شود.

همچنين اين منبع تغذيه بايد به يك آشكارساز زمين قابل قبول مجهز باشد كه در صورت بروز خطا در سامانه زمين، علامت هشدار صادر و هادي هاي اتصال را به طور خودكار بي برق كند يا تا زماني كه برق به هادي ها وصل و خطاي اتصال زمين باقي است، يك هشدار ديداري و شنيداري صادر نمايد.

كليه هادي هاي بيگانه مربوط به مدارهاي ذاتاً ايمن اعم از تجهيزات و بدنه ها و مسيرهاي فلزي عبور سيم برق و غلاف هاي كابل و تجهيزات مجتمع با آن در مكان هاي پرخطر بايد به هادي زمين تجهيزات وصل شوند.

دستگاه هاي ذاتاً ايمن فلزي در مكان هاي پرخطر بايد با يكديگر همبندي اضافي شوند.

اگر براي سيم كشي سامانه ذاتاً ايمن از مسيرهاي فلزي عبور سيم برق استفاده مي شود، همبندي در تمام نقاط انتهايي مسير عبور سيم، بدون در نظر گرفتن محل الزامي است.

در مدار كلاس يك ناحيه دو (به ندرت پرخطر)، اگر از كابل هاي چندسيمه براي نصب سامانه هاي حفاظتي نوع ذاتاً ايمن مجزا استفاده مي شود، هادي هاي هر مدار بايد درون يك شيلد فلزي متصل به زمين (زمين شده) قرار گيرند.

همبندي بايد به همه مسيرهاي فلزي عبور سيم برق حايل [پاورقي 79] و جعبه تقسيم ها و تابلوهاي برق و نظاير آن، بين مكان هاي كلاس يك و نقطه زمين براي تجهيزات سرويس يا نقطه زمين يك سامانه منشعب جدا اعمال شود.

پاورقي 79 - intervening

در كليه تعميرگاه هاي وسايل نقليه كه در گروه مكان هاي پرخطر طبقه بندي مي شوند، همه پريزهاي برق كه در مكان استفاده تجهيزات تشخيصي الكتريكي، ابزارهاي دستي الكتريكي يا تجهيزات روشنايي دستي قابل حمل نصب مي شوند، بايد به وسيله جريان تفاضلي (RCD) مجهز شوند.

در كليه تعميرگاه هاي وسايل نقليه و در جايگاه هاي سوخت و نيز در مكان هاي ذخيره سوخت كه در گروه مكان هاي پرخطر طبقه بندي مي شوند، همه محل هاي عبور سيم و زره فلزي يا پوشش فلزي روي كابل ها و همه قسمت هاي فلزي تجهيزات الكتريكي ثابت يا قابل حمل كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد به سامانه اتصال زمين متصل و سپس همبندي شوند.

تمام ديسپنسرها بايد به يك يا چند وسيله قطع مدار اضطراري كه در فواصل حداقل ۶ متر و حداكثر ۳۰ متر از تجهيزات توزيع سوخت مربوطه نصب شده اند، مجهز باشند. وسيله قطع مدار اضطراري بايد برق همه وسايل توزيع سوخت و تمامي پمپ هاي بالادستي ديسپنسر مدارهاي تغذيه و كنترل و سيگنال مرتبط و تجهيزات الكتريكي ديگر كه در مكان هاي پرخطر طبقه بندي شده پيرامون تجهيزات توزيع سوخت قرار دارند را قطع كند.

در ايستگاه هاي كاري افشانه (اسپري [پاورقي 80]) و فرايندهاي رنگ كاري و لايه نشاني كه از مواد قابل اشتعال يا قابل احتراق استفاده مي شود، تمامي افراد و اشياي هادي الكتريسيته از جمله بخش هاي فلزي تجهيزات يا دستگاه فرايند و مخزن هاي مواد و مجراهاي خروج گاز و سامانه هاي لوله كشي كه مايعات قابل اشتعال يا قابل احتراق حمل مي كنند، بايد به زمين متصل شوند.

پاورقي 80 - Spray

در ايستگاه هاي كار با افشانه (اسپري) و فرايندهاي لايه نشاني و ساير فرايندهاي به كارگيرنده روش باردارساز الكتريكي (الكترواستاتيك) كه از تجهيزات اتمايزر و باردارساز الكتريكي و مانند آن استفاده مي كنند و روي يك نگهدارنده مكانيكي نصب هستند، الكترودها و سرهاي اتمايزر الكترواستاتيكي بايد به طور مؤثر نسبت به زمين عايق بندي شوند.

در ايستگاه هاي كار با افشانه (اسپري) و فرايندهاي لايه نشاني، سيم هاي ولتاژ بالا بايد به طور مناسبي عايق بندي شوند و همه اجزاي در معرض ولتاژ بالا بايد به طور دايمي روي عايق هاي مناسب قرار گيرند كه به طور مؤثر از طريق اتصال به زمين در برابر تماس تصادفي محافظت شوند.

اشيايي كه به روش كار با افشانه (اسپري) رنگ مي شوند يا در حال لايه نشاني پودر هستند، بايد با تسمه نقاله، آويزها يا هر نگهدارنده ديگر كه به زمين وصل است، اتصال الكتريكي داشته باشند و قلاب ها مرتباً تميز شوند تا اطمينان حاصل شود كه آنها از نظر الكتريكي با مقاومت حداكثر يك مگا اهم به زمين وصل مي باشند.

تمام اشياي هادي الكتريسيته در محيط كار با افشانه (اسپري) و لايه نشاني پودر، به جز اشيايي كه براي انجام فرايند بايد در ولتاژ بالا باشند، بايد از اتصال به زمين مناسب برخوردار شوند. اين الزام، شامل مخزن هاي رنگ و سطل هاي شست و شو و حفاظ ها و اتصالات شيلنگ و هر شيء يا وسيله هادي الكتريسيته در محيط مي باشد.

دستگيره تفنگ كار با افشانه (اسپري) بايد از نظر الكتريكي به وسيله هادي مناسب به زمين وصل شود كه مقاومت زمين از يك مگا اهم تجاوز نكند.

تمام افرادي كه به منطقه كار با افشانه (اسپري) و لايه نشاني و رنگ كاري وارد مي شوند، بايد از طريق وسايلي مانند مچ بند و پابند و كفش هاي آنتي استاتيك به زمين اتصال مناسب داشته باشند و هشدارهاي الزام اتصال به زمين افراد بايد در محل نصب شود.

تمام مجراي فلزي سيم ها و زره هاي فلزي و روكش فلزي كابل ها و همه قسمت هاي فلزي تجهيزات الكتريكي ثابت يا سيار در ايستگاه هاي لايه نشاني پودر بايد به زمين وصل شوند و همبندي بين آنها برقرار شود.

در انجام عمليات كار با افشانه (اسپري) در محفظه هاي غشايي [پاورقي 81] قطعه كار بايد اتصال به زمين مناسب داشته باشد. همچنين، تجهيزات رنگ اسپري بايد به زمين وصل شوند. داربست نگهدارنده قطعه كار بايد با قطعه كار همبندي شود و از اتصال زمين مناسب برخوردار باشد.

پاورقي 81 - membrance enclosure

سامانه اتصال زمين بيمارستان ها و ساير مكان هاي درماني

در بيمارستان ها براي جلوگيري از اختلال وسايل الكترونيكي حساس نسبت به امواج الكترومغناطيسي، بايد از سامانه اتصال زمين S ـ TN استفاده شود.

استفاده از سامانه هاي اتصال زمين C ـ TN و S ـ C ـ N ـ T در تأسيسات برق بيمارستان، در مكان هاي درماني و ساختمان هاي پزشكي از تابلوي اصلي برق به بعد ممنوع است.

در مكان هاي درماني گروه ۲ براي مدارهاي تغذيه تجهيزات در موارد ذيل بايد از سامانه اتصال زمين IT استفاده شود: ۱ ـ تجهيزات الكتريكي پزشكي؛ ۲ ـ سامانه هاي مورد استفاده براي حفظ حيات؛ ۳ ـ كاربردهاي جراحي؛ ۴ ـ تمام تجهيزات مورد استفاده در «محيط بيمار».

در اين مكان هاي درماني براي هر گروه از اتاق هايي كه داراي يك نوع عملكرد مي باشد، بايد حداقل يك سامانه اتصال زمين IT جداگانه پياده سازي شود.

درترانسفورماتورهاي ايزوله مورد استفاده در سامانه اتصال زمين IT مراكز درماني، حداكثر جريان نشتي سيم پيچ خروجي به زمين و نيز جريان نشتي به محفظه پوششي، در شرايط بدون بار و با ولتاژ و فركانس نامي بايد 5 /0 ميلي آمپر باشد.

در سامانه اتصال زمين IT مراكز درماني، براي بارهاي سه فاز بايد يك ترانسفورماتور سه فاز جداگانه با ولتاژ خروجي خط به خط كه متجاوز از ۲۵۰ ولت نباشد، مورد استفاده قرار گيرد.

ترانسفورماتور بايد در مجاورت (داخل يا خارج) مكان درماني نصب شود و براي حفاظت در برابر تماس تصادفي با قسمت هاي برق دار بايد در داخل قفسه و محفظه يا پوشش قرار داشته باشد.

براي هر سامانه اتصال زمين IT در مراكز درماني بايد يك سامانه پايش ميزان عايق بندي (IMD) با سامانه هشداردهنده ديداري - شنيداري دايمي پيش بيني و در محل مناسبي كه به وسيله كاركنان پزشكي پيوسته قابل كنترل باشد، نصب شود.

وسيله پايش ميزان عايق بندي مورد استفاده در سامانه اتصال زمين IT مراكز درماني بايد از ويژگي هاي ذيل برخوردار باشد:

ميزان مقاومت داخلي جريان متناوب دستگاه بايد حداقل ۱۰۰ كيلو اهم باشد؛

ولتاژ آزمون نبايد بيش از ۲۵ ولت باشد؛

شدت جريان آزمون حتي در شرايط اتصالي نبايد بيش از يك ميلي آمپر باشد؛

نمايش وجود اتصالي بايد از زماني شروع شود كه مقاومت عايق بندي حداقل به ۵۰ كيلو اهم تنزل كرده باشد؛

قابليت نشان دادن شرايط اضافه بار و اضافه حرارت ترانسفورماتور را داشته باشد.

در مكان هاي درماني، در هر يك از جعبه تابلوهاي توزيع برق يا در مجاورت آن بايد يك شينه هم پتانسيل كننده به منظور اتصال هادي هاي هم پتانسيل كننده و حفاظتي پيش بيني و نصب شود.

در مكان هاي درماني، اتصالات هادي ها به شينه هم پتانسيل كننده درون تابلوهاي توزيع برق بايد به روشني در معرض ديد بوده و قابل جداكردن از سامانه باشد.

تخت هاي فلزي عمل جراحي كه به طور ثابت نصب شده اند و با برق كار نمي كنند، بايد به هادي هم پتانسيل كننده سامانه اتصال زمين متصل شود.

در هر يك از مكان هاي درماني گروه هاي ۱ و ۲، بين قسمت هاي فلزي مختلف ذيل كه در ارتفاع كمتر از 5 /2 متر از كف قرار دارند، بايد همبندي اضافي براي هم پتانسيل كردن انجام شود:

شينه هادي اضافي؛

قسمت هاي هادي بيگانه؛

پرده فلزي تراسفورماتور جداكننده؛

پرده حفاظتي جلوگيري از تداخل ميدان هاي مغناطيسي؛

پرده حفاظتي جلوگيري از تداخل كف هاي هادي؛

بدنه هاي هادي تجهيزات مورد استفاده در سامانه ولتاژ بسيار پايين ايمن (SELV) از جمله چراغ هاي مربوط به ميز عمل

تخت هاي فلزي نصب ثابت عمل جراحي كه با برق كار نمي كنند.

در سامانه اتصال زمين مكان هاي درماني، ميزان مقاومت هادي ها و نقاط اتصال بين ترمينال هاي هادي حفاظتي پريزها يا ترمينال هاي تجهيزات نصب ثابت يا هر نوع بدنه هادي بيگانه و شينه هم پتانسيل كننده نبايد بيش از 2 /0 اهم باشد.

براي اتصال زمين بدنه تخت مخصوص عمل جراحي يا زايمان و اتاق مراقبت هاي ويژه و دستگاه هاي بيهوشي و ميز وسايل عمل جراحي و دستگاه سيار عكسبرداري اشعه ايكس بايد پريزهاي مخصوص اتصال زمين به تعداد كافي تعبيه شود.

بدنه فلزي چراغ هاي مخصوص عمل جراحي و يونيت هاي سقفي و ديواري مخصوص شيرهاي سامانه هواي فشرده و خلاء و اكسيژن و گازهاي طبيعي و چارچوب هاي فلزي درها و پنجره ها و كليه اشياي فلزي بايد به طور ثابت با سيم داراي حداقل سطح مقطع ۱۶ ميلي مترمربع، به شبكه اتصال زمين اتاق متصل شود.

