آيين نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي

وزيران عضو كميسيون سياسي و دفاعي در جلسه مورخ 22/9/1391 ‏بنابه پيشنهاد مشترك وزارتخانه هاي دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح و كشور و سازمان وظيفه عمومي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران و تاييد ستاد كل نيروهاي مسلح و به استناد ماده ‏(51) قانون اصلاح موادي از قانون خدمت وظيفه عمومي- مصوب390 ‏ا- و با رعايت تصويب نامه شماره 164082 ‏/ت 373هـ مورخ 10/10/1386، آيين نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي را به شرح زير تصويب نمودند:

در اين آيين نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند: الف- فرماندهي كل: مقام معظم فرماندهي كل قوا. ‏ب- ستاد كل: ستاد كل نيروهاي مسلح. ‏ج- ارتش: ارتش جمهوري اسلامي ايران. ‏د- سپاه: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي. ‏هـ - وزارت دفاع: وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. ‏و- نيروهاي مسلح: ستاد كل، ارتش، سپاه، نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران، وزارت دفاع و سازمان هاي وابسته و تابع آنها. ‏ز- وزارت علوم: وزارت علوم، تحقيقات و فناوري. ‏ح- وزارت بهداشت: وزارت بهداشت، درمان و آموزشي پزشكي. ‏ط- سازمان: سازمان وظيفه عمومي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران. ي- كاركنان وظيفه: افسران وظيفه، درجه داران وظيفه و سربازان عادي وظيفه. ك- قانون: قانون خدمت وظيفه عمومي - مصوب1363- و اصلاحات آن. ‏ل- مراكز آموزش: مراكز آموزش نيروهاي مسلح. ‏م- شوراي پزشكي: شوراي پزشكي سازمان.

مرداني كه براساس حكم ماده (976‏) قانون مدني _ مصوب 1307‏_ تبعه دولت جمهوري اسلامي ايران محسوب مي شوند، مشمول قانون مي باشند.

اتباع خارجي كه خدمت دوره ضرورت را مطابق قوانين كشور متبوع خود انجام داده باشند پس از تحصيل تابعيت ايران، از انجام خدمت دوره ضرورت معاف بوده، ولي در مراحل احتياط و ذخيره تابع مقررات آيين نامه مربوط مي باشند.

اتباع خارجي كه مطابق قوانين و مقررات كشور متبوع خود از انجام خدمت دوره ضرورت معاف شده باشند، پس از تحصيل تابعيت ايران، از انجام خدمت دوره ضرورت در ايران نيز معاف مي باشند، ولي در صورت لزوم در زمان جنگ يا بسيج همگاني به خدمت اعزام خواهند شد.

كساني كه كشور متبوع قبلي آنان فاقد مقررات خدمت وظيفه عمومي بوده است، بايد ظرف شش ماه پس از تحصيل تابعيت ايران، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت معرفي نمايند.

هر مرد ايراني از اول ماهي كه طي آن ماه به سن هجده سال تمام مي رسد تا پايان سن پنجاه سالگي، مشمول مقررات خدمت وظيفه عمومي است.

در مواقع ضرورت و بسيج همگاني، ممكن است سن مشموليت موضوع اين ماده، تا شصت سالگي نيز افزايش يابد.

سازمان ثبت احوال كشور موظف است سالانه صورت اسامي و مشخصات مرداني را كه در سال بعد بايد به وضع مشموليت آنها رسيدگي شود، به تفكيك ماه و محل تولد و همچنين اسامي مشخصات متوفيان هر سال را مطابق روشي كه سازمان اعلام مي نمايد، به سازمان تحويل نمايد.

سن افرادي كه مشمول، مدعي كفالت آنان مي باشد يا كساني كه در ايجاد شرايط معافيت مشمول مؤثرند، ازنظر وظيفه عمومي تابع مندرجات اوليه اولين شناسنامه آنان بوده و هرگونه تغيير يا اصلاحي كه بعداً به عمل آيد، معتبر نخواهد بود.

