چهارچوب صلاحيت حرفه ‌اي ملي

هيئت وزيران در جلسه 9 /11 /1401 به پيشنهاد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و به استناد ماده (7) قانون نظام جامع آموزش و تربيت فني، حرفه اي و مهارتي - مصوب 1396- چهارچوب صلاحيت حرفه‌ اي ملي را به شرح زير تصويب كرد:

در اين تصويب نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي ‌روند و ساير اصطلاحات به كار رفته در آن، تابع تعاريف مندرج در ماده (2) قانون نظام جامع آموزش و تربيت فني، حرفه اي و مهارتي - مصوب 1396- مي‌ باشد:

قانون: قانون نظام جامع آموزش و تربيت فني، حرفه ‌اي و مهارتي - مصوب ۱۳۹۶-.

آيين نامه اجرايي: آيين‌ نامه اجرايي قانون موضوع تصويب نامه شماره ۱۵۹۰۰3 /ت ۵۵۴۵۷هـ مورخ ۲9 /۱1 /۱۳۹۷ و اصلاح بعدي آن.

شوراي عالي: شوراي عالي آموزش و تربيت فني، حرفه اي و مهارتي موضوع بند (۴) ماده (۲) قانون.

دبيرخانه: دبيرخانه شوراي عالي موضوع تبصره (2) ماده (6) قانون.

چهارچوب صلاحيت حرفه ‌اي: چهارچوبي كه بر اساس شاخص هاي توافق شده، صلاحيت ها، مدارك و گواهينامه ها را در سطوح و انواع مختلف به صورتي منسجم به هم ارتباط مي دهد. همچنين مهارت و تجربه نيز در كنار دانش ارزشيابي مي شوند. در اين چهارچوب زمان و مكان يادگيري ارزش نسبتاً كمتري دارد.

توصيف ‌گر: توصيف ‌گرهاي هر سطح از صلاحيت حرفه اي كه مبين ويژگي ها، شرايط دانشي، مهارتي و شايستگي‌ مورد نياز مشاغل متناظر آن سطح هستند.

استاندارد: استانداردهاي آموزش، ارزشيابي و شايستگي حِرفه ها بر اساس نسخه استانداردهاي ملي و بين المللي طبقه بندي حرفه ها و مشاغل، موضوع بند (ث) ماده (3) آيين ‌نامه اجرايي.

در راستاي اهداف مندرج در ماده (1) قانون، اهداف چهارچوب صلاحيت حرفه ‌اي ملي به شرح زير است:

ايجاد انسجام بين نظام‌ هاي آموزش و تربيت فني، حرفه اي و مهارتي (اوليه و مستمر)، آموزش عالي، آموزش عمومي، آموزش ‌هاي سازمان‌ يافته و سازمان ‌نايافته بازاركار.

تسهيل تحرك ‌پذيري نيروي كار و يادگيرندگان در مقياس ملي و بين ‌المللي.

بهبود كيفيت و افزايش بهره ‌وري نظام‌ هاي آموزشي.

تبيين مسيرهاي پيشرفت يادگيري و توسعه حرفه ‌اي و چگونگي ارتباط بين آنها.

انطباق‌ پذيري استانداردهاي حرفه، ارزشيابي و آموزش با سطوح چهارچوب صلاحيت حرفه ‌اي.

به رسميت شناختن پيامدهاي يادگيري رسمي، غيررسمي و سازمان نايافته و ترويج، حمايت و يادگيري هميشگي.

تسهيل و ساماندهي عرضه و تقاضاي سرمايه انساني كشور.

افزايش شفافيت، كارايي و هماهنگي بين نظام‌ هاي حرفه ‌ايِ بخشي و نظام صلاحيت حرفه اي ملي.

چهارچوب صلاحيت حرفه ‌اي ملي، تمامي صلاحيت ‌هاي حرفه‌ اي برآمده از آموزش و تربيت فني، حرفه‌ اي و مهارتي رسمي، غيررسمي و سازمان نايافته را فارغ از زمان و مكان يادگيري شامل مي ‌شود.

