رأي شماره 609 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: 1 - مواد 3 و 4 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي در تاريخ 25 /5 /1395 كه شرط اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري را به چاپ مقالات در نوع خاصي از مجلات منوط كرده و از سوي ديگر مقالات مورد نياز جهت صدور مجوز دفاع را افزايش داده از تاريخ تصويب ابطال شد. 2 ـ ماده 5 دستورالعمل مذكور كه متضمن تعيين يكي از اعضاي تيم راهنمايي رساله به عنوان نويسنده مسئول است، از تاريخ تصويب ابطال شد.3 ـ ماده 6 دستورالعمل مذكور كه صرفاً متضمن توصيه به هيأت داوران درخصوص ارزشيابي رساله دانشجويان است ابطال نشد. 4ـ شيوه نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله ها كه به تصويب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي كه به ايجاد مرجعي خاص با عنوان كميسيون هاي تخصصي نظارت و ارزيابي دستاوردهاي علمي به منظور نظارت وارزيابي دستاوردهاي علمي پژوهشي دانشجويان مقطع دكتري مبادرت كرده است از تاريخ تصويب ابطال شد

شماره9900346 – 22 / 4 / 1401 بسمه تعالي جناب آقاي اكبرپور رئيس هيأت ‌مديره و مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري به شماره دادنامه 140109970905810609 مورخ 17 /3 /1401 با موضوع: «1ـ مواد 3 و 4 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي در تاريخ 25 / 5 / 1395 كه شرط اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري را به چاپ مقالات در نوع خاصي از مجلات منوط كرده و از سوي ديگر مقالات مورد نياز جهت صدور مجوز دفاع را افزايش داده از تاريخ تصويب ابطال شد . 2ـ ماده 5 دستورالعمل مذكور كه متضمن تعيين يكي از اعضاي تيم راهنمايي رساله به عنوان نويسنده مسئول است، از تاريخ تصويب ابطال شد . 3ـ ماده 6 دستورالعمل مذكور كه صرفاً متضمن توصيه به هيأت داوران درخصوص ارزشيابي رساله دانشجويان است ابطال نشد . 4ـ شيوه‌ نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها كه به تصويب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي كه به ايجاد مرجعي خاص با عنوان كميسيون‌هاي تخصصي نظارت و ارزيابي دستاوردهاي علمي به منظور نظارت و ارزيابي دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان مقطع دكتري مبادرت كرده است از تاريخ تصويب ابطال شد . » جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي‌گردد . مديركل هيأت عمومي و هيأتهاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يدالله اسمعيلي‌فرد تاريخ دادنامه : 31 / 3 / 1401 شماره دادنامه : 609 شماره پرونده : 9900346 مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي : آقاي اميد محمدي موضوع شكايت و خواسته : ابطال مواد 3، 4، 5 و 6 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 25 / 5 / 1395 و شيوه نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها مصوب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي گردش كار : شاكي به موجب دادخواستي ابطال دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 25 / 5 / 1395و شيوه نامه اجرايي نظارت بركفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها مصوب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه : " 1ـ‌ در بند (الف) ماده 3 و بند (ب) ماده 4 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوبه يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه (شهيد بهشتي تهران) مورخ 25 / 5 / 1395چاپ مقاله در مجلات فهرست سفيد دانشگاه براي تأييد كفايت علمي رساله ضروري دانسته شده است، اين در حالي است كه مجـلات معرفي شده در فهرست مـذكور عمدتاً مجلات بين‌المللي خـاصي هستند كه در ازاي دريافت مبالـغ هنگفتي براي داوري، اقدام به پذيرش مقالات مي‌كنند و عملاً دانشجويان براي تحقق خواسته دانشگاه و اتمام تحصيل در دوره دكتري تخصصي، مجبور به پرداخت هزينه‌هاي گزافي خواهند شد كه اين اقدام دانشگاه مغاير با اصل 30 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران در خصوص لزوم آموزش رايگان در دوره‌هاي روزانه آموزش عالي و همچنين به دليل فقدان مجوز قانوني از مجلس شوراي اسلامي، مغاير با ماده 4 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب 27 / 11 / 1380، تبصره ماده 71 مكرر قانون محاسبات عمومي كشور الحاقي 4 /12 /1393 و ماده 600 كتاب پنجم قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 2 /3 /1375 است . 