قانون اجازه مبادله عهدنامه وداديه و تامينيه منعقده بين دولتين ايران و تركيه

مجلس شوراي ملي در جلسه پنجم خرداد ماه 1308 عهدنامه وداديه و تامينيه ايران و تركيه را كه در تاريخ اول ارديبهشت 1305 بامضاء رسيده و همچنين پروتكل منضمه بعهدنامه وداديه و تامينيه مزبوره مورخ 25 خرداد 1307 و مدلول صورت‌مجلس كه در موقع امضاء عهدنامه‌وداديه و تامينيه از طرف نمايندگان دولتين ايران و تركيه تنظيم شده است تصويب و اجازه مبادله نسخ صحه شده آنرا بدولت ميدهد.

اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن قرارداد ضميمه است در جلسه پنجم خرداد ماه يك هزار و سيصد و هشت شمسي به تصويب مجلس شوراي‌ملي رسيد.

رييس مجلس شوراي ملي - دادگر

عهدنامه وداديه و تامينيه مابين دولت عليه ايران و جمهوريت تركيه ‌

مقدمه دولت ايران از يكطرف و دولت تركيه از طرف ديگر. ‌احتياجات و وظايفي را كه عصر حاضر براي ملتين ايجاد و ايجاب مينمايد در نظر گرفته و چون معتقد و جازم ميباشند كه تحكيم رشته دوستي و‌برادري موجود بين ايشان واجب است لهذا مصمم شدند كه شرائط مادي روابط صميمي خود را روشن نمايند و براي نيل باين مقصود انعقاد معاهده‌وداديه و تامينيه را لازم شمرده و براي اين منظور طرفين توافق كردند كه مذاكرات راجعه باين امر در شهر طهران بعمل آيد و اختيارداران خود را بشرح ذيل معين نمودند. ‌از طرف اعليحضرت همايون شاهنشاه ايران: ‌جناب اشرف آقاي ميرزا محمدعليخان فروغي رئيس‌الوزراء و جناب آقاي ميرزا داودخان مفتاح كفيل وزارت امور خارجه. ‌از طرف رئيس جمهوريت تركيه: ممدوح شوكت‌بيك ايلچي فوق‌العاده و سفير كبير تركيه در ايران. ‌و اختيارداران مزبور پس از ارائه اختيارنامه‌هاي خود كه معتبر شناخته شد در باب مقررات ذيل توافق نظر حاصل نمودند.

صلح خلل‌ناپذير و دوستي صميمي دائمي مابين مملكت شاهنشاهي ايران و جمهوريت تركيه و همچنين مابين اتباع آنها برقرار خواهد بود.

در صورت وقوع عمليات نظامي از طرف يك يا چند دولت ثالث نسبت بيكي از دولتين معظمتين متعاهدتين طرف متعاهد ديگر متعهد‌است كه بيطرفي خود را نسبت بمتعاهد خود محفوظ بدارد.

هر يك از متعاهدين تقبل مينمايند كه از حمله نسبت به متعاهد ديكر[ديگر]خودداري كرده و در هيچ نوع اتحاد يا ائتلاف سياسي و اقتصادي و‌يا مالي كه از طرف يك يا چند دولت ثالث بر ضد طرف متعاهد ديگر يا بر ضد امنيت نظامي و بحري آن منعقد شده باشد شركت نجويند همچنين هر‌يك از متعاهدين تقبل مينمايند كه در هيچ نوع عمليات خصمانه‌اي كه از طرف يك يا چند دولت ثالث بر ضد طرف متعاهد ديگر وقوع يابد مشاركت‌نه نمايند.

در صورتيكه يك يا چند دولت ثالث در موقع جنگ با يكي از متعاهدين معظمين بيطرفي متعاهد ديگر را نقض كرده و از خاك آن‌مملكت قشون و اسلحه و مهمات جنگي عبور دهد و يا بخواهد آذوقه و چهارپايان و كليه هر چيزي كه براي جنگ لازم باشد در آن مملكت تهيه نمايد‌و يا قشون خود را كه عقب‌نشيني مينمايد از آنجا عبور دهد و يا سكنه مملكت بيطرف را براي مقاصد نظامي خود تشويق و وادار بقيام بكند و يا در‌خاك مملكت بي‌طرف استكشافات نظامي بعمل آورد متعاهد بيطرف ملزم است كه با قواي مسلحه خود از عمليات مذكوره جلوگيري كرده و‌بيطرفي خود را حفظ نمايد.

