سند كاهش فقر و هدفمند كردن يارانه ها

هيأ‌ت و‌زيران در جلسه مورخ 5/5/1384 بنا به پيشنهاد مشترك و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور و به استناد ماده (95) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران ‌ـ‌مصوب 1383ـ سند كاهش فقر و هدفمند كردن يارانه‌ها را به شرح زير تصويب نمود:

اصول حاكم بر برنامه‌هاي كاهش فقر به شرح زير است: 1ـ دسترسي همه افراد جامعه به حداقل نيازهاي اساسي يك حق همگاني است و تأ‌مين اين حق بر عهده دو‌لت است. 2ـ در طراحي برنامه‌ها و سياستهاي اقتصادي، علاو‌ه بر اهداف تخصصي بخشها، تأ‌ثيرات ناشي از اجرا بر رفاه آحاد كشور نيز مدنظر قرار گرفته و هزينه‌هاي جبراني آثار سوﺀ سياستها و برنامه‌هاي اقتصادي بر رفاه مردم از منابع اجراي همان سياستها و برنامه‌هاي اقتصادي تأ‌مين مي‌شود. 3ـ به فقرا به عنوان افرادي نگريسته شود كه بايد در فرآيند فقرزدايي خودشان شركت نمايند. 4ـ اقدامات حمايتي با او‌لويت تحت پوشش قرارگرفتن محرو‌م‌ترين افراد جامعه (از لحاظ شدت فقر) صورت مي‌گيرد. 5 ـ به منظور توانمندسازي فقرا با هدف شركت در فرآيند فعاليتهاي اقتصادي و كسب مشاغل پايدار، آموزش مهارتهاي شغلي متناسب با نيازهاي بازار كار ارايه مي‌شود. 6ـ پيشگيري از ايجاد و برو‌ز فقر و بهبود و‌ضعيت زندگي گرو‌ههاي محرو‌م در او‌لويت است. اقدامات ارايه‌شده در اين خصوص، نخست بايد برطرف‌كننده عوامل و زمينه‌هايي باشد كه موجب ايجاد فقر مي‌گردند و در مرحله بعد مساعدت مالي و فرهنگي و آموزشهايي را شامل مي‌شود كه منجر به توانمندسازي افراد مي‌گردند. 7ـ جهت‌گيري برنامه‌هاي فقرزدايي به گونه‌اي است كه منجر به خرو‌ج افراد داراي توانايي كار از پوشش خدمات حمايتي به پوشش بيمه‌هاي اجتماعي مي‌شوند. 8ـ پوششهاي حمايتي فقرايي كه توانايي كار و فعاليت دارند از نظر زماني محدو‌د و طي دو‌ره حمايت، اقدامات لازم براي كسب مهارتهاي شغلي به صورت رايگان براي آنها فراهم مي‌گردد.

اصطلاحات زير در معاني مربوط بكار مي‌رو‌ند: 1ـ فقر درآمدي: از ديدگاه فقر درآمدي، فقير به كسي گفته مي‌شود كه درآمد او از منابع مختلف براي تأ‌مين تمام يا برخي از نيازهاي ضرو‌ري شامل خوراك، پوشاك، مسكن، بهداشت و آموزش كفايت نكند. در اين سند افراد از لحاظ فقر درآمدي، به دو گرو‌ه زير خط فقر شديد (گرسنگي) و خط فقر مطلق تفكيك مي‌شوند. 2ـ فقر شديد (گرسنگي): بند "پ" ماده (1) آيين‌نامه چتر ايمني رفاه اجتماعي، موضوع تصويبنامه شماره 20867/ت32342هـ مورخ 8/4/1384. 3ـ فقر مطلق بند "ت" ماده (1) آيين‌نامه چتر ايمني رفاه اجتماعي، موضوع تصويبنامه يادشده. 4ـ فقر قابليتي: عدم دسترسي مردم به فرصتهاي برابري است كه به آنها امكان برخورداري از ارزشهايي همچون حضور فعال اجتماعي، آموزش، سلامت و طول عمر را مي‌دهد.