در اتاق هاي عمل و زايمان و مراقبت هاي ويژه و شكسته بندي، بايد براي هر جعبه اتصال زمين و چراغ و يونيت و چارچوب فلزي و هر يك از اشياي فلزي در دسترس، يك رشته سيم جداگانه از شينه اصلي اتصال زمين تابلوي برق ايزوله تا دستگاه مربوطه در نظر گرفته شود.

در اتاق هاي عمل و زايمان و مراقبت هاي ويژه و شكسته بندي، سطح مقطع سيم اتصال زمين پريزهاي برق كه با سيم هاي فاز و نول در يك لوله قرار مي گيرد، بايد مساوي سطح مقطع سيم هاي فاز و نول مربوطه باشد.

در مكان هاي درماني گروه هاي ۱ و ۲ در بخش اعمال جراحي قلب باز و بخش هاي تشخيصي آنژيوگرافي قلب و كاتتريزاسيون قلب و مراقبت ويژه جراحي قلب، مدارهاي تغذيه تجهيزات مستقر در ارتفاع كمتر از 5 /2 متر بايد علاوه بر سامانه اتصال زمين، به وسيله حفاظتي جريان تفاضلي (RCD) مناسب نيز مجهز باشند.

در اتاق هاي عمل جراحي قلب باز و كاتتريزاسيون قلب بايد همبندي هم پتانسيل بين اجزاي ذيل بر حسب مورد برقرار باشد: ۱ ـ تخت ها و ساير اشياي فلزي؛ ۲ ـ لوله ها و اجزاي فلزي ساختمان و تأسيسات مكانيكي؛ ۳ ـ بدنه تابلوهاي برق و تمام دستگاه ها و تجهيزات الكتريكي؛ ۴ ـ كف پوش آنتي استاتيك و يا استاتيك كانداكتيو و شيلد الكترواستاتيك ۵ ـ هادي حفاظتي مدارهاي پريز برق.

براي هر تخت بيمار در فضاي بستري بيمار در بخش هاي مراقبت ويژه بايد پلاگ مخصوص اتصال زمين، براي اتصال هادي حفاظتي (PE) به تخت بيمار، تعبيه شود.

در بخش مراقبت هاي ويژه نوزادان (NICU) و مكان هاي درماني مراقبت ويژه جراحي قلب بايد از سامانه اتصال زمين S ـ TN استفاده شود.

براي هر واحد بستري نوزاد در فضاي بستري در بخش مراقبت هاي ويژه نوزادان (NICU) بايد پلاگ مخصوص اتصال زمين، براي اتصال هادي حفاظتي (PE) به انكوباتور نوزاد، پيش بيني و نصب شود.

بدنه تمام وسايل الكتريكي و اشيا و تجهيزات فلزي در معرض تماس و هادي هاي حفاظتي مدارهاي پريز و روشنايي در آبدارخانه و كابين دوش و آزمايشگاه تحقيقاتي بخش مراقبت هاي ويژه نوزادان و فضاهاي مشترك آزمايشگاه ها و بانك خون و اتاق كار كثيف و اتاق ايزوله و آزمايشگاه تحقيقاتي بخش مراقبت ويژه جراحي قلب و فضاهاي مشابه بايد براي هم پتانسيل سازي همبندي اضافي شوند.

سامانه تغذيه تأسيسات برقي در اتاق هاي ايزوله و فضاهاي بستري بيمار در بخش مراقبت ويژه جراحي قلب بايد از نوع IT پزشكي باشد.

اتاق هاي ايزوله بيمار و فضاهاي بستري بيمار در بخش مراقبت ويژه جراحي قلب بايد داراي تابلوي مخصوص برق ايزوله با ترانسفورماتور ايزوله، مانيتور مخصوص و نشانگرهاي ميزان نشت جريان، شرايط عادي و اعلام خطر باشد كه اين تابلوها بايد از برق حياتي تغذيه كنند.

براي تشخيص اتصالي هاي احتمالي در مدارهاي تغذيه كننده فضاهاي مراقبت از بيمار در مراكز درماني، بايد اتصال به زمين مؤثر، از طريق يك مسير فلزي يا كابل داراي زره يا پوشش فلزي تأمين شود.

در مراكز درماني، ترمينال هاي زمين همه پريزها، به جز پريزهاي ايزوله شده از زمين، جعبه هاي فلزي پريز و جعبه هاي فلزي وسايل يا محفظه هاي فلزي و همه سطوح هادي تجهيزات الكتريكي ثابت كه در حالت عادي حامل جريان نيستند و احتمال دارد با ولتاژ بالاتر از ۱۰۰ ولت برق دار شده و با فرد تماس داشته باشند، بايد به طور مستقيم به يك هادي مسي ارت با پوشش عايق متصل شوند.

ترمينال زمين تجهيزات تابلو برق عادي و حياتي مدار انشعابي كه در فضاي مراقبت از بيمار قرار دارند، بايد علاوه بر اتصال زمين با يك هادي مسي پيوسته روكش دار بزرگ تر يا مساوي 5 /2 ميلي مترمربع (نمره 5 /2) با يكديگر همبند شوند.

در فضاي مراقبت از بيمار، اتصال زمين پريزهاي برق نبايد منحصر به اتصال زمين عملياتي (زمين ايزوله) باشند و اتصال زمين حفاظتي نيز الزامي است.

در محل تخت بيمار در فضاي مراقبت عمومي از بيمار، ترمينال زمين همه پريزها بايد به يك هادي زمين تجهيزات مسي روكش دار، متصل شود.

در فضاهاي حساس مراقبت از بيمار، ترمينال زمين همه پريزهاي محل تخت بيمار و پريزهاي اتاق عمل بايد به وسيله يك هادي زمين مسي روكش دار تجهيزات به شينه اصلي ارت وصل شوند.

در تمام پريزهايي كه امكان استفاده از تجهيزات قابل حمل تشخيص پزشكي نظير تجهيزات پرتوايكس متحرك وجود دارد، بايد هادي زمين متصل به شينه اصلي ارت وجود داشته باشد.

در مكان هاي درماني كه از ماده بيهوشي قابل اشتعال و انفجار استفاده مي شود، همه مجراهاي فلزي كابل ها و كابل هاي با زره مسي و همه قسمت هاي هادي تجهيزات الكتريكي ثابت كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد به يك هادي زمين تجهيزات متصل شوند كه براي مكان هاي كلاس يك تعبيه شده است.

تجهيزاتي كه با ولتاژ كمتر از 10 ولت كار مي كنند، الزامي براي اتصال به زمين تجهيزات ندارند.

در مكان هاي درماني كه از ماده بيهوشي قابل اشتعال و انفجار استفاده مي شود، سيم كشي مدارهاي ايزوله بايد در مجراها يا كابل هاي جدا از سيم ها و كابل هاي اتصال به زمين تعبيه شوند.

در مكان هاي درماني كه از ماده بيهوشي قابل اشتعال و انفجار استفاده مي شود، همه سطوح هادي تجهيزات و روشنايي ها، هسته و قاب ترانسفورماتورهاي نوع ايزوله كننده براي تغذيه مدارهاي ولتاژ پايين بايد به يك هادي زمين تجهيزات متصل شوند.

در مكان هاي مربوط به استفاده از تجهيزات پرتو X همه موارد ذيل بايد به هادي زمين حفاظتي وصل شوند: ۱ ـ محفظه فلزي خازن هاي موجود؛ ۲ ـ تمام قسمت هاي ولتاژ بالاي مورد استفاده براي توليد پرتو X؛ ۳ ـ تمام قسمت هاي فلزي تجهيزات پرتو X و تجهيزات جانبي آن كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند.

اتصال زمين سالن هاي نمايش و استوديوهاي تلويزيوني و نمايشگاه ها و رويدادهاي مشابه

در محل نمايش و استوديوهاي تلويزيون و نظاير آن، شاسي ديمرهاي الكترونيكي (حالت جامد) بايد به هادي زمين حفاظتي متصل شود.

در تجمعات در فضاي باز نظير جشن ها و اعياد و مراسم عزاداري و نمايشگاه ها و رويدادهاي مشابه، كليه تجهيزات ذيل كه از يك منبع تغذيه استفاده مي كنند، بايد با يكديگر همبندي شوند: ۱ ـ مسيرهاي فلزي كابل و كابل هاي با زره فلزي؛ ۲ ـ محفظه هاي فلزي تجهيزات الكتريكي ۳ ـ قاب هاي فلزي و قسمت هاي فلزي سازه هاي قابل حمل و تريلرها يا ساير تجهيزاتي كه تجهيزات الكتريكي درون آنها قرار دارند يا نگهدارنده تجهيزات الكتريكي هستند.

در تجمعات در فضاي باز نظير جشن ها و اعياد و مراسم عزاداري و نمايشگاه ها و رويدادهاي مشابه، بايد سامانه اتصال زمين S ـ TNC اجرا شود.

در استوديوهاي تلويزيون و مكان هاي مشابه، كليه كابل هاي داراي هادي زمين حفاظتي روكش دار و مسيرهاي فلزي كابل ها و همه قسمت هاي فلزي وسايل و تجهيزات بايد به يك هادي زمين حفاظتي متصل شوند.

اين ماده مشمول لامپ هاي سيار، نور صحنه قابل حمل و تجهيزات صوتي صحنه يا ساير تجهيزات ويژه صحنه و قابل حمل كه با ولتاژ كمتر از 150 ولت DC نسبت به زمين كار مي كنند، نيست.

اتصال زمين تأسيسات كشاورزي و دامپروري و باغباني

در مكان هايي از تأسيسات و زمين هاي كشاورزي و دامپروري كه شرايط خورندگي فراهم باشد (مانند محل جمع آوري كودهاي جانوري و مكان هاي مرطوب آلوده به ذرات خورنده فاضلاب و مواد شوينده شيميايي و موارد مشابه) هادي زمين مدفون بايد عايق بندي شود.

در همه سازه ها و ساختمان هاي كشاورزي، هادي زمين تجهيزات بايد در تابلوي توزيع برق هم به بدنه و هم به هادي زمين شده (نول) متصل شود. (سامانه S ـ TNC)

در فضاهاي دامپروري با كف سيماني كه شرايط مرطوب وجود دارد، بايد تمامي بخش هاي فلزي در معرض تماس كه مي توانند برق دار شوند، با صفحه هم پتانسيل كننده كف (آرماتورهاي يكپارچه فراهم كننده شرايط صفحه هم پتانسيل) همبند و به سامانه اتصال زمين وصل شوند.

در ماشين هاي آبياري الكتريكي همه تجهيزات ذيل بايد از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند: ۱ ـ همه تجهيزات الكتريكي روي ماشين آبياري؛ ۲ ـ همه تجهيزات الكتريكي ملحق شده به ماشين آبياري؛ ۳ ـ تابلوهاي برق و تابلوهاي فرعي؛ ۴ ـ تابلوهاي كنترل يا تجهيزات كنترلي كه تجهيزات الكتريكي را تا ماشين آبياري تغذيه و كنترل مي كنند؛ ۵ ـ روكش فلزي كابل و مسير فلزي كابل؛ ۶ ـ سازه فلزي ماشين.

بخش هاي فلزي در معرض تماس ماشين آبياري ساير ماشين هاي كشاورزي الكتريكي متحرك كه در حالت عادي حامل جريان الكتريسيته نيستند، بايد با هادي زميني كه بخشي از سيم، كابل يا مسير برق رساني همان ماشين هستند، به زمين متصل شود. اندازه اين هادي زمين نبايد كمتر از بزرگ ترين هادي تغذيه در هر سيم باشد.

اگر ماشين آبياري يك نقطه ساكن داشته باشد، يك سامانه الكترود زمين بايد در نقطه ساكن براي حفاظت در برابر آذرخش، به ماشين وصل شود.

اتصال به زمين واحدهاي متحرك و كاروان ها

واحدهاي متحرك

در داخل كليه واحدهاي متحرك و قابل جابجايي فقط سامانه هاي اتصال زمين TN و IT مجاز است و به كارگيري سامانه اتصال به زمين خاص C ـ TN و TT ممنوع است.

مقررات حاكم بر سامانه اتصال به زمين تأسيسات ثابت تأمين كننده برق واحدهاي متحرك منطبق بر مقررات بخش عمومي اين آيين نامه و موارد مربوط به سامانه اتصال به زمين S ـ C ـ TN است.

قسمت هاي رساناي قابل دسترس واحد متحرك بايد از طريق هادي همبندي حفاظتي به پايانه اصلي زمين داخل واحد متحرك يا قابل جابجايي متصل شوند.

