قانون تصويب عهدنامۂ تسويه مسالمت آميز اختلافات بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي عراق

مجلس شوراي ملي عهدنامه تسويه مسالمت‌آميز اختلافات بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي عراق را كه مشتمل بر 24‌ماده است و در تاريخ دوم امرداد ماه 1316 مطابق 24 ژويه 1937 در تهران بامضاء رسيده تصويب مينمايد. اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن عهدنامه پيوست است در جلسه بيست و پنجم اسفندماه يكهزارو سيصدو شانزده بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد. رئيس مجلس شوراي ملي-حسن اسفندياري

عهدنامه براي تصفيه مسالمت‌آميز اختلافات

مقدمه ‌اعليحضرت همايون شاهنشاه ايران و ‌اعليحضرت ملك عراق ‌نظر باحساسات مودت‌آميز موجوده بين مملكتين ‌و نظر باينكه مايلند بوسايل مسالمت‌آميز و در حدود ميثاق جامعه ملل تصفيه هر گونه اختلافاتي كه بين آنها بروز نمايد تامين نمايند تصميم بانعقاد ‌عهدنامه بين خود گرفته و براي نيل باين منظور وزراء مختار خود را بطريق ذيل تعيين نمودند: ‌اعليحضرت همايون شاهنشاه ايران ‌جناب آقاي عنايت‌الله سميعي وزير امور خارجه ايران ‌اعليحضرت ملك عراق ‌جناب آقاي دكتر ناجي‌الاصيل وزير امور خارجه عراق ‌مشاراليهما پس از ارائه اعتبارنامهاي خود كه با ترتيب لازم تنظيم گرديده بود در مراتب ذيل موافقت حاصل نمودند

‌طرفين معظمتين متعاهدين متقبل ميشوند كه هر گونه اختلافاتي كه بين آنها بروز نمايد و تصفيه آن بوسائل معموله مذاكرات سياسي ممكن نشود به‌ترتيب تصفيه مسالمت‌آميز مقرره در اين عهدنامه حل نمايند

1- كليه اختلافات باستثناي موارد مقرره در بند سوم اين ماده دائر بحقي كه هر يك از طرفين براي خود قائل شده و مورد موافقت طرف ديگر نيست ‌بديوان داوري دائمي بين‌المللي ارجاع خواهد شد ‌مگر آنكه طرفين تصفيه آنرا بتوسط يك ديوان حكميتي كه ذيلا پيش‌بيني شده است ترجيح دهند 2 - بديهي است كه اختلافات فوق‌الذكر عبارتند از اختلافاتي كه مخصوصا در ماده 36 نظامنامه ديوان داوري بين‌المللي تصريح شده است 3 - بند اول اين ماده شامل اختلافات ذيل نخواهد شد ‌الف - اختلافاتي كه قبل از اجراي اين عهدنامه بروز نموده و يا اختلافاتي كه راجع است بوضعيات و مسائل موجوده قبل از اجراي اين عهدنامه ب - اختلافات راجع بمسائليكه حقوق بين‌الملل تصفيه آنرا در صلاحيت مانع‌للغير يكي از طرفين معظمين متعاهدين قرار ميدهد ج - اختلافات راجع بوضعيت ارضي يكي از طرفين متعاهدين

‌در صورتيكه بين طرفين موافقت حاصل شود كه يكي از اختلافات مذكوره در بند اول ماده قبل را بيك ديوان حكميت ارجاع نمايند موافقت‌نامه ‌مخصوص تنظيم و در آن موضوع اختلاف و حكمهائي كه انتخاب شده و طريقه اجراي حكميت را اجرا خواهند نمود ‌هر گاه در موافقت‌نامه مخصوصي مراتب بطور كافي تصريح شده باشد مقررات معاهده لاهه مورخه 18 اكتبر 1907 براي تصفيه مسالمت‌آميز‌اختلافات بين‌المللي در موارد لازم اعمال خواهد شد و هر كاه[گاه]موافقت‌نامه مزبور در خصوص قواعد راجعه باصل اختلاف كه حكم‌ها بايد مراعات ‌نمايند ساكت باشد محكمه قواعد اساسي مصرحه در ماده 38 اساسنامه ديوان داوري بين‌المللي را بموقع اجرا خواهد گذاشت