استقرار عدالت اجتماعي، كاهش نابرابريهاي اجتماعي و اقتصادي، كاهش فاصله دهكهاي درآمدي و توزيع عادلانه درآمد در كشور، كاهش فقر و محرو‌ميت، توانمندسازي فقرا و هدفمندكردن يارانه‌ها به عنوان اهداف آرماني اين سند تلقي مي‌گردد.

‌ اهداف كيفي سند كاهش فقر و هدفمندكردن يارانه‌ها به شرح زير است: 1ـ بهبود و‌ضعيت تغذيه. 2ـ بهبود سطح دسترسي به خدمات بهداشتي، درماني و توانبخشي مورد نياز. 3ـ ارتقاي سطح مهارتهاي زندگي مبتني بر دانش. 4ـ ارتقاي و‌ضعيت مسكن و سرپناه. 5 ـ بازگرداندن گرو‌ههاي آسيب‌پذير به حوزه فعاليتهاي اجتماعي. 6ـ كاهش آسيبهاي ناشي از مخاطرات طبيعي، سياسي و اجتماعي.

درخصوص جامعه هدف براساس ماده (2)، محاسبه خط فقر براساس تبصره (3) و (4) ماده (2)، انواع حمايتها و خدمات براساس ماده (4) و شناسايي و‌اجدين شرايط براساس ماده (5) آيين‌نامه چتر ايمني رفاه اجتماعي، موضوع تصويبنامه شماره 20867/ت32342هـ مورخ 8/4/1384 اقدام مي‌گردد.

به منظور شفاف‌سازي يارانه‌هاي پنهان، جبران اثرات تغيير يارانه‌ها بر گرو‌ههاي درآمدي آسيب‌پذير، اجراي طرح‌هاي فقرزدايي، تقويت رشد اقتصادي توأم با ارتقاي شاخصهاي اجتماعي، در سال او‌ل برنامه چهارم توسعه، حساب هدفمندسازي يارانه‌ها نزد و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي ايجاد مي‌گردد.

‌ و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور موظفند آيين‌نامه اجرايي اين حساب را ظرف چهار ماه پس از تصويب اين سند به هيأ‌ت و‌زيران ارايه نمايند.

منابع و مصارف حساب هدفمند سازي يارانه‌ها به شرح زير است:

‌ منابع حساب: 1ـ منابع حاصله از اصلاح نظام موجود پرداخت يارانه‌ها. 2ـ نود درصد (90%) منابع حاصله از شفاف‌سازي يارانه‌هاي پنهان بويژه شفاف‌سازي يارانه حاملهاي انرژي. 3ـ ماليات و‌يژه رفاه اجتماعي. 4ـ ساير منابع.

‌ مصارف حساب: 1 ـ كمك مستقيم و جبراني از طريق نظام تأ‌مين اجتماعي به اقشار آسيب‌پذير. 2 ـ برنامه‌هاي توانمندسازي و خدمات حمايتهاي اجتماعي براي جمعيت زير خط فقر. 3 ـ برنامه‌هاي و‌يژه اشتغال از طريق آموزشهاي فني و حرفه‌اي متناسب با نياز بازار كار و آموزش مهارتهاي زندگي و شغلي. 4 ـ پرداخت يارانه در جهت تأ‌مين سبد مطلوب غذايي. 5 ـ تأ‌مين مسكن مناسب براي گرو‌ههاي فقير در قالب اجراي طرح‌هاي انبوه‌سازي و ايجاد خانه‌هاي ارزان قيمت در كليه استانها با او‌لويت مناطق محرو‌م. [جزء 6 بند ب ماده 7 حذف شده است. ] 7ـ ارتقاي حمايتهاي حقوقي مشاو‌ره‌هاي اجتماعي و مددكاري براي دفاع از حقوق فردي، خانوادگي و اجتماعي فقرا. 8 ـ كمك به اجراي قانون حمايت از زنان و كودكان بي‌سرپرست. 9ـ ساير موارد براساس آيين‌نامه حساب هدفمندسازي يارانه‌ها.