هادي هاي همبندي حفاظتي بايد از نوع افشان با انعطاف پذيري بالا باشند.

در سامانه اتصال به زمين IT درون واحد متحرك با بدنه و سازه رسانا، اتصال همبندكننده بخش هاي رساناي در دسترس تجهيزات با بدنه و سازه رسانا الزامي است.

براي واحدي كه فاقد بدنه رسانا باشد، بخش هاي رساناي در دسترس داخل واحد بايد به يكديگر و به هادي حفاظتي متصل شوند.

اگر سامانه اتصال به زمين TN در داخل يك واحد متحرك استفاده مي شود و به يكي از دو روش اتصال به ژنراتور مستقل فشار ضعيف يا اتصال از طريق تجهيزات ايزوله كننده نظير ترانسفورماتور تغذيه مي شود، بدنه رسانا و ساير قسمت هاي رساناي در دسترس بايد به نقطه خنثي (نول)، يا اگر نول در دسترس نباشد، به هادي فاز متصل شود. [پاورقي 82]

پاورقي 82 – براي توضيحات بيشتر به بند 4، 411، 717 استاندارد IEC 60364 – 7 – 717 مراجعه شود.

اتصال بدنه به هادي فاز در صورتي كه نول در خارج يا داخل واحد متحرك به زمين متصل شده باشد، ممنوع است.

در صورت اتصال مستقيم سامانه تغذيه به برق شبكه،همه بخش هاي فلزي الكتريكي و غيرالكتريكي بايد از طريق اتصال به يك شينه زمين در تابلو برق واحد، زمين شوند و از طريق هادي عايق بندي شده در كابل يا سيم كشي تغذيه به سامانه زمين مستقر در نزديكي محل واحد متحرك، وصل يا اين اتصال ارت در خارج واحد متحرك ايجاد شود.

در واحدهاي متحرك و پيش ساخته، وسيله اصلي قطع مدار الكتريكي بايد به منظور زمين كردن، يك شينه يا هادي زمين از نوع بدون لحيم داشته باشد كه از تعداد ترمينال هاي كافي براي همه هادي هاي زمين برخوردار باشد.

اگر هيچ تجهيز سرويس دهي واحد متحرك يا وسيله قطع كننده اي موجود نباشد، يا تغذيه برق واحد متحرك به وسيله پريز و دوشاخه انجام مي شود، هادي زمين ترمينال شبكه يا الكترود زمين بايد به وسيله يك هادي همبندي مسي با شاسي فلزي يا ترمينال زمين در دسترس واحد متحرك همبندي شوند.

در شينه زمين وسيله اصلي قطع مدار الكتريكي واحدهاي متحرك و پيش ساخته، انتهاي نول بايد عايق بندي شود.

تمام پريزهاي مورد استفاده در واحدهاي متحرك و پيش ساخته بايد از نوع ارت دار باشد.

در قسمت هاي مرطوب واحدهاي متحرك و پيش ساخته نظير سرويس هاي بهداشتي و حمام و آشپزخانه و سينك ها و ماشين هاي ظرفشويي، بايد همبندي اضافي بر اساس مواد مندرج در بخش دوم فصل پنجم اين آيين نامه اجرا شود.

همه سقف هاي فلزي و پوشش هاي خارجي فلزي واحدهاي متحرك بايد با شرايط ذيل همبندي شوند: ۱ ـ صفحه هاي فلزي يكديگر را همپوشاني كنند و به وسيله بست هاي فلزي به قسمت هاي چارچوب فلزي يا چوبي به طور مطمئن متصل شده باشند؛ ۲ ـ پايين ترين صفحه پوشش فلزي خارجي به وسيله بست هاي فلزي در محل اتصال بدنه به كف محكم شود. در هر واحد بايد از دو تسمه فلزي در دو انتهاي آن براي اين منظور استفاده شود.

اگر شبكه داخلي واحد متحرك از نوع TT يا TN باشد، يا در سامانه IT يك پريز براي تغذيه مصرف كننده خاصي در واحد سيار پيش بيني شده باشد كه نياز به قطع برق در صورت اولين اتصالي داشته باشد، بايد تغذيه شبكه برق واحد متحرك از طريق وسيله جريان تفاضلي (RCD) انجام شود.

پريز وصل يك دوشاخه كابل به مدار اصلي مستقر در بدنه بيروني واحد متحرك بايد به وسيله جريان تفاضلي (RCD) با جريان قطع كمتر از 30 ميلي آمپر مجهز باشد.

كاروان ها

در توقفگاه كاروان ها، سامانه اتصال به زمين تابلوي تأمين برق كاروان بايد از نوع S ـ C ـ TN باشد و در محل تفكيك هادي خنثي به الكترود زمين كمكي متصل شود.

در خروجي مدار تغذيه بعد از وسيله جريان تفاضلي، هيچ اتصالي بين هادي زمين و هادي نول نبايد برقرار شود.

پريز وصل دوشاخه كابل به مدار اصلي مستقر در بيرون كاروان، بايد به وسيله جريان تفاضلي (RCD) به عنوان قطع كننده مدار مجهز باشد.

پريز تأمين كننده برق كاروان ها، بايد به اتصال زمين مجهز باشد.

براي زمين كردن لوله هاي فلزي گاز و آب و پسماند در كاروان، همبندي آنها با شاسي مجاز است.

الزامات همبندي بايد از مواد فصل پنجم اين آيين نامه تبعيت كند.

سيم هاي اتصال به زمين مدار بايد از استحكام و يكپارچگي الكتريكي لازم برخوردار باشند.

براي همبندي سقف هاي فلزي بايد از فصل پنجم اين آيين نامه تبعيت شود.

تابلوي برق كاروان بايد داراي يك شينه ارت با تعداد ترمينال كافي براي همه هادي هاي زمين باشد و از طريق كابل تغذيه كاروان بايد به شينه زمين تابلوي برق تغذيه كننده مستقر در توقفگاه متصل شود.

هادي خنثي (نول) كاروان بايد از هادي هاي زمين تجهيزات و بدنه هاي تجهيزات و ساير قسمت هاي زمين شده عايق بندي شود.

اتصال زمين سازه هاي شناور در آب و اسكله ها و بندرگاه ها

اسكله ها و بندرگاه ها

هيچ يك از سيم هاي اتصال به زمين در بندرگاه نبايد از جنس آلومينيوم يا كابل غيرقابل انعطاف با عايق معدني و روكش مس باشد.

طراحي سامانه تغذيه اسكله ها بايد طوري باشد كه هر يك از نقاط سوختگيري روي كشتي ها بتواند به سيم اتصال به زمين سامانه توزيع الكتريكي وصل شود.

اتصال به زمين نقاط سوختگيري كشتي ها بايد قبل از سوختگيري انجام شود و تا پايان مرحله سوختگيري و جدا شدن لوله هاي تخليه از كشتي برقرار باشد.

قسمت هاي فلزي محل سوختگيري بايد به مخزن سوخت كشتي و سيم حفاظتي مدار كليه سيم كشي هاي حفاظتي در كشتي اتصال دايمي داشته باشد.

تمامي قسمت هاي فلزي روي سطوح شناور در داخل بندرگاه كه شامل تجهيزات الكتريكي بوده و يا ممكن است با تجهيزات الكتريكي در تماس باشند، و تمام قسمت هاي فلزي در دسترس بايد با اتصال به زمين همبندي شوند.

زماني كه شناور در بندرگاه پهلو گرفته است، در صورت تأمين برق آن از اسكله، براي اتصال زمين اصلي عرشه بايد يك هادي زمين به بدنه وصل شود.

در مجاورت آب، همه قسمت هاي فلزي در تماس با آب و همه لوله كشي ها و مخزن هاي فلزي و همه قسمت هاي فلزي كه در حالت عادي حامل جريان نيستند و احتمال برق دار شدن آنها وجود دارد، بايد به ترمينال زمين در تجهيزات توزيع همبندي شوند.

در مجاورت آب، در نزديكي همه تجهيزات سرويس دهي بيروني يا وسايل قطع كه تجهيزات درون يا روي آب را كنترل مي كنند و داراي بدنه فلزي و كنترل هاي در دسترس افراد هستند و احتمال برق دار شدن آنها وجود دارد، بايد به منظور دستيابي به اهداف همبندي اضافي، صفحات هم پتانسيل نصب شوند. اين صفحات هم پتانسيل بايد منطقه اطراف تجهيزات را احاطه كنند و مستقيماً از ناحيه زير تجهيزات به سمت بيرون گسترده شوند، به طوري كه در همه جهاتي كه فرد مي تواند بايستد و با آن تجهيزات در تماس باشد، حداقل ۹۰۰ ميلي متر امتداد داشته باشد.

همبندي اضافي صفحات هم پتانسيل در مجاورت آب بايد از طريق يك شينه محلي كه با سامانه اتصال زمين اصلي همبند شده، انجام شود.

سازه هاي شناور در آب

اتصال زمين تجهيزات الكتريكي و اجزاي فلزي غيرالكتريكي سازه هاي شناور روي آب بايد از طريق اتصال به يك شينه زمين در تابلوي برق همان سازه برقرار شود.

اتصال زمين ترمينال زمين در تجهيزات توزيع برق سازه هاي شناور بايد از طريق اتصال يك هادي الكترود زمين عايق بندي شده به يك الكترود زمين روي خشكي برقرار شود.

در سازه هاي شناور، اجراي سامانه اتصال زمين S ـ C ـ TN الزامي است.

تمام پريزهاي محوطه باز درون يا روي ساختمان ها يا سازه هاي شناور درمحوطه اسكله، صفحه داده الكتريكي در مجاورت آب بايد به وسيله جريان تفاضلي (RCD) مجهز باشند كه حداقل ۱ متر بالاتر از بالاترين سطح آب در حالت مد قرار گيرد.

اتصال زمين تأسيسات الكتريكي موقت

تمام پريزهاي مورد استفاده در تأسيسات الكتريكي موقت بايد از نوع ارت دار باشند و اتصال ارت پريز، ارتباط الكتريكي قابل اطميناني با هادي زمين تجهيزات برقرار سازد.

در تأسيسات الكتريكي موقت، همه مدارهاي انشعابي بايد داراي يك هادي زمين تجهيزات مجزا باشند.

در تأسيسات الكتريكي موقت، قاب فلزي لامپ ها و سوكت هاي با قاب فلزي، تنها در صورتي قابل استفاده هستند كه از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند.

اتصال زمين جرثقيل ها و بالابرها و ماشين پمپ بتن

تمام بخش هاي فلزي در دسترس جرثقيل ها و مونوريل ها و آسانسورهاي كارگاهي و لوازم جانبي آنها بايد به يكديگر همبندي شوند، به گونه اي كه كل سازه جرثقيل توانايي عبور حداكثر جريان خطاي احتمالي زمين را نيز داشته باشد.

چارچوب ترولي و چارچوب پل جرثقيل هاي سقفي دروازه اي بايد توسط هادي همبندي جداگانه، همبندي شوند.

در بالابرهاي الكتريكي و وسايل نقليه مجهز به بالابر (نظير جرثقيل هاي سيار)، در صورت استفاده از منبع برق خارجي، مجراهاي فلزي عبور كابل هاي متصل به بالابر بايد با قسمت هاي فلزي وسيله مذكور همبندي شده و قسمت هاي فلزي نيز به هادي زمين تجهيزات همبند شوند. همچنين ابزارها و روشنايي ها بايد به وسيله يك هادي زمين تجهيزات، به زمين وصل شوند.

در بالابرهاي غيرالكتريكي كه هادي هاي الكتريكي متصل به خودرو دارند، قاب فلزي خودرو كه در حالت عادي در دسترس افراد است، بايد با سامانه اتصال زمين همبندي شود.

دستگاه هاي بالابر و دستگاه هاي داراي اجزاي متحرك در ارتفاع نظير ماشين پمپ بتون، به دليل وجود خطر القاي خازني، قوس الكتريكي و برخورد ناخواسته با خطوط هوايي انتقال نيرو بايد در زمان كار كردن در نزديكي اين خطوط از اتصال زمين مطمئن برخوردار باشند.

اتصال زمين سامانه هاي فناوري اطلاعات و تجهيزات حساس الكتريكي و الكترونيكي و مخابراتي و تأسيسات فيبر نوري و سامانه راديو و تلويزيون

در طراحي تأسيسات الكتريكي مراكز صنعتي داراي تجهيزات بسيار حساس به منظور اجتناب از تداخل امواج الكترومغناطيسي بايد الزامات استاندارد IEC61000 رعايت شود.

در كارگاه هايي كه به طور گسترده از شبكه هاي كامپيوتري و سامانه هاي فناوري اطلاعات استفاده مي شود، بايد سامانه زمين از نوع S ـ TN باشد و استفاده از سامانه C ـ TN مجاز نيست.