عناوين سطوح صلاحيت حرفه اي ملي موضوع ماده (8) قانون، به منزله مدرك دانشگاهي نيست و در گواهينامه‌ هاي صلاحيت حرفه ‌اي از شماره سطوح استفاده مي ‌شود.

توصيف ‌گرهاي سطوح چهارچوب صلاحيت حرفه اي، به شرح جداول (1) تا (8) اين ماده تعيين مي ‌شود:

جدول شماره (1) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (1) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 1 شرح سطح سطح يك، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف ساده (كارهاي معمولي، قابل پيش بيني، تكراري و محدود) تحت هدايت و نظارت و بدون كمك در يك حوزه شغلي است. دانش 1 - نسبت به وظايف شغلي خود،‌ آگاه است. 2 - در رابطه با خود و محيط شغلي خود از اطلاعات عمومي برخوردار باشد. مهارت مهارت هاي رواني – حركتي براي انجام كارهاي ساده، تكراري و تعريف شده يك شغل بدون كمك ديگران را دارا است. شايستگي 1 – مي تواند كارهاي ساده را تحت هدايت و نظارت مستقيم در محيط كاري با ثبات انجام دهد. 2 – مي تواند با همتايان، سرپرستان و مشتريان كار كند و توانايي برقراري ارتباط را داشته باشد.

جدول شماره (2) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (2) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 2 شرح سطح سطح دو، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف ساده (كارهاي معمولي، قابل پيش بيني، تكراري و محدود) تحت نظارت و بدون كمك در يك حوزه شغلي است. دانش 1 - نسبت به وظايف شغلي خود،‌ آگاه است. 2 – مي تواند به تشريح اطلاعات شغلي و محيط شغلي خود بپردازد. مهارت مهارت هاي رواني – حركتي براي انجام وظايف تكراري و تعريف شده با استفاده از مواد و ابزارهاي معمول در محيط كاري را دارا است. شايستگي 1 – مي تواند كارهاي ساده را با مسئوليت پذيري محدود،‌ تحت نظارت در محيط كاري با ثبات انجام دهد. 2 – مي تواند با همتايان، سرپرستان و مشتريان كار كند و توانايي برقراري ارتباط را داشته باشد.

جدول شماره (3) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (3) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 3 شرح سطح سطح سه، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايفي است كه به طور مشخص تعريف شده اند و كمي پيچيده هستند. كارها قابل پيش بيني بوده و انجام آن نيازمند پذيرش مسئوليت و اعمال استقلال و انتخاب هاي محدود مي شود. دانش 1 – فهم لازم نسبت به دستورالعمل هاي مرتبط، ابزار و فعاليت هاي شغلي خود را دارا است. 2 – از نيازهاي دانشي مرتبط با حوزه شغلي خود آگاه باشد. مهارت 1 - مهارت لازم براي انجام كارها بر اساس دستورالعمل هاي مرتبط با شغل خود را دارا است. 2 – از مهارت هاي رواني – حركتي براي انجام وظايف غيرتكراري مرتبط با شغل خود برخوردار است. شايستگي 1 – مي تواند كارهاي مرتبط با وظايف شغلي را با نظارت محدود و در صورت لزوم به صورت مستقل انجام دهد. 2 – از استقلال محدود در موارد بديهي و كلي در انجام وظايف شغلي برخوردار باشد. 3 – به تأثير رفتارهاي خود بر ديگران در قالب كار گروهي مرتبط با شغل خود آگاه باشد.

جدول شماره (4) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (4) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 4 شرح سطح سطح چهار، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف مشخص، كمي پيچيده و در معرض تغيير و نسبتاً قابل پيش بيني است، كارها نيازمند استقلال و انتخاب هاي محدود است. دانش 1 - دانش لازم براي پيش برآورد اتفاقات تكراري در شغل خود را دارد. 2 - از دانش نظري و عملي لازم براي به كارگيري مواد، تجهيزات،‌ روش ها و فرايندهاي مرتبط با شغل خود برخوردار است. 3 – از دانش لازم براي تفسير و طبقه بندي اطلاعات مرتبط با شغل برخوردار باشد. مهارت 1 - مهارت لازم براي تفسير و طبقه بندي اطلاعات شغلي خود را دارا است. 2 – از مهارت هاي رواني – حركتي براي انتخاب و استفاده از مواد و ابزارهاي معمول در محيط كاري براي انجام وظايف شغلي برخوردار است. 3 – مهارت لازم براي اجراي فرايندهاي مرتبط با شغل خود را دارد. شايستگي مسئوليت انجام وظايف و انتخاب محدود در زمينه هاي قابل پيش بيني اما تغييرپذير با نظارت محدود را داشته باشد و در صورت لزوم بتوانند نظارت بر كارهاي معمول ديگران را بپذيرد.