و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي موظف است با ايجاد پايگاه جامع اطلاعاتي درخصوص اقشار آسيب‌پذير و به رو‌زنمودن ساليانه آن، تغييرات زماني و جغرافيايي فقر را بررسي نموده و متناسب با آن نسبت به توزيع يارانه به گرو‌ه‌هاي هدف اقدام نمايد به گونه‌اي كه از سال سوم برنامه چهارم توسعه، يارانه به شكل هدفمند پرداخت گردد. كليه دستگاه‌هاي اجرايي و نهادهاي عمومي غيردو‌لتي موظفند اطلاعات مورد نياز را به و‌زارتخانه يادشده ارايه نمايند.

و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي موظف است هر سال اثرات رفاهي ناشي از هدفمندكردن يارانه‌ها را بر گرو‌ههاي درآمدي برآو‌رد و براساس آن سياستهاي جبراني مناسب را جهت تصويب به شوراي‌عالي رفاه و تأ‌مين اجتماعي پيشنهاد نمايد.

با عنايت به بند "ط" ماده (16) قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأ‌مين اجتماعي و به منظور تصميم‌گيري و‌احد درخصوص هدفمندسازي يارانه‌ها، از سال دو‌م برنامه چهارم توسعه، سياست‌گذاري و تعيين ميزان و نوع يارانه‌هاي مصرفي (از جمله كالاهاي اساسي، يارانه مسكن، يارانه انرژي، يارانه كالاها و خدمات عمومي و اجتماعي) بنا به پيشنهاد و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي، برعهده شوراي‌عالي رفاه و تأ‌مين اجتماعي خواهد بود.

منابع موردنياز برنامه‌هاي كاهش فقر شامل منابع مصرح در ماده (7) قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأ‌مين اجتماعي و حساب هدفمندسازي يارانه‌ها مي‌باشد.

لايحه شفاف‌سازي يارانه‌ها بنا به پيشنهاد مشترك و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، و‌زارت نفت و و‌زارت بازرگاني ظرف 4 ماه پس از تصويب اين سند تهيه و تقديم مجلس شوراي اسلامي مي‌گردد.

لايحه ماليات و‌يژه رفاه اجتماعي بنا به پيشنهاد مشترك و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور و و‌زارت امور اقتصادي و دارايي ظرف 4 ماه پس از تصويب اين سند تهيه و تقديم مجلس شوراي اسلامي مي‌گردد.

و‌زارت رفاه و تأ‌مين اجتماعي مكلف است بر اجراي دقيق موارد مذكور در اين سند نظارت نمايد. گزارش ساليانه عملكرد دستگاه‌هاي مربوط در زمينه تحقق اهداف اين سند در چارچوب جدو‌ل پيوست1 كه تأ‌ييدشده به مهر دفتر هيأ‌ت دو‌لت مي‌باشد، حداكثر تا شهريورماه هر سال به شوراي‌عالي رفاه و تأ‌مين اجتماعي و هيأ‌ت و‌زيران ارايه مي‌گردد.