در سامانه فناوري اطلاعات همه قسمت هاي فلزي در دسترس كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد به هادي زمين تجهيزات همبندي شوند.

در اتاق هاي تجهيزات فناوري اطلاعات، شبكه مرجع سيگنال [پاورقي 83] بايد با هادي زمين تجهيزات فناوري اطلاعات همبندي شوند.

پاورقي 83 - Signal reference structure

به منظور جلوگيري از به وجود آمدن اختلاف پتانسيل و القاي ولتاژ بين سامانه اتصال زمين حفاظتي و زمين ابزار دقيق (ارت تميز) [پاورقي 84]، اين دو سامانه بايد به يكديگر متصل باشند.

پاورقي 84 - Clean earth

همبندي زمين حفاظتي با سامانه حفاظت كاتديك، باعث اختلال سامانه حفاظت كاتديك مي شود و بنابراين نبايد اين دو مستقيم به هم وصل شوند؛ بلكه ميان اين دو سامانه بايد حذف كننده اضافه ولتاژ با فاصله هوايي [پاورقي 85] نصب شود.

پاورقي 85 – Surge Gap

در مكان هاي داراي تأسيسات مخابراتي و اتوماسيون صنعتي، در صورت نياز به صاعقه گير، وجود يك الكترود زمين مجزا براي آن الزامي است كه بايد در شينه ارتباطي به الكترود زمين حفاظتي و الكترود زمين عملياتي متصل شود.

ابتدا و انتهاي مجراي فلزي، سيني ها و نردبان هاي فلزي در برگيرنده سيم يا كابل ورودي مخابرات بايد با يك هادي همبندي يا هادي الكترود زمين به يك الكترود اتصال زمين وصل شود.

در صورت استفاده از كابل مخابراتي با روكش فلزي، اجزاي فلزي روكش كابل بايد به زمين وصل شوند.

پايه ها و سازه هاي فلزي نگهدارنده آنتن و واحد تخليه بار (دشارژ) آنتن بايد از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند.

اتصال زمين دستگاه هاي پرتو X صنعتي (بدون كاربرد پزشكي و دندانپزشكي) و تجهيزات حرارت القايي و دي الكتريك

بدنه فلزي حفاظ خازن هاي دستگاه هاي پرتو X صنعتي، بدنه هاي فلزي محافظ همه قسمت هاي ولتاژ بالاي اين دستگاه ها و همچنين همه قسمت هاي فلزي دستگاه پرتو X و تجهيزات جانبي آن (اعم از كنترل ها و ميزها و نگهدارنده تيوب پرتو X و مخزن ترانسفورماتور و كابل هاي شيلد شده و سرتيوب هاي پرتو X و نظاير آن) كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند.

تجهيزات متحرك و قابل حمل پرتو X بايد داراي دوشاخه ارت دار مناسب باشند.

در تجهيزات حرارت القايي و دي الكتريك، براي عملكرد مدار و محدود كردن مقدار ولتاژهاي فركانس راديويي در سطح ايمن، بين همه قسمت هاي در دسترس تجهيزات كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، همه قسمت هاي تجهيزات و اشياي پيرامون آنها و بين اين اشياء و زمين بايد همبندي با هادي زمين تجهيزات انجام شود.

اتصال زمين استخرهاي شنا و آب نماها و تأسيسات مشابه

براي همبندي هم پتانسيل كننده حفاظتي تكميلي استخرها و آب نماها و نظاير آن، رعايت كليه زيربندهاي بند ۷۰۲ ـ ۴۱۵ با عنوان حفاظت تكميلي استاندارد ملي ايران به شماره ۷۰۲ ـ ۷ ـ ۱۹۳۷ الزامي است.

همبندي هم پتانسيل سازي تكميلي (اضافي) بايد در تمامي نواحي اطراف استخرها انجام شود. بدين منظور، همه هادي هاي روباز برق دار و هادي هاي بيگانه از جمله نردبان فلزي و نگهدارنده هاي فلزي تخته شيرجه و نرده هاي كنار استخر كه در مناطق صفر و ۱ و ۲ قرار دارند، بايد به يكديگر وصل شوند.

اتصال همبندي تكميلي (اضافي) به منظور هم پتانسيل سازي در محيط استخر بايد با استفاده از يك هادي عايق بندي شده با سطح مقطع مناسب انجام شود.

ترمينال هاي زمين و همبندي مورد استفاده در استخرهاي شنا و آب نماها و تأسيسات مشابه بايد از نوع ويژه كاربرد در محيط هاي مرطوب و خورنده باشند.

اتصالات همبندي و زمين نصب شده در حوزه محيط مرطوب و خيس يا خورنده بايد از جنس مس و آلياژ مس يا فولاد زنگ نزن باشد.

در روشنايي هايي با جايگاه در محيط مرطوب كه با سيم يا كابل انعطاف پذير تغذيه مي شوند، همه قسمت هاي فلزي روباز كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد به وسيله يك هادي زمين تجهيزات عايق بندي شده كه از جنس مس مي باشد، و درون سيم يا كابل قرار دارد، به زمين وصل شود. اين هادي زمين بايد در جعبه تقسيم تغذيه و محفظه ترانسفورماتور يا محفظه هاي ديگر به ترمينال زمين وصل شود.

در استخرهاي شنا و محيط هاي مشابه، همه انواع روشنايي ديواري و روشنايي هاي با جايگاه مرطوب و روشنايي هاي با جايگاه خشك و بدون جايگاه بايد به يك هادي زمين تجهيزات مسي عايق بندي شده كه همراه با هادي هاي مدار (سيم ها) نصب مي شود، وصل شوند.

در استخرهاي شنا و تأسيسات مشابه، جعبه تقسيم ها و بدنه هاي ترانسفورماتور و منبع تغذيه و بدنه هاي وسيله قطع مدار خطاي زمين كه به يك مجراي كابل وصل مي شوند و اين مجرا مستقيماً به يك پايه نگهدارنده يا بدنه روشنايي بدون جايگاه انتقال مي يابد، بايد به تعداد كافي ترمينال زمين مجهز باشد.

در استخرهاي شنا و تأسيسات مشابه، ترمينال هاي هادي زمين تجهيزات يك جعبه تقسيم و بدنه ترانسفورماتور يا ساير بدنه ها در مدار تغذيه به يك روشنايي بدون جايگاه يا با جايگاه مرطوب و محفظه سيم كشي يك روشنايي با جايگاه خشك بايد به ترمينال زمين تجهيزات تابلوي برق متصل شوند. اين ترمينال بايد مستقيماً به بدنه تابلوي برق وصل شود.

به منظور همبندي هم پتانسيل سازي، موارد ذيل در استخرهاي شنا و آب نماها و تأسيسات مشابه بايد به يكديگر وصل شوند: ۱ ـ پوسته هاي هادي استخر؛ (سيمان ريخته شده و سيمان اسپري شده يا به كاربرده شده به صورت پنوماتيك و بلوك سيماني با روكش هاي رنگ شده يا پاتيل شده مواد هادي در نظر گرفته مي شوند و پوسته هاي تركيب فايبرگلاس و آستري وينيل مواد غيرهادي هستند.) ۲ ـ سطوح پيراموني به طور افقي به فاصله يك متر از ديواره هاي دروني استخر؛ ۳ ـ اجزاي فلزي سازه استخر؛ ۴ ـ همه پوسته هاي فلزي و پايه هاي نگهدارنده روشنايي هاي بدون جايگاه در زير آب؛ ۵ ـ اجزاي فلزي تجهيزات الكتريكي متصل به سامانه چرخش آب استخر شامل موتورهاي پمپ و قسمت هاي فلزي تجهيزات متصل به پوشش هاي استخر؛ ۶ ـ همه قسمت هاي فلزي ثابت از جمله كابل هاي با روكش فلزي و لوله كشي فلزي و حصارهاي فلزي و قاب هاي فلزي در و پنجره؛ ۷ ـ نردبان هاي فلزي و تكيه گاه هاي سكوي شيرجه؛ ۸ ـ كف شورها و مسيرهاي تخليه؛ ۹ ـ لوله هاي ورود و خروج آب.

پمپ فيلتر استخر بايد به وسيله اي براي زمين كردن تنها قسمت هاي فلزي داخلي و غيرقابل دسترسي كه در حالت عادي حامل جريان نيستند، مجهز باشد. اين وسيله زمين كردن بايد يك هادي زمين تجهيزات باشد كه به همراه هادي هاي منبع تغذيه در سيم (كابل) قابل انعطاف قرار دارد و به پريز ارت داري كه يك عضو اتصال زمين ثابت دارد، وصل شود.

در استخرهاي شنا و تأسيسات مشابه كليه موارد ذيل بايد به وسيله قطع كننده هاي مدار خطاي زمين حفاظت شوند: ۱ ـ تمام تجهيزات الكتريكي اعم از سيم هاي منبع تغذيه، مورد استفاده در استخرهاي با قابليت ذخيره؛ ۲ ـ پريزهاي تأمين كننده برق براي آبگرم (چشمه آب معدني) يا وان داغ؛ ۳ ـ روشنايي ها (چراغ ها) و پمپ هاي شناور و ساير تجهيزات شناور آب نماها و فواره ها؛ مگر اينكه به ولتاژهاي پايين محدود باشند؛ ۴ ـ تجهيزات الكتريكي آب نما كه به وسيله سيم و دوشاخه به برق وصل مي شوند؛ ۵ ـ پريزهاي تأمين برق وان هاي آب درماني و مخازن آنها كه به راحتي جابجا نمي شوند؛ ۶ ـ تمام پريزهاي واقع در محدوده 8 /1 متري وان؛ ۷ ـ وان هاي هيدروماساژ و اجزاي الكتريكي متصل به آنها؛ ۸ ـ تمام پريزهاي تك فاز زير۳۰ آمپر مستقر در محدوده افقي 8/1 متري از ديواره هاي جانبي وان هيدروماساژ.

در آب گرم (چشمه آب معدني) و وان داغ و وان ها و مخزن هاي آب درماني و وان هيدروماساژ بايد موارد ذيل به يكديگر همبندي شوند: ۱ ـ قسمت هاي فلزي ثابت درون سازه وان يا متصل به آن؛ ۲ ـ قسمت هاي فلزي تجهيزات الكتريكي متصل به سامانه گردش آب وان از جمله موتورهاي پمپ و دمنده؛ ۳ ـ كابل ها و مجراهاي سيم با روكش فلزي و لوله كشي فلزي كه در فاصله 5 /1 متري ديواره هاي دروني وان قرار دارند و هيچ مانع دايمي آنها را از وان جدا نكرده است؛ ۴ ـ تمام سطوح فلزي در فاصله 5 /1 متري از ديواره هاي دروني وان كه هيچ مانع دايمي آنها را از وان جدا نكرده است؛ ۵ ـ وسايل و كنترل هاي الكتريكي كه روي وان نصب نشده اند، اما در فاصله كمتر از 5 /1 متر از اين واحدها قرار دارند.

تمام سامانه هاي لوله كشي فلزي متصل به آب نما يا فواره بايد با هادي زمين تجهيزات مدار تغذيه كننده آن، همبندي شوند.

در تجهيزات الكتريكي آب نما يا فواره كه به وسيله يك كابل انعطاف پذير تغذيه مي شوند، همه قسمت هاي فلزي روباز كه در حالت عادي حامل جريان الكتريكي نيستند، بايد به وسيله يك هادي زمين تجهيزات از جنس مس عايق بندي شده كه بخشي از اين كابل انعطاف پذير است، به زمين وصل شوند. هادي زمين تجهيزات بايد به يك ترمينال زمين تجهيزات در جعبه تقسيم، محفظه (بدنه) ترانسفورماتور، محفظه منبع تغذيه يا ديگر محفظه ها متصل شود.

بالابرهاي استخر كه براي افراد ناتوان يا كم توان به كار مي روند و با ولتاژ بالاتر از ولتاژ محدوده تماس ولتاژ پايين كار مي كنند، بايد به حفاظت GFCI مجهز باشند.

اتصال به زمين سيلو

به منظور تأمين شبكه اصلي اتصال زمين سيلو مي توان از ميلگردهاي بتن مسلح در پي ها و فونداسيون هايي كه نسبت به زمين عايق بندي نشده و حداقل عمق آن از سطح زمين يك متر باشد، استفاده شود.

سازه هاي فولادي كه بر پي هاي سيلوي بتني تشكيل دهنده شبكه اصلي اتصال زمين سوار هستند، بايد به وسيله اتصال بولت هاي نگهدارنده سازه يا با استفاده از كابل به ميلگردهاي بتن همبندي شوند.

در سيلوهاي بتني بايد بدنه فلزي كليه تابلوهاي فشار متوسط و فشار ضعيف و ترانسفورماتورها به وسيله تسمه هاي مسي يا سيم هاي تابيده مسي با سطح مقطع مناسب، به يكديگر وصل و سپس به شبكه اصلي اتصال زمين متصل شوند.