طرفين معظمين متعاهدين تعهد مينمايند كه تشكيل و توقف تاسيسات و دستجاتي را كه مقصد آنها بر هم زدن صلح و امنيت مملكت‌متعاهد و يا تغيير حكومت آن باشد در خاك خود اجازه نداده و همچنين اشخاص و يا دستجاتي را كه بوسيله تبليغات يا ساير وسايل در صدد مبارزه با‌مملكت متعاهد ديگر باشند ممنوع از توقف در خاك خود بدارند.

نظر به تامين آسايش و امنيت سكنه مناطق سرحدي طرفين متعاهدين هر نوع اقدامات لازمه خواهند نمود كه بخلاف‌كاري ها و عملياتي‌كه از طوايف ساكن نواحي مجاوره سرحدات ناشي ميشود و ممكن است باسايش مملكتين سكته وارد نمايد خاتمه دهند اقدامات مزبوره را دولتين‌جداگانه و يا در صورتي كه لازم بدانند مشتركا بعمل خواهند آورد.

طرفين معظمين متعاهدين موافقت مينمايند كه اختيارداران خود را در ظرف مدتي كه بيش از ششماه از تاريخ امضاء اين معاهده نباشد درطهران مجتمع كرده و قراردادهاي تجارتي و قنسولي و گمركي و پستي و تلگرافي و همچنين قرارداد اقامت و اعاده مجرمين را منعقد نمايند.

طرفين متعاهدين توافق نمودند كه براي تسويه اختلافاتي كه ممكن است فيمابين بروز كند و بطريق عادي ديپلوماتيك حل نشود طريق‌خاصي معين نمايند.

محتاج بتوضيح نيست كه خارج از حدود و تقبلات متقابله كه در اين عهدنامه معين شده است هر يك از طرفين معظمين متعاهدين در‌روابط خود با دول ثالث آزادي مطلق خواهند داشت.

اين عهدنامه بزبان فارسي و تركي و فرانسه نوشته شده و در صورت بروز اختلافات متن فرانسه معتبر خواهد بود.

عهدنامه حاضر در اسرع اوقات بتصويب مجالس ملي مملكتين خواهد رسيد و نسخ صحه شده در طهران مبادله خواهد گرديد. ‌عهدنامه حاضر از تاريخ امضا داراي اعتبار بوده و براي مدت پنجسال منعقد ميشود در صورتيكه يكي از طرفين متعاهدين شش ماه قبل از انقضاء‌ مدت فوق راجع بخاتمه دادن باين عهدنامه تصميم خود را بديگري اخطار نكند يكسال ديگر به مدت آن بخودي خود افزوده شده و از طرفين‌برسميت شناخته خواهد شد و در هر صورت اخطار تصميم بخاتمه دادن عهدنامه قبل از انقضاء شش ماه مؤثر نخواهد بود. براي تصديق مراتب مذكوره در اين عهدنامه اختيارداران- طرفين آنرا در دو نسخه در طهران نوشته و امضاء و مهر نمودند. ‌بتاريخ اول ارديبهشت ماه 1305 شمسي هجري مطابق بيست و دوم آوريل 1926 ميلادي محل امضا و مهر محل امضا و مهر محل امضا و مهر ‌ممدوح شوكت‌بيك ميرزا داودخان مفتاح محمدعلي فروغي