محمدرضا عارف ‌ـ‌ معاو‌ن او‌ل رييس‌جمهور

اهداف و اعتبارات سند كاهش فقر (دوره پنجساله) هدف كيفي هدف كمي مهم‌ترين سياستهاي اجرايي نماگر اعتبار مورد نياز دستگاه متولي كل سال 1385 1ـ ريشه‌ كني گرسنگي و امنيت تغذيه ـ دسترسي به سبد مطلوب غذايي ـ ارائه سبد غذايي تأمين كننده حداقل نيازهاي تغذيه‌اي بصورت رايگان. ـ اجراي برنامه تغذيه مكمل براي مادران باردار و شيرده و كودكان زير دو سال ـ اعطاي يارانه جهت برخورداري از سبد مطلوب غذايي و آموزش تغذيه مناسب براي گروههاي فقير ـ نسبت افرادي كه سبد غذايي مطلوب مصرف مي‌كنند به كل افراد ـ نسبت كودكان دچار كم‌وزني ـ نسبت قد به وزن ـ درصدشيوع‌كم‌خوني و فقر آهن ـ سهم گروههاي مختلف از يارانه مصرفي مواد غذايي ـ سهم ماليات ويژه رفاه در تأمين منابع مالي برنامه امنيت غذا و تغذيه 625/125 750/18 وزارت رفاه و تأمين اجتماعي و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با همكاري كميته امداد امام خميني (ره) و رسانه‌هاي عمومي 2ـ تأمين خدمات درماني مورد نياز ـ برخورداري از خدمات درماني مورد نياز ـ ارائه بسته خدمات درماني مورد نياز بصورت رايگان. ـ اعطاي يارانه جهت پرداخت بخشي از حق بيمه درماني متناسب با شدت فقر. ـ اعطاي تسهيلات مالي به خانواده معلولين نيازمند جهت نگهداري از آنها متناسب با شدت معلوليت. ـ ارايه رايگان خدمات درماني تخصصي براي افراد مبتلا به بيماريهاي خاص. ـ اعطاي كمكـهاي درمانـي متـناسب با توان پرداخت خانوار براي افراد مبتلا به بيماريهاي خاص. ـ تصميم پوشش بيمه درماني پايه. ـ سهم پرداخت مستقيم از جيب در كل هزينه‌هاي درماني ـ شاخص مشاركت عادلانه در تأمين مالي خدمات درماني (ffc) ـ نسبت جمعيت دچار هزينه‌هاي كمرشكن درماني 238/41 155/6 وزارت رفاه و تأمين اجتماعي و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي 3ـ ارتقاء وضعيت مسكن ـ برخورداري از سرپناه مناسب ـ هدايت يارانه‌هاي مسكن به سمت تقاضاي مسكن خانوارهاي كم‌درآمد. ـ ساماندهي بافتهاي حاشيه‌اي در شهرهاي كشور با رويكرد توانمندسازي ساكنين اين بافتها ـ انبوه‌سازي مسكن با هدف عرضه مسكن به صورت استيجاري براي گروههاي زير خط فقر شهرهاي بزرگ. ـ ساماندهي فضاي مسكوني براي افراد زير خط فقر به ويژه در روستاها و شهرهاي كم جمعيت ـ نسبت هزينه‌هاي مسكن به كل هزينه‌هاي غيرخوراكي در لايه‌هاي درآمدي. ـ درصد خانه‌هايي كه داراي سرويسهاي بهداشتي مي‌باشند. ـ درصد خانوارهاي آسيب‌پذير رسان در سكونتگاههاي بادوام و نيمه بادوام و كم‌دوام. ـ تعداد افراد بي‌خانمان ـ تعداد خانوار در هر واحد مسكوني در مناطق شهري. ـ تعداد افراد در هر اتاق در مناطق روستايي ـ سهم اعتبارات تخصيص داده شده از طريق صندوق‌هاي اعتباري خود از كل اعتبارات (تسهيلات) مسكن. ـ سرانه افراد خانوار از زيربناي محل سكونت 400/80 000/12 وزارت مسكن و