تمام سيلوها بايد به يك سامانه حفاظت در برابر آذرخش مطمئن مجهز شوند.

در پشت بام سيلو، ميله هاي برق گير بايد توسط تسمه مسي با حداقل ابعاد ۳ × ۲۰ ميلي متر به يكديگر متصل شوند.

تمام قسمت هاي فلزي موجود در پشت بام سيلو از قبيل سقف شيرواني يا سايبان فلزي بايد به شبكه برق گير همبندي هم پتانسيل شود.

اتصال زمين تجهيزات و تأسيسات انرژي هاي نو و تجديدپذير

آرايه هاي فتو ولتائيك DC تأسيسات انرژي خورشيدي بايد به حفاظت در برابر خطاي زمين DC مناسب مجهز شوند.

براي سامانه هاي فتو ولتائيك (PV) زمين شده صلب، هادي زمين مدار DC در هر نقطه تكي روي مدار خروجي PV بايد نصب شود و اين هادي زمين شده بايد به وسيله يك هادي الكترود اتصال زمين به سامانه الكترود زمين متصل شود.

قسمت هاي فلزي روباز قاب هاي ماژول PV تجهيزات الكتريكي و بدنه هاي هادي سامانه هاي PV كه حامل جريان نيستند، بايد از اتصال زمين مناسب برخوردار باشند.

سازه هاي نگهدارنده فلزي PV بايد جامپرهاي همبندي مشخصي داشته باشند كه قسمت هاي فلزي مجزا را به هم وصل كنند و به هادي زمين تجهيزات متصل باشند.

هادي هاي زمين تجهيزات براي آرايه PV و سازه نگهدارنده آن بايد درون يك مجرا يا كابل قرار گيرند.

ساختمان يا سازه نگهدارنده آرايه PV بايد به يك سامانه الكترود اتصال زمين مجهز باشد.

هادي هاي اتصال زمين تجهيزات آرايه PV بايد به سامانه الكترود زمين ساختمان يا سازه نگهدارنده آرايه PV متصل شوند.

در سامانه برق سلول سوختي، سامانه اتصال زمين DC بايد با سامانه اتصال زمين AC همبندي شود.

در سامانه برق سلول سوختي، بايد هادي زمين تجهيزات جداگانه نصب شود.

در توربين هاي باد، قسمت هاي فلزي روباز برج ها و بسترهاي توربين و تجهيزات ديگر و بسترهاي هادي كه در حالت عادي حامل جريان نيستند، بايد زمين شوند و با سامانه اتصال زمين و همبندي كارگاه همبند شوند.

برج توربين باد بايد به سامانه الكترود اتصال زمين وصل شود.

در مجاورت نزديك فونداسيون گالوانيزه يا اجزاي لنگر برج توربين باد، الكترودهاي اتصال زمين گالوانيزه بايد مورد استفاده قرار گيرند.

وجود هادي هاي زمين تجهيزات يا جامپرهاي همبندي طرف تغذيه، بين توربين هاي باد و برج ها و سامانه اتصال زمين كارگاه الزامي است.

اتصال به زمين در تأسيسات روشنايي و تجهيزات خياباني

در سامانه اتصال به زمين TT، پايه هاي روشنايي كه مدار آنها با يك RCD مشترك حفاظت مي شود، نبايد با الكترودهاي زمين مستقل، به زمين وصل شوند.

در صورت استفاده از سامانه S ـ TN در تجهيزات مستقر در خيابان بايد از كابل تغذيه با سيم هاي فاز و نول و اتصال به زمين مجزا از يكديگر استفاده شود.

براي تغذيه و حفاظت تجهيزات خيابان با استفاده از سامانه S ـ C ـ TN بايد از كابلي با سيم مشترك نول ـ اتصال زمين (PE) استفاده شود.

قسمت هاي هادي در دسترس تجهيزات خيابان بايد به ترمينال اتصال به زمين تجهيزات و همچنين به ترمينال اتصال به زمين مدار تغذيه متصل شوند.

در روش S ـ C ـ TN براي تأسيسات جديد، بدنه هاي هادي در دسترس بايد از طريق يك سيم مسي به ترمينال نول وصل شود و سطح مقطع اين سيم حداقل بايد ۱۰ ميلي مترمربع (سيم شماره ۱۰) يا برابر با سطح مقطع سيم نول مدار تغذيه باشد.

اجزاي فلزي كوچك مجزا كه احتمال تماس آنها با قسمت هاي هادي در دسترس يا قسمت هاي هادي بيگانه يا با سيم اتصال به زمين كم است (مانند درهاي فلزي كوچك و چارچوب هاي در) نبايد به ترتيب ياد شده به سامانه اتصال زمين وصل شوند.

در صورتي كه مداري بيش از يك وسيله خيابان را تغذيه كند (مثلاً به صورت حلقه)، يك الكترود اتصال زمين بايد در واحد آخر يا ما قبل آن نصب شود و مقاومت اتصال زمين در هر نقطه قبل از وصل هر سيم همبندي يا سيم اتصال زمين به ترمينال نول بايد كمتر از۲۰ اهم باشد و چنانچه اين مقاومت الكترود بيش از ۲۰ اهم باشد، بايد الكترودهاي اتصال زمين ديگري در طول مدار با فاصله هاي مساوي از يكديگر نصب شوند.

در صورتي كه سامانه تغذيه C ـ TN باشد، ولي شركت ناظر بر روشنايي عمومي، مايل به استفاده از كابل هايي با سيم هاي مجزاي اتصال به زمين و نول باشد و همچنين در مواردي كه شركت برق، ترمينال اتصال زمين را تهيه كرده ولي چاه اتصال زمين را براي استفاده در اختيار شركت روشنايي نگذارد، شركت ناظر بر روشنايي بايد الكترود ارت حفاظتي خود را نصب كند و در اين حالت سامانه اتصال به زمين بايد از نوع TT باشد.

الكترود ارت نول ترانسفورماتور تغذيه (C ـ TN) يك جزء مهم از حلقه اتصالي است، ولي مقاومت آن نسبت به الكترود اتصال به زمين تحت كنترل شركت روشنايي خيابان نيست و در چنين شرايطي براي اطمينان از قطع تجهيزاتي كه دچار اتصال شده اند، بايد از وسايل حفاظتي جريان پسماند استفاده شود.

استفاده از تيرهاي چراغ برق فلزي يا اسكلت فلزي واحدهاي كنترل و غيره به عنوان الكترودهاي اتصال به زمين حفاظتي ممنوع است.

اتصال به زمين داربست هاي موقت و ساير سازه هاي فلزي مشابه

در سازه هايي كه با اتصال هاي پيچ و مهره اي و يا با بست هاي پيچي بر پا مي شوند، مسيرهاي چندگانه موازي ايجاد شده بر روي بدنه سازه، مسير كم مقاومتي براي عبور جريان الكتريكي فراهم مي سازند اما كمي مقاومت مسير در كل سازه به معناي پيوستگي الكتريكي در همه بخش هاي سازه فلزي نيست و نبايد در طراحي ها اين فرض در نظر گرفته شود. كابل هاي برق رساني تجهيزات روي سازه بايد هادي زمين مجزا داشته باشند.

نمي توان از چگونگي اتصالات سازه، چگونگي تماس پايه هاي سازه با زمين (خاك) و يا اتصال سازه فلزي موقت به يك سازه دايمي كفايت اتصال به زمين موثر سازه را نتيجه گيري كرد و تكيه بر اين عوامل براي مناسب فرض كردن اتصال به زمين ممنوع است.

در سازه موقتي كه از برق و يا تجهيزات برقي استفاده نمي شود و يا ولتاژكار مدار الكتريكي مورد استفاده كمتر از ۵۰ ولت جريان متناوب (AC) است و خطر برق گرفتگي وجود ندارد، اتصال همبندي به زمين حفاظتي لازم نيست.

در صورتي كه سازه هاي موقت حامل مدارهاي روشنايي يا مصارف كوچك باشد، سازه بايد با سيم حفاظتي همبندي شود.

سازه فلزي موقت، هادي بيگانه محسوب شده و براي ايمني در برابر خطر برق گرفتگي به هادي حفاظتي وصل مي شود. اين هادي از جنس سيم مسي با روكشي محافظ در برابر خوردگي است و بايد در مسيري نصب شود كه كاركرد تجهيزات و فعاليت هاي مجاور به آن صدمه نزند. فاصله ميان محل هاي اتصال همبند سازه به زمين حفاظتي نبايد از ۲۰ متر بيشتر شود.

اگر سازه موقت، در كنار خط هوايي برق فشارقوي برپا شده و خطر تماس تجهيزات و افراد با خطوط برق ممكن باشد بايد ميان سازه فلزي و هادي هاي خطوط هوايي، حايل فلزي و يا توري فلزي (فنس) با دوامي نصب شود كه اتصال مناسبي با زمين حفاظتي داشته باشد. بر روي حايل و توري فلزي علايم نواري و تابلويي به رنگ قرمز ـ سفيد و اعلان هشدار خطر نصب شود.

لزوم تدارك سامانه حفاظت در برابر آذرخش سازه موقت مرتفع، بايد بر اساس معيارهاي ارزيابي ريسك استاندارد ملي ايران به شماره ۲ ـIE C62305 ـ INSO سنجيده شود.

ساختماني كه داراي سامانه حفاظت در برابر برخورد آذرخش يا صاعقه گير است داربست فلزي چسبيده به جداره بيروني آن، بايد از پايين با پايانه الكترود زمين اختصاصي سامانه صاعقه گير، و از بالا با پايانه هوايي صاعقه گير همبند شود.

كارفرما و تمام اشخاص مرتبط با اجراي كار، مكلف به رعايت مفاد اين آيين نامه و ساير قوانين جاري كشور و نيز آيين نامه هاي مصوب مي باشند.

اين آيين‌ نامه مشتمل بر بيست و سه (۲۳) فصل، ۳۷۴ ماده و (۲۸) تبصره و ضمايم آن به استناد مواد ۸۵ و۸۶ و ۹۱ قانون كار جمهوري اسلامي ايران در يكصد و هشتادمين جلسه شوراي عالي حفاظت فني در تاريخ 23 /۰۸ /1401 تدوين و در تاريخ 30 /۹ /1401 به تصويب وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي رسيد.

اين آيين نامه، جايگزين آيين نامه سامانه اتصال زمين مصوب 21 /03 /1385 شوراي عالي حفاظت فني مي گردد.

وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي ـ صولت مرتضوي

پيوست الف ـ انواع سامانه اتصال زمين • شناسايي هادي ها در سامانه هاي جريان متناوب • حرف L [پاورقي 86]: نمايانگر هادي فاز است. • حرفN [پاورقي 87]: نمايانگر هادي خنثي است. • حرف PE[پاورقي 88]: نمايانگر هادي حفاظتي است. • حروف PEN [پاورقي 89]: نمايانگر هادي مشترك حفاظتي/خنثي است. بنابراين، سامانه هاي تك فاز به قرار ذيل خواهند بود: 1 ـ سامانه هاي دو سيمه 2L+1L؛ N+1L؛ PEN+L1 2 ـ سامانه سه سيمه L1+N+PE سامانه هاي سه فاز به صورت ذيل خواهند بود: 1 ـ سامانه سه سيمه L1+L2+L3 2 ـ سامانه هاي چهارسيمه (PEN يا PE يا N) L1+L2+L3+ 3 ـ سامانه هاي پنج سيمه L1+L2+L3+N+PE طبقه بندي سامانه هاي اتصال زمين حفاظتي فشار ضعيف: انواع سامانه هاي اتصال زمين فشار ضعيف عبارت اند از: 1 ـ TN شامل C ـ TN و S ـ TN و S ـ C ـ TN 2ـ TT 3ـ IT نامگذاري سامانه هاي الكتريكي مذكور به صورت ذيل است: از دو حرف اصلي شناسايي، حرف اول سمت چپ، نمايانگر رابطه سامانه با زمين است حرف اول از سمت چپ T [پاورقي 90] نمايانگر آن است كه يك نقطه از سامانه به زمين وصل است. حرف اول از سمت چپ I [پاورقي 91] نمايانگر آن است كه سامانه از زمين مجزاست يا با مقاومتي بزرگ به آن وصل است. از دو حرف اصلي شناسايي، حرف دوم از سمت چپ، نمايانگر رابطه بدنه هادي تجهيزات با زمين است. حرف دوم از سمت چپ N [پاورقي 92]: نمايانگر آن است كه بدنه هادي به هادي خنثاي زمين شده (نول)، وصل هستند. حرف دوم از سمت چپ T: نمايانگر آن است كه بدنه هادي، مستقل از زمين سامانه (نول) به زمين وصل است. حروف كمكي نمايانگر زيرسامانه ها هستند (C و S) حرف سوم از سمت چپ S[پاورقي 93] نمايانگر آن است كه بدنه هادي از طريق يك هادي حفاظتي مخصوص (PE) در مبدأ به نقطه خنثاي سامانه (نول) وصل مي شود. (سامانه S ـ TN). حرف سوم از سمت چپ C[پاورقي 94]: نمايانگر آن است كه بدنه هادي از طريق يك هادي حفاظتي مشترك مخصوص و خنثي (PEN) به زمين وصل مي شود (سامانه C ـ TN). 1

پاورقي 86 - برگرفته از كلمه Live است.