پروتكل منضمه بعهدنامه ايران و تركيه منعقده در تاريخ اول ارديبهشت 1305 22 آوريل 1926 ‌نظر باينكه طرفين متعاهدين بالسويه مايل بتحكيم و تشييد منافع مشترك سياسي و اقتصادي بين ايران و تركيه ميباشند لازم شمردند كه در تكميل‌عهدنامه 22 آوريل 1926 پروتكل حاضره را نيز منعقد نمايند و براي اين مقصود اختيارداران خود را بترتيب ذيل معين نمودند: ‌از طرف اعليحضرت شاهنشاه ايران: جناب آقاي پاكروان كفيل وزارت امور خارجه. ‌از طرف جناب رئيس جمهوريت تركيه: جنابان مستطابان اجل آقايان ممدوح شوكت‌بيك سفير كبير تركيه در ايران و محمد توفيق ‌بيك سفير كبير تركيه‌ در مسكو. ‌مشاراليهم پس از ارائه اعتبارنامه‌هاي خود كه داراي شرائط و اعتبارات لازمه بود در مواد ذيل توافق نظر حاصل نمودند. ‌ماده اول - در صورتيكه يكي از متعاهدين مورد عمليات خصمانه يك يا چند دولت ثالث بشود متعاهد ديكر مكلف است كه تمام كوشش خود را بعمل آورد كه وضعيت مذكوره را اصلاح نمايد. ‌اگر با وجود تمام مساعي مبذوله معذلك وقوع جنگ حتمي و ناگزير شود متعاهدين تقبل ميكنند كه وضعيت را به دقت و با روح محبت و‌خيرخواهي تحت مطالعه درآورند تا اينكه راه حلي كه موافق منافع عاليه آنها و متناسب با وضعيت باشد پيدا نمايند. ‌ماده دوم - طرفين متعاهدين معظمين موافقت حاصل نمودند كه در اسرع اوقات شرايط تعاون اقتصادي نزديك خود را تحت مطالعه درآورده و تنظيم‌نمايند. ‌مسلم است كه انتخاب و تنظيم وسايل اجراء تعاون اقتصادي مزبور و همچنين مسئله ترانزيت ازاد از خاك يكديگر و ايجاد انواع وسائل ارتباطيه بين‌مملكتين تحت مطالعه دقيق متخصصين صلاحيت‌دار طرفين متعاهدين واقع شده و معين خواهد شد. نمايندكان [نمايندگان] مختار طرفين اين پروتكل را كه جزء لايتجزاي عهدنامه مودت و امنيت امضاء شده در طهران در تاريخ اول ارديبهشت 1305 22 آوريل1926 محسوب ميشود در سه نسخه اصلي فارسي و تركي و فرانسه امضاء نمودند - در صورت بروز اختلاف متن فرانسه معتبر خواهد بود. ‌طهران - بتاريخ 25 خرداد 1307 مطابق 15 ژوئن 1928 پاك روان امضاء: ممدوح شوكت ‌بيك امضاء: محمد توفيق