جدول شماره (5) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (5) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 5 شرح سطح سطح پنج، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف تخصصي و پيچيده شغلي است كه نسبتاً قابل پيش بيني بوده و قابليت هدايت فني گروه (تيم) هاي كوچك و انتخاب را دارد. دانش 1 – از دانش لازم براي نظم بخشي و ايجاد فرايندهاي مرتبط با شغل خود برخوردار است. 2 – از دانش لازم براي مميزي عملكرد گروه (تيم) هاي كاري برخوردار است. مهارت 1 – از مهارت هاي شناختي و كاربردي لازم براي ارائه راه حل ها در حل مسائل نسبتاً قابل پيش بيني در حوزه شغلي خود برخوردار باشد. 2 – از مهارت هاي ارتباطي لازم براي تعامل با اعضاي تيم برخوردار است. شايستگي 1 – مي توانند از عهده سرپرستي گروه (تيم) هاي كوچك در شرايط قابل پيش بيني برآيد. 2 – مي تواند عملكرد خود و اعضاي گروه كاري را بررسي و بهبود بخشد. 3 – نسبت به نتايج كارهاي خود مسئول و پاسخگو بوده و مسئوليت مشترك نتايج فعاليت ها و كار اعضاي گروه كاري را بپذيرد. 4 – از توانايي انتقال دانش و مهارت به اعضاي گروه كاري برخوردار باشد. 4 – با رويكردي كارآمد، اعضاي گروه كاري را راهنمايي كند و براي توسعه هم افزايي در گروه (تيم) تلاش كند.

جدول شماره (6) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (6) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 6 شرح سطح سطح شش، مشخص كننده توانايي فرد براي مجموعه وظايفي است كه پيچيده و غيرقابل پيش بيني هستند و انجام آن ها شامل سرپرستي گروه (تيم)، پذيرش مسئوليت، استقلال و انتخاب هاي وسيع است. دانش 1 – از دانش لازم براي پيش بيني وقايع در شرايط پيچيده برخوردار است. 2 – از دانش لازم براي تشخيص اقدامات و رويه هاي مناسب در حرفه خود برخوردار است. 3 – از دانش لازم براي باز طراحي فرايندهاي مرتبط با حرفه خود برخوردار است. مهارت 1 - از مهارت هاي شناختي و كاربردي براي ارائه راه حل هاي نوآورانه در حل مسائل غير قابل پيش بيني برخوردار است. 2 – مهارت طراحي محصول /خدمت / فرايند مرتبط با حرفه را دارا است. 3 – از مهارت هاي رواني – حركتي به صورت نوآورانه براي انتخاب و استفاده از روش،‌ مواد و ابزارها در محيط كاري براي انجام وظايف برخوردار است. 4 – از مهارت هاي گروه (تيم) سازي،‌ هدايت،‌ اجرا و نظارت بر يك طرح (پروژه)/ برنامه برخوردار باشد. شايستگي 1 – مي تواند با استقلال و انتخاب،‌ وظايف پيچيده حرفه اي را در يك محيط كاري غيرقابل پيش بيني انجام دهد. 2 – مي تواند از عهده سرپرستي و نظارت بر وظايف در زمينه هاي تغييرپذير و غير قابل پيش بيني برآيد.