پاورقي 87 - برگرفته از كلمه Neutral است.

پاورقي 88 - برگرفته از كلمه Protective Earthing است.

پاورقي 89 - برگرفته از كلمه Protective Earthing Neutralاست.

پاورقي 90 - برگرفته از كلمه Terra (لاتين) به معناي زمين

پاورقي 91 - برگرفته از كلمه Isolated

پاورقي 92 - برگرفته از كلمه Neutral

پاورقي 93 - برگرفته از كلمه Seperatec

پاورقي 94 - برگرفته از كلمه Common

۱ ـ سامانه TN: در اين سامانه منبع انرژي (ترانسفورماتور پست يا ژنراتور برق) در يك يا چند نقطه ارت شده (به زمين وصل شده) و قسمت هادي در دسترس و قسمت هادي بيگانه تأسيسات، تنها از طريق هادي ارت به نقطه يا نقاط ارت شده منبع متصل مي شوند. به عبارت ديگر، مسيري رسانا براي عبور جريان اتصال به زمين تأسيسات به نقطه يا نقاط ارت شده منبع وجود دارد. اين سامانه به چند دسته تقسيم مي شود:

1 ـ 1 ـ سامانه C ـ TN: (شكل پ ـ الف ـ 1) در اين سامانه، هادي ارت و نول، مشترك هستند. به عبارت ديگر، سيم نول كه از شينه نول تابلوي اصلي به مصرف كننده ها انتقال داده مي شود، هم به عنوان نول مورد استفاده قرار مي گيرد و هم به عنوان هادي ارت؛ بدين معني كه يك انشعاب از سيم نول به بدنه هادي دستگاه هاي مصرف كننده به عنوان هادي ارت وصل مي شود. كابل هاي هم مركز ارت شده يا كابل هاي غلاف دار فلزي ارت شده كه مسير برگشتي براي عبور جريان اتصال زمين را فراهم مي آورند، نمونه هايي از اين سامانه هستند. (شكل پ ـ الف ـ 1)

1 – 2 – سامانه TN – S (شكل پ – الف – 2) در اين سامانه، سيم هاي نول و ارت از يكديگر جدا هستند؛ يعني در محل تابلوي اصلي برق علاوه بر شينه نول، شينه ديگري به نام شينه ارت وجود دارد كه هادي ارت اصلي از الكترودهاي زمين به آن وصل شده و از آنجا به موازات سيم هاي نول و فازها (به صورت پنج سيمه براي حالت سه فاز و سه سيمه براي حالت تك فاز) تا دستگاه هاي مصرف كننده انتقال داده شده و به بدنه هادي آنها متصل مي شود. (شكل پ – الف – 2 – سامانه اتصال زمين TN – S)

1 – 3 – سامانه TN – C – S (شكل پ – الف – 3): تنها در بخشي از اين سامانه (معمولاً در ابتداي آن)، سيم نول و ارت با يكديگر مشترك هستند و از آن نقطه به بعد، سيم جداگانه اي از نول منشعب شده و جداگانه به بدنه دستگاه مصرف كننده اتصال داده مي شود. (شكل پ – الف – 3 – سامانه اتصال زمين TN – C – S)

2 – سامانه TT (شكل پ – الف – 4): در اين سامانه منبع انرژي (ترانسفورماتور پست يا ژنراتور برق) در يك يا چند نقطه ارت شده و قسمت هادي در دسترس و هادي بيگانه به الكترود ارت محلي يا الكتروهايي كه از نظر الكتريكي مستقل از اتصال زمين عملياتي سامانه هستند، متصل مي شوند. يعني اتصال زمين حفاظتي هيچ گونه ارتباطي با اتصال زمين عملياتي ندارد. (شكل پ – الف – 4 – سامانه اتصال زمين TN)

3 – سامانه IT (شكل پ – الف – 5) در اين سامانه منبع انرژي (ترانسفورماتور پست يا ژنراتور برق) يا به طور كلي ارت نشده، يا از طريق يك امپدانس بزرگ ارت مي شود و قسمت هادي در دسترس تأسيسات نيز به الكترود ارتي كه از نظر الكتريكي مستقل است، وصل مي شوند. در اين سامانه نيز اتصال زمين حفاظتي و اتصال زمين عملياتي با يكديگر ارتباط ندارند. در سامانه اتصال زمين IT، طرف دوم ترانسفورماتور تغذيه، به عنوان منبع تغذيه، بايد از سامانه اتصال زمين جداسازي شود و بدنه ترانسفورماتور (حصار ترانسفورماتور) بايد به زمين وصل شود. (شكل پ – الف – 5)

پيوست ب – مقاومت ويژه خاك مقاومت يك الكترود اتصال زمين به مقاومت ويژه الكتريكي خاكي كه الكترود در آن نصب شده است، بستگي دارد. به همين جهت، اين عامل مي تواند به منظور تصميم گيري در انتخاب سامانه هاي حفاظتي مهم باشد. مقاومت ويژه خاك به ميزان رطوبت خاك و تركيبات شيميايي و نمك هاي محلول موجود در خاك و اندازه و توزيع دانه ها و نزديكي آنها به يكديگر بستگي دارد. مقاومت ويژه بعضي از انواع خاك بر حسب اهم – متر در جدول پ – ب – 1 ارايه شده است.

جدول پ – ب – 1: مقاومت ويژه بعضي از انواع خاك بر حسب اهم – متر نوع خاك شرايط جوي ريزش باران معمولي و زياد شرايط صحرايي و ريزش باران كم (كمتر از mm250 در سال) آب هاي زيرزميني (چشمه آب شور) (بيش از mm500 در سال) مقادير احتمالي اهم - متر گستره مقادير واقعي اهم - متر گستره مقادير واقعي اهم - متر گستره مقادير واقعي اهم - متر خاك رس آبرفتي 5 * * 1 الي 5 خاك رس 10 5 الي 20 10 الي 100 1 الي 5 خاك هاي آهك دار 20 10 الي 30 50 الي 300 --- سنگ آهك خلل و فرج دار (مانند گچ) 50 30 الي 100 --- --- سنگ سياه خلل و فرج دار (سنگ هاي رستي و سنگ سياه Keupet) 100 30 الي 100 --- --- كوارتز، سنگ آهك متراكم و بلوري (مانند مرمر) 300 100 الي 100 --- --- تخته سنگ هاي رس و سنگ هاي رستي 1000 300 الي 3000 بيش از 1000 30 الي 100 گرانيت 1000 --- --- --- شيست و سنگ آذرين 2000 بيش از 1000 --- --- *به سطح آب محل بستگي دارد

پيوست پ – جدول ها

جدول پ – پ – 1 – اندازه حداقل انواع الكترودهاي اتصال زمين از جنس فولاد سطح نوع الكترود قطر (mm) مساحت سطح مقطع (mm2) ضخامت (mm) تسمه --- 90 3 Hot – dip گالوانيزه گرم يا ضد زنگ ميله هاي گرد براي الكترودهاي اتصال زمين عميق 16 --- --- سيم گرد براي الكترودهاي اتصال زمين سطحي 10 --- --- لوله 25 --- 2

جدول پ – پ – 2 – اندازه حداقل انواع الكترودهاي اتصال زمين از جنس مس نوع الكترود قطر (mm) مساحت سطح مقطع (mm2) ضخامت (mm) تسمه لخت ---- 50 2 طناب لخت 8 /1 براي هر رشته 25 ---- سيم گرد لخت براي الكترود اتصال زمين سطحي --- 25 ---- لوله لخت 20 ---- 2 طناب با روكش قلع 8 /1 براي هر رشته 25 --- تسمه با روكش روي ---- 50 2

جدول پ – پ – 3 – حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي حداقل سطح مقطع سيم فاز، S حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي متناظر (PE) 16S S 35 16 35 2 /S

جدول پ – پ – 4 – حداقل سطح مقطع هادي همبندي اضافي به سامانه اتصال زمين نوع هادي همبندي اضافي حداقل سطح مقطع هادي همبندي اضافي هادي با حفاظت مكانيكي 5 /2 ميلي مترمربع هادي بدون حفاظت مكانيكي 4 ميلي مترمربع هادي مورد استفاده در حمام ها و مكان هاي نمناك و مرطوب 4 ميلي مترمربع

جدول پ – پ – 5 – حداقل سطح مقطع هادي هاي همبندي اضافي جنس حداقل سطح مقطع(mm2) حفاظت شده در برابر صدمات مكانيكي حفاظت نشده در برابر صدمات مكانيكي مس 5 /2 4 آلومينيوم 16 16

جدول پ – پ – 6 – حداقل ضخامت غلاف هاي فلزي يا لوله هاي فلزي در سامانه هاي پايانه هوايي كلاس LPS ماده ضخامت (t) بر حسب (mm) ضخامت (t') بر حسب (mm) I تا IV سرب - 0 /2 فولاد (زنگ نزن و گالوانيزه) 4 5 /0 تيتانيوم 4 5 /0 مس 5 5 /0 آلومينيوم 7 65 /0 روي - 7 /0 t: از سوراخ شدن جلوگيري مي كند t': فقط براي غلاف هاي فلزي كه در آنها محافظت در برابر سوراخ شدن، نقاط داغ يا مشكلات جرقه زني مهم نباشد.

جدول پ – پ – 7 – الكترودهاي زمين و حداقل اندازه آن ها از نظر خوردگي و زنگ زدگي و مقاومت مكانيكي جنس الكترود شكل قطر (mm) سطح مقطع (mm2) ضخامت (mm) ضخامت پوشش ميكرون فولاد دفن شده در داخل بتن (از نوع لخت و گالوانيزه عمقي داغ و يا فولاد ضدزنگ) سيم لخت مفتولي يا ميله گرد 10 --- --- --- تسمه --- 75 3 --- فولاد گالوانيزه عمقي داغ تسمه (با لبه هاي گرد) --- 90 3 --- ميله با مقطع گرد نصب شده به صورت عمودي 16 --- --- 45 سيم لخت مفتولي نصب شده به صورت افقي 10 --- --- 45 لوله (هر دوجداره گالوانيزه) 25 --- 2 45 سيم لخت چندمفتولي دفن شده در بتن --- 70 --- --- فولاد با روكش مس ميله با مقطع گرد نصب شده به صورت عمودي 15 --- --- 2000 فولاد با روكش مس عجين شده ميله با مقطع گرد نصب شده به صورت عمودي 14 --- --- 250 تسمه نصب شده به صورت افقي --- 90 3 70 فولاد ضدزنگ تسمه --- 90 3 --- ميله با مقطع گرد نصب شده به صورت عمودي 16 --- --- --- سيم لخت مفتولي نصب شده به صورت افقي 10 --- --- --- لوله 25 --- 2 ---

جدول پ – پ - 7 – الكترودهاي زمين و حداقل اندازه آن ها از نظر خوردگي و زنگ زدگي و مقاومت مكانيكي (ادامه) جنس الكترود شكل قطر (mm) سطح مقطع (mm2) ضخامت (mm) ضخامت پوشش ميكرون مس تسمه -- 50 2 --- سيم لخت مفتولي نصب شده به صورت افقي --- 25 --- --- ميله با مقطع گرد نصب شده به صورت عمودي 12 --- --- --- سيم لخت چندمفتولي (حداقل قطر هر مفتول 7 /1) --- 25 --- --- صفحه مسي --- --- 2 --- لوله 20 --- 2 ---

پيوست ت – روش هاي اندازه گيري سامانه اتصال زمين

1 روش دو نقطه اي اندازه گيري امپدانس زمين در اين روش، مقاومت يك الكترود زمين در حالت سري با يك الكترود زمين كمكي اندازه گيري مي شود. فرض مي شود مقاومت زمين كمكي در مقايسه با مقاومت زمين مورد نظر، قابل صرف نظر باشد. سپس، مقدار اندازه گيري شده، مقاومت زمين مورد نظر را نشان خواهد داد. يكي از كاربردهاي اين روش، اندازه گيري مقاومت يك ميله زمين نسبت به يك خانه مسكوني نزديك است. معمولاً، يك خانه مسكوني سامانه زمين با امپدانس پايين دارد؛ زيرا با هادي خنثاي سامانه منبع تغذيه به هم وصل شده اند. استفاده از يك چنين سامانه زمين به عنوان زمين كمكي مي تواند يك نتيجه آزمون با دقت قابل قبول تويد كند. واضح است، اين روش در زمان اندازه گيري هاي زمين هاي با مقاومت پايين، خطاهاي بزرگي را پديد مي آورد. اگر زمين مورد نظر و زمين كمكي خيلي به يكديگر نزديك باشند، مقاومت متقابل بين زمين ها نيز مي تواند منبع خطا باشد.