صورت‌مجلس راجعه بمعاهده وداديه و تأمينيه ايران و تركيه ‌در تاريخ پنجشنبه اول اردي بهشت 1305 شمسي هجري مطابق بيست و دوم آوريل 1926 ميلادي هيئت نمايندگان ايران مركب از: ‌جناب اشرف آقاي ميرزا محمدعلي‌خان فروغي رئيس‌الوزراء و جناب آقاي ميرزا داودخان مفتاح كفيل وزارت امور خارجه بسمت اختيارداران دولت‌ايران و جناب آقاي ميرزا فتح‌الله‌خان پاكروان مدير كل و رئيس اداره دوم سياسي وزارت امور خارجه بسمت مشاور و آقاي ميرزا سيد نصرالله‌خان‌انتظام وزيري عضو وزارت امور خارجه بسمت منشي از يكطرف و هيئت نمايندكان تركيه مركب از: ‌جناب مستطاب اجل آقاي ممدوح شوكت‌بيك سفير كبير دولت جمهوري تركيه در دربار ايران بسمت اختيارداري دولت تركيه و آقاي حسن‌وصفي‌بيك مستشار سفارت كبري بسمت مشاور و آقايان وحيدبيك نايب دوم و حسن نورالدين‌بيك نايب 3 سفارت كبري بسمت منشي از‌طرف ديگر. ‌نيمساعت قبل از ظهر در منزل جناب اشرف آقاي رئيس‌الوزراء جهت تتميم مذاكرات راجع بعهدنامه وداديه و تامينيه فيمابين دولتين ايران و تركيه‌حضور بهم رساندند. ‌جناب مستطاب اجل آقاي ممدوح شوكت‌بيك پيشنهاد كردند كه جناب اشرف آقاي فروغي رياست مجلس را قبول فرمايند پيشنهاد مزبور مورد قبول‌هيئت نمايندكان[نمايندگان] طرفين واقع و جلسه از طرف معظم‌له افتتاح گرديد. ‌پس از ارائه و تبادل اعتبارنامه‌هاي يكديگر كه معتبر شناخته شد مذاكرات ذيل تعاطي يافت. ‌بدواً جناب اشرف آقاي فروغي نطق افتتاحيه ذيل را ايراد نمودند. ‌با كمال مسرت ميبينم مودت صميمي و روابط حسنه همسايگي كه تاكنون بين ملتين موجود بود اينك وارد مرحله جديدي مي‌شود و چون دولتين ما‌اين كيفيت را مشاهده نمودند تصميم گرفته شده كه اين مجمع را تشكيل داده و براي نيل به مقصود يك معاهده وداديه و تأمينيه منعقد نمائيم. ‌جناب مستطاب اجل آقاي سفير كبير تركيه جوابا چنين اظهار داشت. ‌با كمال افتخار عرض ميكنم دولت جمهوري تركيه كاملا معتقد است كه شرايط جديد روابط دوستانه بين مملكتين تعيين شود و براي اين منظور يك‌معاهده وداديه و تأمينيه منعقد گردد و يقين دارم كه تحكيم روابط مودت و استقرار صميميت بين ملتين موجب مزيد آسايش و سعادت هر دو ملت‌خواهد بود بنابراين پيشنهاد جناب اشرف آقاي فروغي را در خصوص تعقيب مذاكرات براي نيل به نتيجه مطلوبه با كمال شعف مي‌پذيرم. ‌سپس آقاي رئيس‌الوزراء بنام هيئت ايراني پيشنهاد كردند كه مواد عهدنامه قرائت شود آقاي سفير كبير با اين پيشنهاد موافقت نموده و شروع به قرائت‌طرح عهدنامه شد در فصول اول و دوم و سوم و چهارم موافقت حاصل شد. ‌در فصل پنجم چون در نسخه فارسي كلمه -‌زدن- با املا غلط نوشته شده بود تصحيح و از طرف اختيارداران طرفين امضاء گرديد در فصل ششم‌ موافقت حاصل شد. ‌در موقع قرائت فصل هفتم آقاي رئيس‌الوزراء نطق ذيل را راجع به الغاي كاپيتولاسيون ايراد نمودند. ‌سالهاست ترتيب كاپيتولاسيون كه بي‌نهايت براي مملكت مضر است در ايران برقرار شده و دولت ما عزم جزم دارد كه اين ترتيب را كه همواره در راه‌ترقي و تعالي ملت ايران و نيل او بامال و آرزوي خود ايجاد موانع و مشكلات ميكند موقوف نمايد از طرف ديگر پوشيده نيست كه سابق بر اين هر‌يك از دولتين ايران و ترك در حق اتباع و قنسولهاي مملكت ديگر مزايائي قائل شده بودند كه جنبه كاپيتولاسيوني داشت و بموجب عهدنامه برقرار‌شده بود و بنابراين اساس كاپيتولاسيون مبني بر معامله متقابله و قرارداد دو طرفي بود و مادام كه دولت تركيه آن را رعايت مي‌كرد دولت ايران نيز خود را برعايت آن ملزم مي‌دانست وليكن چون دولت تركيه مزاياي كاپيتولاسيون را كاملاً موقوف داشت ناچار حقوقي را كه اتباع ايران در تركيه داشتند از آنها‌سلب نموده است بنابراين دولت ايران هم برعايت قراردادهاي فوق كه از اين ببعد فقط يك طرفي خواهد بود ملزم نيست و آنها را منسوخ ميداند و‌نمايندكان ايران رجاء