جدول شماره (7) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (7) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 7 شرح سطح سطح هفت، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف حرفه اي پيچيده، جديد و غير قابل پيش بيني همراه با قضاوت و مديريت مستقل فرايندها و منابع و با استفاده از دانش تخصصي و روش هاي پژوهش در زمينه شغلي خود مي باشد. دانش 1 – از درك نقادانه و دانش لازم براي تشريح دلايل انتخاب ها و اقدامات در حرفه خود برخوردار است. 2 – از دانش لازم براي براي ارزشيابي و قضاوت نتايج فعاليت ها و فرايندهاي مرتبط با حرفه خود برخوردار است. 3 – از دانش لازم براي كاربست فكر نو (ايده) هاي نوآورانه در تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. مهارت 1 - از مهارت هاي حل مسأله و تصميم گيري مرتبط با حرفه را برخوردار است. 2 – مهارت كسب دانش و مهارت مورد نياز براي مواجهه با موضوعات جديد در حرفه خود را دارد. 3 – از مهارت هاي شناختي لازم براي ارزشيابي فكر نو (ايده) ها و مفاهيم پيچيده مرتبط با حرفه برخوردار است. 4 – از توانايي مديريت در شرايط پيچيده و غيرقابل پيش بيني برخوردار است. شايستگي 1 – مي تواند كارهاي پيچيده، غيرقابل پيش بيني كه شامل عوامل متعدد و متعامل مي شود را مديريت كند. 2 – مي تواند قضاوت وسيع را در يك حوزه شغلي يا حرفه اي اعمال كند. 3 – مي تواند از عهده مديريت فعاليت ها ، فرايندها و منابع در زمينه اي تغييرپذير و غير قابل پيش بيني برآيد.

جدول شماره (8) سطح عنوان توصيف گرهاي سطح (8) چهارچوب صلاحيت حرفه اي ملي 8 شرح سطح سطح هشت، مشخص كننده توانايي فرد براي انجام وظايف حرفه اي در موقعيت هاي پيچيده و مبهم، همراه با نوآوري، قضاوت وسيع،‌ مديريت و رهبري در امور راهبردي و با استفاده از دانش تخصصي و روش هاي نوآورانه پژوهشي از طريق توسعه راه حل ها و فرايندهاي مبتكرانه در حل موضوعات جديد مي باشد. دانش 1 – از دانش لازم براي خلق و توسعه فكر نو (ايده) هاي نوآورانه در ارتباط با حرفه خود برخوردار است. 2 – از دانش راهبردي لازم براي پيش بيني و ايجاد تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. 3 – ازدانش لازم براي ارائه نظريه هاي جديد مرتبط با حرفه خود برخوردار باشد. مهارت 1 - از مهارت مديريت دانش و استفاده تلفيقي از دانش مرتبط با حرفه برخوردار است. 2 – مهارت لازم براي خلق و توسعه فكر نو (ايده) هاي جديد مرتبط با حرفه را دارا است. 3 – از مهارت مديريت و رهبري در شرايط پيچيده و مبهم برخوردار است. شايستگي 1 – مسئوليت مديريت و رهبري گروه (تيم) هاي حرفه اي در شرايط غيرقابل پيش بيني را بر عهده دارد. 2 – مسئوليت مديريت دانش و استفاده تلفيقي از دانش و مهارت درحوزه حرفه اي را بر عهده دارد.

مسيرهاي دستيابي به سطوح صلاحيت حرفه اي ملي به شرح جداول (9) تا (16) اين ماده تعيين مي شود:

جدول شماره (9) مسيرهاي دستيابي به سطح (1) صلاحيت مسير نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره‌‌ ابتدايي يا پايان متوسطه اول يا طي كردن دوره آموزش حرفه ‌اي كوتاه‌ مدت (آموزش و تربيت فني و حرفه اي اوليه) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (1)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: اتمام دوره هاي سوادآموزي و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (1).