ابطال شناسنامه مشمول يا كساني كه وي مدعي كفالت آنان است يا كساني كه در ايجاد شرايط معافيت مشمول مؤثرند يا تغيير در انتساب فرزندان، صرفاً در مواردي كه با حكم مراجع صالح قضايي صورت گرفته باشد، ملاك عمل خواهد بود.

مشمولاني كه فاقد شناسنامه بوده و از طريق سازمان ثبت احوال كشور اقدام به اخذ شناسنامه مي نمايند، چنانچه شناسنامه آنان پس از ورود به سن مشموليت صادر شده باشد، بايد ظرف شش ماه پس از صدور شناسنامه، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت، به سازمان يا مراكزي كه از سوي سازمان تعيين مي شود، معرفي نمايند.

اشخاص حقوقي اعم از دستگاه هاي اجرايي و نهادهاي عمومي و مؤسسات خصوصي كه انجام امور موضوع ماده (10‏) قانون حسب مورد در زمره وظايف آنان بوده و يا درارتباط با وظايف آنان قرار دارد، موظفند از مشمولان وظيفه عمومي، مدارك دال بر رسيدگي به وضع مشموليت آنان را دريافت كرده و در پرونده مربوط منظور نمايند و در صورت عدم ارايه مدارك مذكور، از ارايه خدمات موضوع ماده يادشده به آنان خودداري نمايند.

افرادي كه سن آنان از پنجاه سال تمام بيشتر باشد، در زمان صلح مشمول حكم موضوع ماده (10‏) قانون نخواهند بود.

مدارك تعيين وضعيت مشمولان خدمت وظيفه عمومي به شرح زير مي باشد: الف- كارت پايان خدمت دوره ضرورت. ‏ب- كارت معافيت دايم. ‏ج- برگ معافيت موقت (كفالت يا پزشكي) در مدت اعتبار آن. ‏د- گواهي اشتغال به تحصيل داراي شماره معافيت تحصيلي در مدت اعتبار آن. هـ- گواهي صادره از نيروهاي مسلح مبني بر استخدام در نيروهاي مذكور. ‏و- گواهي صادره از نيروهاي مسلح مبني بر اشتغال به خدمت كاركنان وظيفه در نيروهاي مذكور. ‏ز- گواهي اشتغال به خدمت متعهدان خدمت در سازمان هاي دولتي صادره از سوي دستگاه هاي مربوط با درج شماره مجوز سازمان. ‏ح- برگ آماده به خدمت بدون غيبت در مدت اعتبار آن. ط- گواهي هاي صادره از واحدهاي سازمان.

شناسنامه مرداني كه سن آنان از پنجاه سال تمام بيشتر باشد، در صورتي كه تغيير سني نداشته باشد، براي اين افراد ملاك عمل خواهد بود.

ارزش و اعتبار هر يك از مدارك موضوع ماده (9‏) اين آيين نامه از لحاظ انجام تمام يا قسمتي از امور موضوع ماده (10‏) قانون حسب مورد به شرح جدول پيوست كه تأييد شده به مهر "دفتر هيئت دولت" مي باشد تعيين مي گردد.

مشمولاني كه به سن هجده سال تمام مي رسند پس از انتشار آگهي احضار موظفند ظرف شش ماه، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت يا اعزام به خدمت، به مراكزي كه از سوي سازمان تعيين مي گردد معرفي نمايند.

سازمان نسخه اي از آگهي احضار مشمولان را به وزارت امور خارجه ارسال مي نمايد و وزارت مذكور موظف است از طريق نمايندگي هاي كنسولي يا سياسي ايران نسبت به احضار مشمولان ايراني مقيم خارج از كشور اقدام نمايد.