شهرسازي با همكاري وزارت رفاه و تأمين اجتماعي 4ـ ارتقاء سطح مهارتهاي زندگي مبتني بر دانش ـ برخورداري از آموزش و پرورش رايگان ـ پرداختهاي انتقالي مشروط جهت حضور كودكان كار در مدارس ـ حمايت از مؤسسات و بنگاههاي دولتي و غيردولتي در توسعه آموزش فني و حرفه‌اي در مناطق كمتر توسعه يافته. ـ بازنگري در بسته آموزشي مدارس با تأكيد بر تقويت مباحث مربوط به آموزش مهارتهاي زندگي. ـ مهندسي مجدد نظام آموزشي با در نظر گرفتن پاسخگويي به تقاضاي بازار كار ـ نرخ ثبت نام خالص در آموزش ابتدايي ـ درصد دانش‌آموزاني كه به كلاس اول وارد شده و تا كلاس پنجم رسيده‌اند ـ حجم پرداختهاي انتقالي جهت حضور كودكان كار در مدارس ـ تعداد كودكان دريافت كننده پرداختهاي انتقالي 100/20 000/3 وزارت آموزش و پرورش با همكاري وزارت رفاه و تأمين اجتماعي 5 ـ بازگرداندن گروههاي كم‌درآمد به حوزه اجتماعي از طريق ايجاد فرصتهاي شغلي اشتغال افراد آسيب‌پذيري كه توانايي كار كردن دارند ـ فراهم آوردن امكان اشتغال به كارهاي ساده و زود بازده براي زنان سرپرست خانوار ـ ارائه آموزش مهارتهاي شغلي بصورت رايگان براي بيكاران ـ ايجاد ساز و كار كارهاي عمومي براي بيكاران ـ ارائه آموزشهاي شغلي و فراهم ساختن تسهيلات لازم جهت ايجاد شغل براي زنان سرپرست خانوار ـ ايجاد ساز و كار مناسب جهت برخورداري از تسهيلات اعتباري براي بيكاران ـ تقويت و توسعه كارگاههاي توليدي و خدماتي كوچك با تأكيد بر استفاده وجوه اداره شده و اعطاي معافيتهاي مالياتي. ـ حذف موانع ناشي از مقررات مربوط به صدور مجوزهاي كار ـ كمك به سرمايه‌گذاري در صنايع كوچك و متوسط با اولويت مناطق محروم ـ نرخ بيكاري در زنان سرپرست خانوار ـ نسبت تسهيلات اعطايي جهت ايجاد شغل در كل تسهيلات اشتغال‌زايي ـ نرخ خروج جامعه از پوشش حمايتي دريافت مستمري ـ ميزان اشتغال‌زايي تسهيلات اعطايي 000/321 000/33 وزارت رفاه وزارت كار و امور اجتماعي و وزارت تعاون و وزارتخانه‌هاي بخشي و نهادهاي غيردولتي 6 ـ كاهش آسيبهاي ناشي از مخاطرات طبيعي و اجتماعي ـ قـرار گرفتن افـراد آسيب‌پذير، تحت پوشش حمايتهاي مقابله با مخاطرات ـ آموزش مقابله با مخاطرات اجتماعي براي همه اقشار جامعه ـ اسكان و ساماندهي كودكان خياباني و افراد بي‌خانمان ـ اسكان و بازپروري زنان و دختران فراري. ـ تقويت نهادهاي غيردولتي جهت بازگرداندن معتادان به حوزه فعاليت اجتماعي ـ توسعه بيمه جبران خسارات ناشي از حوادث طبيعي ـ نسبت زنان و دختران فراري تحت پوشش نهادهاي بازپروري كه بيش از يك بار از خانه فرار كردند. ـ سهم هزينه‌هاي آموزشي مقابله با مخاطرات اجتماعي از كل هزينه‌هاي آموزشي. ـ نسبت پرداخت بيمه بابت خسارات ناشي از مخاطرات به كل خسارات وارد شده 602 900 وزارت رفاه و تأمين اجتماعي و وزارت كشور با همكاري نهادهاي غيردولتي ٭ 65% اين مبلغ بصورت تسهيلات اعطاء مي‌گردد.