جدول شماره (10) مسيرهاي دستيابي به سطح (2) صلاحيت مسير نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره ابتدايي يا پايان دوره متوسطه اول و با طي كردن يك دوره آموزش حرفه ‌اي ميان‌ مدت شامل كارورزي و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (2)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: فرد در سطح (1) صلاحيت قرار دارد و پس از طي مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (2) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت فني و حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (2)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (11) مسيرهاي دستيابي به سطح (3) صلاحيت مسير اول نظام آموزش: فرد با اتمام آموزش هاي فني و حرفه اي و مهارتي دوره متوسطه دوم و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (3)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير دوم از نظام آموزش: فرد با اتمام دوره نظري متوسطه دوم و با طي كردن يك دوره آموزش حرفه اي كوتاه‌ مدت (آموزش و تربيت فني و حرفه اي اوليه)، و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (3)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: فرد در سطح (2) صلاحيت قرار دارد و با طي كردن مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (3) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت فني و حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (3)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (12) مسيرهاي دستيابي به سطح (4) صلاحيت مسير اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرك دوره آموزش هاي فني و حرفه اي و مهارتي دوره دوم متوسطه و با موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (4)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرك دوره دوم متوسطه نظري و طي نمودن يك دوره آموزش حرفه اي ميان ‌مدت شامل كارورزي (آموزش و تربيت فني و حرفه اي اوليه) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (4)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: فرد با دارا بودن حداقل مدرك متوسطه اول در سطح (3) صلاحيت قرار دارد و پس از طي مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (4) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي كردن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت فني و حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (4)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (13) مسيرهاي دستيابي به سطح (5) صلاحيت مسير اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرك كارداني مهارتي و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (5)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرك كارداني نظري و طي كردن يك دوره آموزش حرفه اي كوتاه‌ مدت (آموزش و تربيت حرفه اي اوليه) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (5)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: فرد با دارا بودن حداقل مدرك دوره دوم متوسطه (ديپلم) در سطح (4) صلاحيت قرار دارد و پس از طي مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (5) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (5)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (14) مسيرهاي دستيابي به سطح (6) صلاحيت مسير اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرك كارشناسي مهارتي و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (6) در اين سطح قرار مي‌ گيرد. مسير دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن مدرك كارشناسي نظري و طي نمودن يك دوره آموزش حرفه اي ميان‌ مدت شامل كارورزي (آموزش و تربيت حرفه اي اوليه) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (6)، در اين سطح قرار مي گيرد. مسير بازار كار: فرد با دارا بودن حداقل مدرك كارداني در سطح (5) صلاحيت قرار دارد و با طي نمودن مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (6) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (6)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (15) مسيرهاي دستيابي به سطح (7) صلاحيت مسير بازار كار: فرد در سطح (6) صلاحيت قرار دارد و با طي كردن مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (7) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (7)، در اين سطح قرار مي گيرد.

جدول شماره (16) مسيرهاي دستيابي به سطح (8) صلاحيت مسير بازار كار: فرد در سطح (7) صلاحيت قرار دارد و با طي كردن مدت زمان گذر تجربي لازم براي دستيابي به سطح (8) بر اساس مسير توسعه حرفه اي و طي نمودن دوره هاي آموزشي لازم ضمن كار (آموزش و تربيت حرفه اي مستمر) و موفقيت در ارزشيابي صلاحيت سطح (8)، در اين سطح قرار مي گيرد.

دستگاه هاي موضوع مواد (5) و (6) قانون و ماده (8) آيين‌ نامه اجرايي مكلفند با همكاري نظام هاي حرفه اي، انجمن هاي علمي- حرفه اي، اتحاديه ها و صنوف حرفه اي و شغلي، مصاديق، الزامات و پيش نيازهاي ورود به سطوح صلاحيت حرفه اي را در قالب تدوين استاندارهاي ارزشيابي و شايستگي حرفه ها، از جمله مدت زمان گذر تجربي از يك سطح به سطح ديگر و تحركات افقي در سطوح و مدت اعتبار گواهينامه هاي صلاحيت حرفه اي و ميزان دوره هاي آموزشي حرفه اي، براي تصويب به شوراي عالي پيشنهاد نمايند.

صلاحيت هاي احراز شده بر اساس استانداردهاي حرفه و ارزشيابي، مبناي گذر از يك سطح به سطح بالاتر است.

احراز صلاحيت افراد در سطوح (7) و (8) جداول موضوع مواد (5) و (6) اين تصويب نامه، توسط كارگروه تخصصي نظارت و سنجش موضوع ماده (9) آيين ‌نامه اجرايي انجام مي شود.

معاون اول رئيس جمهور - محمد مخبر