مشمولان ايراني مقيم خارج از كشور مي توانند علاوه بر موارد ذكر شده در قانون به مراكز تعيين شده از سوي سازمان در داخل كشور نيز مراجعه نمايند.

اختصاص مشمولان به نيروهاي مسلح در هر دوره اعزام، از سوي سازمان و برابر ترتيب تقدم و سهميه تعيين شده از سوي ستاد كل صورت مي گيرد.

تعيين نحوه تأمين سهميه هر يك از نيروهاي مسلح از مشمولين هر دوره اعزام برابر ظرفيت پذيرش هريك از مراكز آموزش در آن دوره، برعهده كميسيوني است كه با حضور نمايندگان نيروهاي مزبور به مسئوليت رييس سازمان يا نماينده وي تشكيل مي گردد.

نيروهاي مسلح موظفند اساس مشمولان خاص مورد نياز خود (موضوع تبصره3 ‏ماده 5 قانون) را مطابق سهميه تعيين شده از سوي ستاد كل، حداقل يك ماه قبل از تاريخ اعزام در هر دوره به سازمان اعلام نمايند. اين مشمولان براي انجام خدمت وظيفه عمومي در اختيار سازمان درخواست كننده قرار مي گيرند. نحوه انتخاب، درخواست و واگذاري مشمولان خاص برابر دستورالعملي است كه توسط ستاد كل تهيه و ابلاغ مي گردد.

نيروهاي مسلح موظفند برابر سهميه تعيين شده نسبت به پذيرش مشمولان كه توسط سازمان اعزام مي شوند، اقدام نمايند و مراكز آموزش مجاز به عودت مشمولان نمي باشند.

سپاه موظف است فهرست اسامي مشمولان انتخاب شده از بين بسيجيان داراي برگ آماده به خدمت را كه مطابق سهميه تعيين شده از سوي ستاد كل، در هر دوره جذب مي شوند، به ترتيبي كه سازمان مشخص مي نمايد، حداقل يك ماه قبل از تاريخ اعزام، به سازمان اعلام نمايد.

سپاه مجاز به جذب مشمولان غايبي كه در موعد اعزام تعيين شده قبلي خود را معرفي ننموده اند، نمي باشد.

سازمان موظف است مشمولان اختصاصي يافته به هر يك از نيروهاي مسلح را به مراكز آموزش تعيين شده اعزام نمايد.

هزينه رفت و آمد و جيره بين راهي مشمولان موضوع اين ماده، از محل اعزام تا مركز آموزش برعهده سازمان خواهد بود.

مشمولان وظيفه از تاريخي كه توسط واحدهاي وظيفه عمومي براي اعزام به مراكز آموزش پذيرش مي شوند به عنوان كاركنان وظيفه يگان تعيين شده محسوب مي شوند و تاريخ مذكور به عنوان شروع به خدمت مشمول محاسبه مي گردد. ضوابط اجرايي اين ماده با پيشنهاد سازمان به تصويب ستاد كل خواهد رسيد.

نيروهاي مسلح مجاز نيستند مشمولان را بدون معرفي از سوي سازمان بكارگيري نمايند.

وسيله رفت وآمد و پذيرايي يا هزينه آن در هنگام اعزام كاركنان وظيفه به مرخصي استحقاقي (چهار نوبت در سال)، بايد برابر ضوابطي كه سالانه از سوي ستاد كل ابلاغ مي گردد، توسط نيروهاي مسلح تأمين شود.

ترخيص كاركنان وظيفه از سوي نيروهاي مسلح صرفاً پس از پايان خدمت قانوني يا داشتن شرايط معافيت پزشكي با تشخيص و تأييد شوراي پزشكي نيروي مربوط، مجاز بوده و در ساير موارد، بنابه اعلام سازمان خواهد بود.

صدور كارت پايان خدمت كاركنان وظيفه براساس دستورالعملي كه از سوي سازمان تهيه و به تصويب ستاد كل مي رسد، به اعلام سازمان خواهد بود.