2 روش 3 نقطه اي اندازه گيري اتصال زمين در اين روش از دو الكترود كمكي با مقاومت هاي مشخص r2 و r3 استفاده مي شود. مقاومت الكترود مورد آزمون با r1 نشان داده مي شود. مقاومت بين هر زوج الكترود اندازه گيري مي شود و با r12 و r13 و r23 مشخص مي شوند كه: r12=r1+r2 r13=r1+r3 r23=r2+r3 با حل همزمان سه معادله، رابطه زير به دست مي آيد: فرمول با اندازه گيري مقاومت الكتريكي سري هر زوج از الكترودهاي زمين و جاگذاري مقادير در معادله، مقدار r1 را مي توان بدست آورد. اگر جنس دو الكترود كمكي از موادي با مقاومت بالاتر نسبت به الكترود تحت آزمون باشد، خطاي اندازه گيري هاي مستقل در نتايج نهايي به شدت بزرگ مي شوند. براي اندازه گيري دقيق، لازم است الكترودها به اندازه كافي از يكديگر دور باشند (طبق دستورالعمل سازنده دستگاه)؛ به طوري كه مقاومت متقابل بين آنها به حداقل برسد. در صورتي كه فاصله بين الكترودها كافي نباشد، احتمال مشاهده نتايج بي معني مانند معاومت هاي صفر يا منفي وجود دارد. در اندازه گيري مقاومت يك ميله زمين، سه الكترود بايد حداقل سه برابر عمق ميله مورد نظر از يكديگر فاصله داشته باشند. همچنين فرض بر اين است كه الكترودهاي كمكي در همان عمق يا عمق كمتر از عمق ميله زمين مورد نظر، در خاك قرار گيرند. وقتي سامانه الكترود زمين بزرگ و پيچيده مي شود، اجراي اين روش دشوارتر شده و روش هاي ديگر، به ويژه اگر دقت بالاتر مورد نياز باشد، ترجيح داده مي شوند.

3 روش افت پتانسل[پاورقي 95] در روش افت پتانسيل (FOP) جرياني بين يك الكترود زمين (G) و يك پراب جريان (CP) عبور مي كند و سپس ولتاژ بين G و يك پراب ولتاژ (PP) اندازه گيري مي شود. (شكل پ – ت – 1) شكل پ – ت – 1 – روش افت پتانسيل به منظور به حداقل رساندن اثرات الكترود داخلي به دليل مقاومت هاي متقابل، پراب جريان معمولاً در فاصله قابل توجهي از الكترود زمين مورد آزمون قرار داده مي شود. معمولاً اين فاصله حداقل 5 برابر بزرگ ترين بعد الكترود زمين مورد آزمون است. پراب ولتاژ نيز هم جهت با پراب جريان قرار داده مي شود. اما مي توان آن را همانطور كه در شكل پ – ت – 1 نشان داده شده، در جهت مخالف نيز قرار داد. در عمل، فاصله X براي پراب ولتاژ اغلب 62 % فاصله پراب جريان در نظر گرفته مي شود. (وقتي كه پراب هاي ولتاژ و جريان در يك جهت باشند). اين فاصله بر اساس موقعيت صحيح براي اندازه گيري دقيق امپدانس الكترود براي يك خاك با مقاومت يكنواخت، به صورت تئوري انتخاب مي شود با اين فرض كه فاصله كافي بين الكترود زمين تحت آزمون و پراب هاي آزمون موجود باشد تا بتوان پراب هاي آزمون را به صورت يك نيمكره در نظر گرفت و نيز فرض مي شود كه الكترود زمين هيچ اتصالات داخلي از خارج ندارد. وقتي شرايط و محدوديت هاي پراب جريان رضايت بخش باشند، محل پراب ولتاژ براي اندازه گيري دقيق مقاومت الكترود زمين حياتي است. اين محل بايد عاري از هرگونه تأثيرپذيري از الكترود زمين مورد آزمون و پراب جريان باشد. يك روش عملي براي تعيين اينكه آيا الكترودهاي ديگر روي پراب ولتاژ تأثير مي گذارند يا خير، اين است كه با جابجايي پراب ولتاژ بين شبكه زمين و پراب جريان چندين مقاومت بدست آيد. دو يا 3 مقاومت ثابت متوالي را مي توان به عنوان مقدار مقاومت (روش شيب هموار) در نظر گرفت. شكل پ – ت – 2 گراف هاي معمول امپدانس را نسبت به فاصله PP از زمين نشان مي دهد. خط توپر نشان دهنده جهت الكترودهاي كمكي در همان جهت (صفر) نزديك الكترود زمين و در انتها نزديك پراب جريان است. گراف متناظر با PP و CP در جهات مخالف يكديگر، به گونه اي متفاوت رفتار مي كند، همان گونه كه با خط چين نمايش داده شده است. در يك موقعيت ايده آل، يك نقطه انحنا (خميدگي) واضح را مي توان شناسايي كرد كه امپدانس الكترود مورد آزمون را نتيجه مي دهد. گراف هاي نشان داده شده در شكل پ – ت – 2 متناظر با خاك هايي با مقاومت يكنواخت هستند. براي خاك هاي غيريكنواخت، اين گراف ها قسمت هاي با شيب صفر كه معمولاً نواحي عاري از تأثير را نشان مي دهند، نخواهند داشت. (نمودار) شكل پ – ت – 2 – امپدانس به نسبت فاصله پراب ولتاژ براي روش افت پتانسيل تئوري افت پتانسيل بيان مي كند كه براي يك خاك با مقاومت يكنواخت، خط چين نشان – داده شده در شكل پ – ت – 2 هميشه از پايين به سمت خط توپر خواهد رفت، اما فاصله جدايي مورد نياز بيشتر از زماني است كه از پراب ها در جهات مختلف استفاده مي شود. همچنين، انحرافات به دليل غيريكنواختي خاك، زماني كه PP و CP در جهت مخالف قرار مي گيرند، بزرگ تر هستند. محدوديت هاي بيشتر روش FOP مانع دستيابي آن به يك مقدار امپدانس درست مي شود. يك اندازه گيري دقيق امپدانس، تنها زماني قابل دستيابي است كه سامانه زمين مورد نظر را در نظر گرفت. طبق تعريف، يك مركز الكتريكي مؤثر، يك نقطه روي يك سامانه زمين است كه بيشترين جريان آزمون از طريق آن جاري مي شود. بيشتر شبكه هاي زمين ايزوله با شكل هاي هندسي ساده را مي توان با نيمكره معادل نمايش داد. براي سامانه هاي زمين پيچيده مانند يك شبكه زمين بزرگ ايستگاه فرعي (يا حتي يك شبكه زمين كوچك ايستگاه فرعي با اتصال داخلي سامانه هاي شيلد و نول)، دسترسي به چنين شبيه سازي دشوار است. روش ديگري به نامه «روش شيب» وجود دارد. در اين روش، مفروضات مقاومت خاك يكنواخت و نمايش سامانه الكترود زمين به عنوان يك الكترود معادل نيمكره اي به قوت خود باقي مي ماند. به هر حال، اين روش اجازه مي دهد، فواصل پراب از يك نقطه راحت مانند لبه يك سامانه الكترود زمين اندازه گيري شود و فواصل خطا در معادله افت پتانسيل در نظر گرفته مي شود. اين روش را مي توان به صورت ذيل خلاصه كرد: الف – يك نقطه شروع راحت براي اندازه گيري هاي خطي در نظر بگيريد و يك فاصله مناسب براي CP انتخاب كنيد. ب – مقاومت هاي R1 و R2 و R3 را با اعمال PPها در فواصل CP2 /0 و CP4 /0 و CP6 /0 به ترتيب اندازه گيري كنيد. پ – ضريب انحراف شيب را محاسبه كنيد. μ=R3 – R2 / R2 – R1 ت – مقدار PPT/CP متناظر با مقدار μ را از جدول پ – ت – 1 استخراج كنيد. ث – با استقرار پراب ولتاژ در فاصله PPT، مقاومت را اندازه گيري كنيد. تفسير نتايج در روش افت پتانسيل براي يك مكان پراب جريان معين، يك فاصله پراب ولتاژ وجود دارد كه امپدانس درست زمين مورد آزمون را نشان مي دهد. به هر حال، تعيين فاصله صحيح، به ويژه اگر شبكه زمين شكل پيچيده اي داشته باشد، مي تواند بسيار دشوار باشد. همچنين، فاصله درست تابعي از شكل خاك است، همانطور كه در شكل پ – ت – 3 نشان داده شده است كه قابل اعمال به سامانه هاي زمين كوچك است. همان گونه كه در شكل پ – ت – 3 مشخص شده، فاصله مورد نياز پراب ولتاژ X (وقتي پراب بين C و E قرار دارد و خاك يكنواخت است)، به گونه اي است كه نسبت زير برقرار است: x/d=0.618 (براي الكترودهاي نيمكره اي كوچك) مطالب پيشين نشان مي دهند كه براي اعمال قانون 62 % شرايط ذيل بايد برقرار باشند: 1 – يك خاك نسبتاً يكنواخت 2 – فواصل بزرگ بين شبكه زمين مورد آزمون و الكترودهاي مرجع به گونه اي كه همه الكترودها را بتوان نيمكره در نظر گرفت. 3 – الكترود مورد آزمون هيچ اتصالات زمين خارجي نداشته باشد.

پاورقي 95 - Fall Of Potential

جدول پ – ت – 1 – ضرايب روش شيب Ppr/cp μ Ppr/cp μ Ppr/cp μ 0.494 1.20 0.580 0.80 0.643 0.40 0.491 1.21 0.579 0.81 0.642 0.41 0.488 1.22 0.577 0.82 0.640 0.42 0.486 1.23 0.575 0.83 0.639 0.43 0.483 1.24 0.573 0.84 0.637 0.44 0.480 1.25 0.571 0.85 0.636 0.45 0.477 1.26 0.569 0.86 0.635 0.46 0.474 1.27 0.567 0.87 0.633 0.47 0.471 1.28 0.566 0.88 0.632 0.48 0.468 1.29 0.564 0.89 0.630 0.49 0.465 1.30 0.562 0.90 0.629 0.50 0.462 1.31 0.560 0.91 0.627 0.51 0.458 1.32 0.588 0.92 0.626 0.52 0.455 1.33 0.556 0.93 0.624 0.53 0.452 1.34 0.554 0.94 0.623 0.54 0.448 1.35 0.552 0.95 0.621 0.55 0.445 1.36 0.550 0.96 0.620 0.56 0.441 1.37 0.548 0.97 0.618 0.57 0.438 1.38 0.546 0.98 0.617 0.58 0.434 1.39 0.544 0.99 0.615 0.59 0.431 1.40 0.542 1.00 0.614 0.60 0.427 1.41 0.539 1.01 0.612 0.61 0.423 1.42 0.537 1.02 0.610 0.62 0.418 1.43 0.535 1.03 0.609 0.63 0.414 1.44 0.533 1.04 0.607 0.64 0.410 1.45 0.531 1.05 0.606 0.65 0.406 1.46 0.528 1.06 0.604 0.66 0.401 1.47 0.526 1.07 0.602 0.67 0.397 1.48 0.524 1.08 0.601 0.68 0.393 1.49 0.522 1.09 0.599 0.69 0.389 1.50 0.519 1.10 0.597 0.70 0.384 1.51 0.517 1.11 0.596 0.71 0.379 1.52 0.514 1.12 0.594 0.72 0.374 1.53 0.512 1.13 0.592 0.73 0.369 1.54 0.509 1.14 0.591 0.74 0.364 1.55 0.507 1.15 0.589 0.75 0.358 1.56 0.504 1.16 0.587 0.76 0.352 1.57 0.502 1.17 0.585 0.77 0.347 1.58 0.499 1.18 0.584 0.78 0.341 1.59 0.497 1.19 0.582 0.79 شكل پ – ت – 3 – موقعيت مورد نياز الكترود ولتاژ در يك زمين دولايه همچنين، منطقه مرجع براي اندازه گيري فواصل الكترودهاي كمكي (پراب هاي جريان و ولتاژ) مورد نياز است. براي زمين هاي نيمكره اي، نقطه مرجع، مركز زمين است. براي سامانه هاي زمين بزرگ، برخي از متخصصان مفهوم مركز الكتريكي را مطرح مي كنند و روش تعيين امپدانس زمين سامانه هاي گسترده را كه در يك خاك يكنواخت مدفون هستند، شرح مي دهند. كاربر بايد توجه داشته باشد كه براي يك سامانه شبكه زمين بزرگ و پيچيده، مركز الكتريكي احتمالاً همان مركز هندسي شبكه زمين نخواهد بود. برخلاف مركز هندسي، محل زمين الكتريكي به شدت به پروفايل چگالي جريان درون و پيرامون هادي هاي شبكه زمين بستگي دارد. آزمون افت پتانسيل، مقاومت بين يك نقطه در شبكه زمين و زمين دور را اندازه گيري مي كند. اگر يك مقدار بسيار بزرگ تر از مقدار مورد انتظار باشد، پس احتمال دارد سيم هاي آزمون به يك هادي كه به صورت نامناسبي به شبكه زمين وصل است، چسبيده باشد. اگر مظنون به يك اتصال ضعيف هستيم، مي توان اندازه گيري ها را در نقاط ديگري در شبكه زمين تكرار كرد. اگر مقادير اصلي و تكرار شده، اختلاف فاحشي با يكديگر داشته باشند، احتمالاً شبكه زمين آسيب ديده و يك آزمون پيوستگي زمين براي شبكه زمين بايد انجام شود. به روش ديگر، آزمون هاي پيوستگي را مي توان پيش از انجام آزمون افت پتانسيل انجام داد. در حالت كلي، بهترين راه بدست آوردن يك اندازه گيري رضايت بخش، دستيابي به فاصله بين شبكه زمين و پراب جريان (شكل پ – ت – 1) است؛ به طوري كه همه مقاومت هاي متقابل به اندازه كافي كوچك باشند و منحني افت پتانسيل در بيرون قرار بگيرد (شكل پ – ت – 2). فايده اصلي روش افت پتانسيل اين است كه الكترودهاي ولتاژ و جريان مي توانند مقاومت بسيار بالاتري نسبت به الكترود زمين مورد آزمون داشته باشند بدون اينكه تأثير قابل ملاحظه اي روي دقت اندازه گيري داشته باشد. يادآوري – در زمان اندازه گيري سامانه اتصال زمين به روش افت پتانسيل، الكترود جريان كمكي بايد از دسترس افراد انجام دهنده آزمون، دور باشد.