واثق دارند كه دولت تركيه مانع نخواهد بود از اينكه ايران باستخلاص از كاپيتولاسيون نائل شود بلكه با ميل او بطي اين طريق‌و رسيدن به آرزوي مشروع خود مساعدت خواهد نمود بدلايل مذكوره فوق هيئت ايراني پيشنهاد ميكند كه در متن فصل هفتم قيد شود كه معاهدات مزبوره بر طبق قرارداد مقرره بين‌المللي كه داراي حقوق متساوي مي‌باشند منعقد خواهد شد. ‌آقاي سفير كبير تركيه جوابي بمضمون ذيل ايراد نمودند. ‌هيچ مانع نمي‌بينم كه پيشنهاد جناب اشرف آقاي فروغي در ضمن مذاكراتي كه عنقريب بجهت انعقاد معاهدات راجعه به روابط تجارتي و قنسولي و‌گمركي و غيره‌ها بين مملكتين واقع خواهد شد جداً در نظر گرفته شود اما مباحثه طولاني را در اين باب در اينجا بيموقع مي‌دانم وليكن بجهت‌اطمينان اختيارداران ايراني از حسن نيت دولت خودم در آنچه راجع بمنافع ايران است تعهد دارم مراسله بجناب شرف عالي بنويسم و تصريح بكنم‌كه دولت من حاضر است در موقع انعقاد معاهدات مزبوره قواعد مقرره بين‌المللي را كه داراي حقوق متساويه هستند منظور دارد. ‌و در پايان نطق خود آقاي سفير كبير مراسله‌اي را كه بفرانسه نوشته شده بود بجناب اشرف آقاي رئيس‌الوزراء تسليم داشتند كه ترجمه فارسي آن ذيلادرج ميشود. ‌آقاي رئيس‌الوزراء دوستدار نظر بتمايلي كه جناب اشرف عالي نسبت بمفاد ماده هفتم عهدنامه وداديه و تأمينيه كه امروز امضا ميشود ابراز‌ فرموديد با كمال افتخار باستحضار جناب اشرف ميرساند كه حكومت متبوع دوستدار كاملا حاضر است اساس قراردادهاي مزبوره را براصولي كه ‌فيمابين ملل متساوي‌الحقوق معمول است استوار نموده و براي اتباع دولتين حقوق متساوي قائل شود در خاتمه احترامات فائقه را تجديد مينمايد. ‌-امضاء ممدوح شوكت‌بيك ‌فصول هفت و هشت و نه قرائت و تصويب گرديد. ‌بعد از قرائت فصل نه آقاي رئيس‌الوزراء نطق ذيل را ايراد نمودند: ‌چون دولت ايران عضو جامعه ملل ميباشد و مصمم است وظائفي را كه از جهت اين عضويت بر عهده دارد انجام دهد مقتضي خواهد بود كه در‌معاهده حاضر يك ماده اضافه شود مشعر بر اينكه دولت ايران به تعهدات خود نسبت بجامعه ملل وفا خواهد نمود. ‌آقاي سفير كبير جوابا چنين اظهار داشتند. ‌دولت تركيه مسبوق بود از اينكه دولت ايران عضو جامعه ملل است و بنابراين طبعا تقبلات ناشيه از اين عضويت را بايد رعايت كند وليكن ضرورتي‌ نمي‌بينم در اينكه امور در چنين معاهده وداديه و تامينيه ذكر شود زيرا كه در اين معاهده بايد فقط مقررات راجع بمنافع مشترك طرفين قيد گردد. ‌اختيارداران ايران اظهار داشتند كه چون اين اظهار جناب مستطاب اجل آقاي ممدوح شوكت ‌بيك در صورت ‌مجلس راجع بمعاهده حاضره قيد ميشود ما‌هم با نظر ايشان موافقت مي‌نمائيم فصل دهم و يازدهم قرائت و تصويب گرديد. ‌آقاي سفير كبير در خاتمه با اظهار اميدواري نسبت بحسن تاثيري كه امضا و انعقاد اين قرارداد در روابط دولتين خواهد داشت بنام نمايندكان تركيه‌اظهار خوشوقتي و امتنان كرده و به نمايندكان [نمايندگان] ايران تبريك گفتند. ‌جناب اشرف آقاي رئيس‌الوزراء هم بنام نمايندكان ايران از بيانات آقاي سفير كبير تشكر و مملكتين را تشكر باين موفقيت تبريك گفتند. ‌در خاتمه نمايندكان [نمايندگان] اختياردار طرفين نسختين عهدنامه را كه بالسنه فارسي و تركي و فرانسه تدوين شده بود امضا و هر يك از دو مجموعه را مهر‌كردند. جلسه يكساعت بعد از ظهر ختم گرديد. ‌اين صورت‌مجلس پس از امضا عهدنامه تدوين و در همان مجلس به تصويب و امضا هيئت نمايندكان[نمايندگان] دولتين ايران و تركيه رسيد. ‌امضاء فروغي امضا: ممدوح شوكت‌بيك ‌امضا: مفتاح امضاء: وصفي‌بيك امضاء: پاك روان امضاء: وحيدبيك امضاء: نصرالله انتظام امضاء: نورالدين‌بيك اجازه مبادله عهدنامه وداديه و تامينيه منعقده بين دولتين ايران و تركيه به شرح فوق در جلسه 5 خرداد ماه 1308 شمسي داده شده است. رئيس مجلس شوراي ملي - دادگر