صدور كارت المثني براي افرادي كه به دليل فقدان، سرقت و يا غيرقابل استفاده بودن كارت پايان خدمت، درخواست صدور المثني دارند، توسط سازمان برابر ضوابط قانوني مربوط صورت مي گيرد.

نيروهاي مسلح موظفند اساس مشمولان و كاركنان وظيفه اي را كه به صورت پايور ثابت يا پيماني (موضوع مواد13‏، 14 و 15‏قانون) استخدام مي شوند، ظرف دو ماه به سازمان اعلام نمايند.

نيروهاي مسلح اسامي مشمولان موضوع اين ماده را كه قبل از اتمام تعهد يا انجام خدمت قانوني براساس مقررات مربوط، به صورت ارادي يا غيرارادي از خدمت مستعفي، بازخريد يا بركنار مي شوند، ظرف دو ماه براي رسيدگي به وضع مشموليت، به سازمان اعلام نمايند. مهلت معرفي مشمولان مذكور به سازمان جهت انجام خدمت دوره ضرورت حداكثر شش ماه پس از اعلام نيروي مسلح مربوط مي باشد.

‏تشخيص ارادي يا غيرارادي بودن اعمالي كه منجر به عدم صلاحيت و بركناري كاركنان مي شود، از حيث نحوه برخورد قانوني با كاركنان يادشده، برعهده نيروي مسلح متبوع و مطابق قوانين و مقررات همان نيروي مسلح خواهد بود.

براي كاركنان نيروهاي مسلح موضوع مواد (13‏) و (14‏) قانون كه به دلايل مختلف ارادي يا غيرارادي بازخريد مي گردند در صورت انجام خدمت قانوني، كارت پايان خدمت صادر مي گردد.

براي آن دسته از مشمولان و كاركنان وظيفه اي كه در اجراي ماده (14) قانون به عنوان پايور اعم از نظامي و كارمند به استخدام نيروهاي مسلح در مي آيند پس از انجام خدمت مقرر در اين ماده، كارت پايان خدمت صادر مي گردد. مدت آموزش افراد ياد شده، جزو خدمت آنان محسوب مي شود.

در مواقع ضروري كه مدت خدمت دوره ضرورت با كسب اجازه از فرماندهي كل، به بيشتر از (24‏) ماه افزايش مي يابد، به ميزان دو برابر خدمت اضافي، از ادوار خدمت مشمولان در دوره هاي احتياط و ذخيره كسر مي شود.

مشمولان غايب موضوع بند (2) ماده (58‏) قانون كه به خدمت اعزام مي شوند علاوه بر اعمال شش ماه اضافه خدمت، در سه ماهه آخر خدمت (قبل از ترخيص) از سوي نيروي به كارگيرنده براي رسيدگي به جرم غيبت به مراجع صالح قضايي معرفي خواهند شد.

صدور كارت پايان خدمت براي اين دسته از كاركنان وظيفه، منوط به تعيين تكليف وضعيت اضافه خدمت و رسيدگي به غيبت آنان مي باشد.

كاركنان وظيفه چنانچه قبل از اتمام آموزش عمومي (آموزش رزم مقدماتي) مرتكب غيبت غيرموجه يا فرار شوند، پس از معرفي يا دستگيري، تجديد دوره آموزش گرديده و مدت آموزش قبلي اين افراد جزو خدمت آنان محسوب نمي شود.

اين قبيل مشمولان موظفند خود را به همان مركز آموزش و در صورت انحلال، به نيروي مسلح مربوط معرفي نمايند و در صورت دستگيري نيز به همان مركز يا نيروي مسلح مربوط تحويل مي گردند.

نوع غيبت از نظر موجه و غير موجه بودن و همچنين مدت آن مطابق ضوابط آموزشي خواهد بود.