‌هر كاه[گاه] طرفين متعاهدين راجع به موافقت‌نامه مخصوص مقرره در ماده سابق موافقت حاصل ننمودند و يا اينكه نتوانستند حكم‌ها را تعيين نمايند هر‌يك از طرفين مي‌توانند بعد از يك اخطار قبلي 3‌ماهه اختلاف را بموجب تقاضاي مستقيم بديوان دائمي داوري بين‌المللي ارجاع سازند

1 - در مورد اختلاف مذكور در ماده 2 بند اول طرفين مي‌توانند قبل از هر اقدامي در پيشگاه ديوان دائمي داوري بين‌المللي يا قبل از مبادرت بهر گونه ‌اقدام براي ارجاع امر بحكميت براي تصفيه موضوع به ترتيب اصلاح ذات‌البين مقرره در اين عهدنامه متوسل شوند. 2 - در صورت مبادرت باصلاح ذات‌البين و عدم موفقيت بان هيچيك از طرفين نمي‌توانند قبل از انقضاء يكماه از تاريخ اختتام عمليات كميسيون ‌اصلاح ذات‌البين موضوع را بپيشگاه ديوان داوري بين‌المللي برده و يا تقاضاي تشكيل ديوان حكميت مقرره در ماده 3 را بنمايند.

‌هر گونه اختلافي كه تصفيه آن بموجب مقررات اين عهدنامه بوسيله تصميم قضائي يا حكميت مقدور نباشد بطريقه اصلاح ذات‌البين حل خواهد ‌گرديد

‌اختلافات مذكور در ماده قبل بيك كميسيون اصلاح ذات‌البين كه بتوسط طرفين متعاهدين بطريقي كه ذيلا پيش‌بيني شده است تشكيل ميشود ‌مراجعه خواهد گرديد

‌در صورت بروز اختلافات بين طرفين يك كميسيون اصلاح ذات‌البين سه ماه بعد از تاريخ ابلاغ تقاضاي يكي از طرفين براي انعقاد آن بطرف ديگر بجهة رسيدگي باختلاف مزبور منعقد خواهد گرديد كميسيون اصلاح ذات‌البين بجز در مواردي كه طرفين ذيعلاقه تصميم ديگري اتخاذ نمايند بطريق ذيل منعقد خواهد شد 1 - كميسيون مركب از پنج عضو خواهد بود هر يك از طرفين يك كميسر كه ممكن است از اتباع خود آن دولت باشد تعيين مي‌نمايند و سه كميسر ‌ديگر با موافقت طرفين از اتباع دول ثالث انتخاب خواهد شد ‌كميسرها رئيس كميسيون را انتخاب خواهند نمود 2 - هر كاه[گاه]محل يكي از كميسرها در اثر فوت يا استعفاء يا علت ديگري خالي شود در اسرع اوقات ممكنه بطريقيكه براي انتصاب كميسرها پيش‌بيني شده است كميسر ديگر انتخاب خواهد شد

‌هركاه[گاه]انتصاب كميسرهائيكه بايد از اتباع دول ثالث انتخاب شوند در مدت مقرره در ماده 8 بعمل نيايد رئيس متصدي شوراي جامعه ملل بتقاضاي ‌يكي از طرفين مبادرت بانتخاب كميسر مزبور خواهد نمود

1 - ‌كميسيون اصلاح ذات‌البين در اثر تقاضائيكه يكي از طرفين با موافقت طرف ديگر از رئيس آن نموده و يا در صورت عدم توافق تقاضاي مزبور را يكي‌از طرفين مستقلا آزاد نموده باشد رسيدگي بامر را عهده‌دار ميشود 2 - تقاضاي مزبور پس از آنكه بطور اختصار موضوع اختلاف را شرح مي‌دهد كميسيون را دعوت خواهد نمود كه بهر گونه اقدامي كه براي تصفيه ‌دوستانه موضوع صلاح ميداند مبادرت نمايد 3 - در صورتيكه تقاضا از جانب يكي از طرفين صادر شده باشد بايد بفوريت تقاضاي مزبور را بطرف ديگر نيز اشعار دارد.