4 روش كلمپي (stakeless) كلمپ، مقدار مقاومت يك الكترود زمين را با كلمپ كردن روي سيم هادي پايين دستي طبق شكل پ – ت – 4 اندازه گيري مي كند. وقتي دستگاه روشن مي شود، ولتاژي با فركانس معين، معمولاً بين 1 كيلوهرتز و KHz4 /3 به سامانه زمين يكپارچه شامل الكترود زمين مورد اندازه گيري القا مي شود. ولتاژ القايي باعث مي شود كه يك جريان (Itest) درون سامانه اي با چند زمين جاري شود كه اين مقدار جريان توسط دستگاه اندازه گيري مي شود. سپس، نسبت ولتاژ به جريان (امپدانس) مشخص و در صفحه نمايش دستگاه به صورت ديجيتالي نشان داده مي شود. اين روش بر اين فرض استوار است كه امپدانس سامانه خنثاي (نول) با چند زمين (يا شيلد)، به جز الكترود زمين مورد آزمون، در مقايسه با امپدانس الكترود زمين آنقدر كوچك است كه مي توان آن را صفر در نظر گرفت(Zeq-O) . با اين فرض، عدد نشان داده شده، مقاومت الكترود زمين را وقتي به روش مناسبي استفاده شود، تخمين مي زند. دقت دستگاه كلمپ بر تنظيم مناسب چنگك ها مبتني است. براي اطمينان از عملكرد مناسب، اين دستگاه بايد به صورت دوره اي كاليبره شود. گرچه اين روش، يك روش عملي است و به طور گسترده براي خطوط انتقال و توزيع استفاده مي شود، تئوري خود را وامدار برخي از محدوديت هاي كاربردي طبق فهرست زير است: 1 – كاربرد آن به الكترود زميني كه به يك سامانه زمين با امپدانس نسبتاً پايين وصل است، محدود مي شود. 2 – اگر راكتانس القايي شيلد چندزميني يا سامانه نول تحت آزمون در مقايسه با مقاومت مورد اندازه گيري قابل ملاحظه باشد، خطاي بزرگي در نتايج اندازه گيري پديد مي آيد. تا حدودي درست است كه دستگاه كلمپ نياز به فركانس هاي آزمون بالا (KHz1 تا KHz4 /3) براي حفظ شكل هاي متراكم خود دارد، با اين فرض كه هيچ تلاشي براي محاسبه راكتانس در مدار آزمون نياز نيست. فركانس بالاي تزريق شده به مدار آزمون، امپدانس راكتيو مدار را افزايس مي دهد و در صورتي كه اندوكتانس قابل ملاحظه باشد، مي تواند اختلال بزرگي در نتايج آزمون پديد آورد. شكل پ – ت – 4 – اندازه گيري مقاومت به روش كلمپي 3 – اثرات خوردگي روي محل هاي اتصالات روي سامانه نول (يا سيم شيلد) مي تواند در نتايج آزمون تأثيرگذار باشد. به هر حال، معمولاً يك شيلد يا سيم نول باز توسط دستگاه نشان داده مي شود. 4 – اين روش، قابل اعمال به يك سامانه الكترود زمين با چندين اتصال مانند يك شبكه زمين ايستگاه فرعي يا زمين هاي سازه نيست. زمين هاي سازه را بايد به جز در محل مورد اندازه گيري قطع كرد. مطمئن شويد كه هر سيم زمين، بايد به روشي ايمن قطع شود. 5 – نويز فركانس بالا در سامانه مي تواند روي نتايج اندازه گيري تأثير بگذارد. در زمان اندازه گيري يك زمين با مقاومت بالا، يك نسبت نويز به سيگنال بالا ممكن است اتفاق بيفتد.

5 روش تركيبي افت پتانسيل و كلمپي يك مقاومت مستقل الكترود زمين را مي توان با تركيب روش افت پتانسيل و كلمپي نيز اندازه گيري كرد (شكل پ – ت – 5). پراب هاي ولتاژ و جريان مانند الزام موجود در روش افت پتانسيل (FOP) در يك جهت قرار داده مي شوند. علاوه بر عبور جريان از درون سامانه زمين جاري مي شود، اندازه گيري مي كند. سپس نسبت ولتاژ اندازه گيري شده به جريان زمين اندازه گيري شده، مقاومت مستقل سامانه زمين را نشان مي دهد. شكل پ – ت – 5 – سامانه اندازه گيري مقاومت زمين دكل با استفاده از روش افت پتانسيل و اندازه گيري هاي جريان نشتي روش تركيبي افت پتانسيل/ كلمپ، اغلب براي اندازه گيري مقاومت هاي چند پايه يا سازه هاي خط انتقال سيمي كه سامانه هاي الكترود زمين اختصاصي ندارند، مورد استفاده قرار مي گيرد. براي اندازه گيري جريان جريان زمين، از يك ترانسفورماتور جريان با هسته دو قسمتي [پاورقي 96] بزرگ استفاده مي شود (شكل پ – ت – 5). در حالت دكل چهارپايه، مقاومت هر پايه قبل از تركيب آن ها اندازه گيري مي شود تا مقاومت كل سازه تعيين شود. همچنين، دستگاهي ساخته شده است كه امكان اندازه گيري همه چهار مقاومت را به طور همزمان فراهم مي كند. مشابه روش كلمپي، نويز فركانس بالا در سامانه مي تواند روي مقدار قرائت شده تأثير بگذارد. در زمان اندازه گيري يك زمين با مقاومت بالا نيز يك نسبت نويز به سيگنال بزرگ ممكن است به وجود آيد.

6 – روش استفاده از مالتي متر زمين كامپيوتري يك دستگاه مالتي متر زمين كامپيوتري با قابليت تعيين مشخصات امپدانس يك سامانه زمين ايزوله يا مجتمع (يكپارچه) ساخته شده است. آزمون، شامل نصب يك الكترود برگشت جريان و 6 الكترود سنجش ولتاژ است (از طريق يك جفت سيم كواكسيال سه تايي [پاورقي 97] كه هر يك به 3 الكترود متصل هستند). (شكل پ – ت – 6) الكترود برگشت جريان در فاصله حداقل 2 برابر بلندترين بعد ايستگاه فرعي قرار داده مي شود. اولين پراب ولتاژ به طور خودكار نسبت به پراب اول ثابت مي شود. براي دقت بهتر، پراب هاي ولتاژ تا حد امكان دور از ساير سازه هاي زمين (مانند لوله ها و زمين هاي قطب) قرار داده مي شوند. عموماً، اين نوع مالتي مترها امكانات اندازه گيري ذيل را در اختيار كابر قرار مي دهند: 1 – امپدانس زمين (سامان زمين ايزوله يا اتصال داخلي يك دكل، قطب يا ايستگاه فرعي)؛ 2 – مقاومت خاك؛ 3 – امپدانس زمين دكل (امپدانس زمين مستقل دكل/ قطب بدون قطع سيم هاي شيلد يا نول)؛ 4 – ولتاژ تماسي؛ 5 – ولتاژ گام؛ 6 – امپدانس زمين مستقل ايستگاه فرعي بدون قطع سيم هاي شيلد يا نول؛ 7 – ولتاژ انتقال؛ 8 – امپدانس پايين/ پيوستگي (آزمون يكپارچگي هادي شبكه زمين ايستگاه فرعي). شكل پ – ت – 6 – اندازه گيري امپدانس زمين با استفاده از مالتي متر زمين كامپيوتري بر اساس اندازه گيري انتخاب شده، كاربر چندين پارامتر را از جمله نوع و اندازه سامانه زمين (ميله هاي زمين، سيم هاي متقابل يا شبكه زمين) و مختصات تقريبي براي الكترودهاي جريان و ولتاژ را وارد مي كند. در زمان آزمون، واحد منبع تغذيه، پالس هاي پيوسته (نويز سفيد) را بين الكترود زمين تحت آزمون و الكترود برگشت جريان تزريق مي كند. پالس هاي جريان براي يك مدت كوتاه، معمولاً 5 /0 ثانيه، تزريق مي شوند. در حالت امپدانس زمين، اختلاف پتانسيل هاي زمين (GPD) به وسيله 6 الكترود ولتاژ اندازه گير مي شود. سپس، نرم افزار كامپيوتر، جريان و اختلاف پتانسيل هاي (GPD) اندازه گيري شده را پردازش مي كند و عمليات زير را انجام مي دهد: 1 – فيلتر كردن نويز؛ 2 – تصحيح خطاهاي مبدل ولتاژ و جريان؛ 3 – تخمين امپدانس الكترود زمين و ضريب خاك با حل يك معادل ماتريسي 6×2 با استفاده از روش حداقل مربعات وزني [پاورقي 98]؛ 4 – نمايش يك منحني امپدانس زمين (دامنه و زاويه فاز) نسبت به فركانس روي صفحه نمايش. در حوزه هاي ديگر مانند موارد ذيل، روش كامپيوتري محدوديت هايي مشابه روش افت پتانسيل دارد كه مي تواند دقت داده ها را تحت تأثير قرار دهد: 1 – فاصله هاي پراب جريان و ولتاژ از يك مركز الكتريكي مفروض اندازه گيري شده و در نتيجه، امپدانس يك سامانه زمين با اتصالات داخلي به دقت تعيين نمي شود؛ 2 – مقدار امپدانس اندازه گيري شده با تغيير مكان هاي پراب ولتاژ و يا جريان تغيير مي كند. به هر حال اين روش، محدوده اي از خطاها را به همراه مقدار امپدانس فراهم مي كند. يادآوري – در اندازه گيري سامانه اتصال زمين در كارگاه هايي كه سامانه اتصال زمين آن ها به صورت شبكه است، در صورتي كه اشياي فلزي مدفون در زمين با گستردگي خوب موجود باشند و مقاومت الكتريكي آن ها بسيار ناچيز و قابل صرف نظر باشد،‌ از اين اشياي فلزي مي توان هم به عنوان الكترود كمكي جريان و هم به عنوان الكترود كمكي ولتاژ استفاده نمود. در اين شرايط، از نول ولتاژ پايين پست همسايه مي توان هم به عنوان الكترود كمكي جريان و هم به عنوان الكترود كمكي ولتاژ استفاده كرد. در اين صورت، بايد نول مورد آزمايش واقع شود و از تخليه انرژي الكتريكي آن اطمينان حاصل شود.

پاورقي 96 - Split core CT

پاورقي 97 - Tricoaxial

پاورقي 98 - Weighted least square