كاركنان وظيفه اي كه پس از پايان آموزش عمومي و يا در حين خدمت مرتكب فرار شوند، در صورت معرفي يا دستگيري به شرح زير با آنان رفتار مي شود: ‏الف- چنانچه از مدت فرار آنان كمتر از دو سال سپري شده باشد، نياز به تجديد دوره آموزش نبوده و ضمن به كارگيري در يگان قبلي، به جرم فرار آنان رسيدگي قانوني خواهد شد. ‏ب- چنانچه از مدت فرار آنان بيش از دو سال سپري شده باشد، مجدداً به دوره آموزش عمومي اعزام و همزمان به جرم فرار آنان رسيدگي قانوني خواهد شد. مدت آموزش عمومي قبلي اين افراد جزو خدمت آنان محسوب نمي شود.

مدت آموزش تخصصي بمنزله حين خدمت تلقي مي شود.

كاركنان وظيفه اي كه در مدت آموزش عمومي يا پايان آن يا در حين خدمت مرتكب فرار شوند، پس از معرفي يا دستگيري، حسب مورد ضمن تحويل به يگان خدمتي يا اعزام به دوره آموزش، بلافاصله توسط يگان مربوط براي رسيدگي به جرم فرار، به سازمان قضايي نيروهاي مسلح معرفي خواهند شد.

تعقيب و دستگيري كاركنان وظيفه فراري حسب مورد بر عهده دژبان نيروي مسلح مربوط يا مأموران انتظامي محل مي باشد.

‏. مرجع اعلام هزينه سالانه يك سرباز درخصوص مجازات متخلفان، موضوع ومواد (10) و (63) مكرر قانون، براساس قانون بودجه سالانه و نرخ اعلامي دولت، ستاد كل خواهد بود.

اين تصويب نامه در تاريخ 8/11/1391 ‏به تأييد مقام محترم رياست جمهوري رسيده است.

محمدرضا رحيمي معاون اول رييس جمهور

جدول موضوع ماده (10) آيين نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي -رديف امور موضوع ماده (10) قانون شركت در آزمايشات رانندگي و اخذ گواهينامه دريافت هرگونه وام و كمكهاي كشاورزي، صنعتي، دامداري و مسكن از طريق بانكها و ... كانديدا شدن جهت انتخابات مجلس شوراي اسلامي و ساير شوراها و انجمن هاي قانوني تحويل اصل گواهينامه يا پايان دوره هاي تحصيلي ديپلم و بالاتر صدور پروانه كسب و اجازه اشتغال و عضويت در شركتهاي تعاوني دريافت مستمري از سازمانهاي دولتي و وابسته و نهادهاي قانوني استخدام به هر صورت (رسمي، پيماني، روزمزد و خريد خدمت) در وزارتخانه ها و ... نوع مدرك 1 كارت پايان خدمت دوره ضرورت * * * * * * * 2 كارت معافيت دائم * * * * * * * 3 برگ معافيت موقت در مدت اعتبار آن * * - * * * فقط روزمزد و خريد خدمت (قراردادي) 4 گواهي اشتغال به تحصيل در مدت اعتبار آن * * - فقط مقطع قبلي همه مقاطع تحصيلي * فقط روزمزد و خريد خدمت (قراردادي) 5 گواهي صادره از نيروهاي مسلح مبني بر استخدام * * برابر ضوابط ستاد كل ن.م * * * - 6 گواهي صادره از نيروهاي مسلح مبني بر اشتغال به خدمت كاركنان وظيفه * * - * فقط عضويت در شركتهاي تعاوني * - 7 گواهي اشتغال به خدمت متعهدين خدمت * * - * * * - 8 برگ آماده به خدمت بدون غيبت در مدت اعتبار آن * * - * فقط عضويت در شركتهاي تعاوني * فقط روزمزد و خريد خدمت (قراردادي) 9 گواهي صادره از واحدهاي وظيفه عمومي حسب مورد و در موضوعات تعيين شده

مي توانند برابر مقررات مربوط در نيروهاي مسلح استخدام شوند.