1 - كميسيون اصلاح ذات‌البين بجز در موارديكه طرفين طور ديگر موافقت حاصل كنند در محلي كه رئيس آن معين نمايد منعقد خواهد شد 2 - كميسيون ميتواند در هر موقع از رئيس دارالانشاء جامعه ملل خواهش نمايد كه در اجراي ماموريت آن بوي مساعدت نمايد

‌عمليات كميسيون اصلاح ذات‌البين منتشر نخواهد شد مگر بموجب تصميم كميسيون و يا رضايت طرفين متعاهدين.

1 - در صورتيكه طريقه ديگر مقرر نشده باشد كميسيون اصلاح ذات‌البين طرز اجراي عمليات خود را راسا مرتب خواهد نموده و طرز عمليات مزبور بايد ‌طوري باشد كه اظهارات هر يك از طرفين اصغا شود. 2 - نمايندگي طرفين متعاهدين در كميسيون اصلاح ذات‌البين بتوسط ماموريني كه واسطه بين آنها و كميسيون خواهند بود بعمل خواهد آمد علاوه‌ بر اين طرفين ميتوانند بكمك و مساعدت مستشاران و متخصصين كه براي اينكار تعيين نموده‌اند متوسل شده و اصغاي اظهارات هر كسي را كه ‌شهادت آن بنظر آنها مفيد مي‌آيد تقاضا نمايد. 3 - كميسيون ميتواند توضيحات شفاهي از مامورين و مستشاران و متخصصين طرفين و از كليه اشخاصيكه با رضايت دول متبوعه آنها احضار آنها را‌مفيد بداند تقاضا نمايد.

‌تصميمات كميسيون اصلاح ذات‌البين جز در مواردي كه طرفين متعاهدين بطريق ديگر موافقت نمايند كه باكثريت آراء اتخاذ خواهد شد و كميسيون ‌نميتواند راجع باصل اختلاف اظهار نظر نمايد مگر آنكه كليه اعضاء آن حاضر باشند.

‌طرفين متعهد ميشوند كه عمليات كميسيون اصلاح ذات‌البين را تسهيل نموده و مخصوصا هر قدر بيشتر ممكن است اسناد و اطلاعات مفيده را در‌دسترس آن بگذارند و براي آنكه كميسيون بتواند در خاك طرفين و بر طبق قوانين آنها باحضار و اصغاء شهود يا متخصصين و يا معاينه محلي اقدام‌ نمايد هر گونه وسائلي كه براي طرفين ممكن شود جهت كميسيون فراهم نمايد.

‌در مدت عمليات كميسيون هر يك از اعضاء آن كه از اتباع دول ثالث بوده باشند فوق‌العاده كه مبلغ آن با موافقت طرفين متعاهدين معين خواهد شد ‌دريافت خواهند نمود و هر يك از طرفين نصف مبلغ مزبور را تاديه مي‌نمايد ‌پرداخت كليه مخارجي كه براي اجراي عمليات كميسيون مصرف خواهد شد بهمين طريق بين طرفين متعاهدين تقسيم خواهد كرديد.[گرديد]

1 - وظيفه كميسيون اصلاح ذات‌البين روشن ساختن مسائل متنازع‌فيه و جمع‌آوري كليه اطلاعات مفيده براي اينكار بوسيله تحقيقات و يا وسائل ‌ديگر و مجاهدت براي اصلاح طرفين خواهد بود. ‌پس از رسيدگي بامر كميسيون ميتواند بطرفين متعاهدين مواد تصفيه كه بنظر آن مناسب مي‌آيد ابلاغ و ضرب‌الاجلي براي اظهار نظر طرفين معين ‌نمايد. 2 - در خاتمه عمليات خود كميسيون صورت‌ مجلسي بمقتضاي مورد تهيه خواهد نمود در صووت[صورت] ‌مجلس مزبور موافقت طرفين و در صورت لزوم ‌شرايط تصفيه امر و يا عدم موافقت آنها قيد خواهد شد. 3 - بجز در موارديكه طرفين بطريق ديگري موافقت نمايند عمليات كميسيون بايستي شش ماه بعد از روزي كه تصفيه اختلاف به آن مراجعه شده‌است خاتمه پيدا نمايد.

‌هر كاه[گاه] بعد از اختتام عمليات كميسيون اصلاح ذات‌البين تا مدت يكماه طرفين بوسيله ديگري جهت تصفيه مسالمت‌آميز موافقت حاصل نكنند ‌اختلاف مزبور مشمول مقررات ماده 15 اساسنامه جامعه ملل خواهد گرديد. ‌اين ماده شامل موارد مذكوره در ماده 5 اين عهدنامه نخواهد شد.

‌طرفين متعهد ميشوند كه از هر گونه اقدامي كه ممكن است بالنتيجه اسباب مزاحمت اجراي تصميم قضائي و حكميت و ترتيب پيشنهادي كميسيون ‌اصلاح ذات‌البين يا شوراي جامعه ملل را فراهم سازد خودداري نمايند و بطور كلي مبادرت بهر اقدامي كه اختلافات موجوده را سخت‌تر ساخته و يا‌ آنرا توسعه دهد ننمايند.

1 - مقررات اين عهدنامه بين طرفين متعاهدين در صورتي هم كه دولت ثالثي در اختلاف موجوده بين طرفين ذينفع باشد مجري و مرعي خواهد بود. 2 - طرفين ميتوانند با موافقت يكديگر دولت ثالث فوق‌الذكر را دعوت نمايند كه در اصلاح ذات‌البين با حكميت دخالت نمايد.

‌اختلافات راجع به تفسير يا اعمال اين عهدنامه همچنين اختلافات راجع بتعريف اختلاف و يا مفهوم و توسعه مستثنيات بديوان دائمي داوري ‌بين‌المللي ارجاع خواهد شد.

‌هيچيك از مقررات اين عهدنامه را نميتوان طوري توجيه نمود كه لطمه بحقوق طرفين متعاهدين در استمداد از شوراي جامعه ملل در حدود ميثاق‌ جامعه و يا اين عهدنامه وارد سازد.

1 - اين عهدنامه بتصويب خواهد رسيد و اسناد مصدق آن هر چه زودتر در بغداد مبادله خواهد شد. 2 - اين عهدنامه بفوريت بعد از مبادله اسناد مصدق مجري خواهد گرديد. 3 - اين عهدنامه در جامعه ملل بتوسط رئيس دارالانشاء ثبت و از مشاراليه تقاضا خواهد شد كه اين موضوع را باطلاع كليه ممالك عضو جامعه ملل ‌و ممالك ديگر برساند.

1 - اين عهدنامه براي مدت 5 سال از تاريخ اجراي آن منعقد ميشود. 2 - هر كاه[گاه]لااقل شش ماه قبل از انقضاء مدت مزبور فسخ آن اعلام نگرديد براي مدت 5 سال ديگر نيز بقوت خود باقي خواهد ماند و قس عليهذا. 3 - در صورتيكه يكي از طرفين متعاهدين باعلام فسخ اين عهدنامه مبادرت نمايد هر گونه مراسمي كه براي تسويه اختلاف در موقع انقضاء اين‌عهدنامه شروع شده باشد تا اختتام طبيعي خود ادامه خواهد نمود. ‌در تهران در دو نسخه به زبان فرانسه نوشته شد ‌به تاريخ 22 ژويه 1937 صورت‌مجلس امضاء ‌در موقع انعقاد عهدنامه تصفيه مسالمت‌آميز اختلافات بين كشور شاهنشاهي ايران و كشور پادشاهي عراق نمايندگان مختار طرفين موافقت نمودند كه‌همان متن عهدنامه مذكور را كه در تاريخ 22 ژويه 1937 پاراف شده است امضاء نمايند ‌تهران 24 ژويه 1937 ‌-امضاء سميعي وزير امور خارجه ايران ‌-امضاء وزير امور خارجه عراق

عهدنامه تسويه مسالمت‌آميز اختلافات بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي عراق بشرح بالا در جلسه 25 اسفند ماه 1316 تصويب شده ‌است

رئيس مجلس شوراي ملي - حسن اسفندياري