2ـ‌ در بند (ب) ماده 2، بند (ب) ماده 3 و بند (ج) ماده 4 دستورالعمل مورد شكايت، ارائه مقاله در كنفرانس‌هاي ملي ـ بين‌المللي براي احراز آمادگي براي دفاع از رساله و در نتيجه فارغ التحصيل شدن شرط شده است كه به دليل لزوم پرداخت هزينه‌هاي گزاف براي شركت در كنفرانس‌ها، مغاير با اصل 30 قانون اساسي در خصوص لزوم آموزش رايگان در دوره‌هاي روزانه آموزش عالي و همچنين به دليل فقدان مجوز قانوني از سوي مجلس شوراي اسلامي، مغاير با ماده 4 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب 27 / 11 / 1380، تبصره ماده 71 مكرر قانون محاسبات عمومي كشور الحاقي 4 /12 /1393 و ماده 600 كتاب پنجم قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 2 /3 /1375 است . 3ـ‌ مغايرت مصوبات متنازع فيه با مقررات بالادستي و خروج از حدود اختيارات به دليل تحميل شروط شكلي خاصي مازاد بر مقررات بالادستي به عنوان تشريفات احراز كفايت علمي رساله : طبق منطوق (رأي شماره 839 ـ‌ 1 /5 /1398 هيأت عمومي) و مستنبط از ماده 3 قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 11 /10 /1348، مقاله علمي پژوهشي مستخرج از پايان نامه، اثر حقوقي مستقلي است كه پديد آورنده آن دانشجو است و مالك فكري آن محسوب مي‌شود و استـاد راهنما و ساير اعضـاي تيم راهنمايي رساله صرفاً وظيفه نظارت بر آن را دارد، امـا ماده 5 دستورالعمل مورد شكايت و تبصره 7 آن از دو جهت خلاف قانون مذكور است . اولاً : اينكه دانشجو مكلف شده است كه حتي در فرض عدم مشاركت استاد راهنما يا ساير اعضاي تيم راهنمايي رساله در تدوين مقاله، ايشان را حتماً به عنوان مسئول مقاله ذكر كند و ثانياً : در فرضي كه استاد يا فرد ديگري در فرآيند تدوين مقاله با دانشجو مشاركت داشته است، نبايد اسم آن فرد ذكر شود كه اين مسئله برخلاف نص صريح قوانين حوزه مالكيت فكري و همچنين رأي شماره 839 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري مورخ 1 /5 /1398 است . 4ـ‌ مغايرت مصوبات متنازع‌فيه با اصل برابري حقوق شهروندان و عدم تبعيض در حقوق عمومي، طبق بند (نهم) از اصل سوم، بند (چهاردهم) از اصل سوم، اصل نوزدهم و اصل بيستم قانون اساسي، اصل برابري حقوق شهروندان و عدم تبعيض يكي از اصول محوري در حقوق عمومي است كه مي‌بايست در تمام حوزه‌ها مورد توجه باشد . بنابه دلالت ماده 1 آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي (ph.D) مصوب جلسه 871 ـ‌ 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري نيز اين آيين‌نامه با هدف ايجاد رويه واحد و عدم تبعيض در شرايط مربوط به دكتري تخصصي در دانشگاه‌هاي كشور تدوين شده است و دانشگاه‌ها نبايد اصول محوري اين آيين‌نامه را تخديش نمايند، با وجود اين دستورالعمل‌هاي مورد اعتراض كه توسط دانشگاه شهيد بهشتي تهران وضع شده اند، به نحو غيرمتعارفي به دليل لزوم ارائه مقاله ISI ، مقاله علمي ـ پژوهشي مازاد و شركت در كنفرانس ‎ هاي بين‌المللي، به دليل لزوم پرداخت هزينه داوري و چاپ كه معمولاً به دلار دريافت مي‌شود، هزينه ‎ هاي جانبي اخذ مدرك دكتري تخصصي روزانه را نسبت به ساير دانشگاه‌هاي كشور، افزايش داده است كه برخلاف اصل برابري و عدم تبعيض بين دانشجويان دكتري تخصصي دانشگاه‌هاي كشور در زمينه هزينه‌هاي تحصيل است . با عنايت به جميع مستندات موضوعي و حكمي فوق و با امعان نظر در اينكه دانشگاه شهيد بهشتي اولاً : بدون آن كه به موجب قـوانين يا مقررات بالادستي مجـاز به تصويب دستورالعمل در حـوزه تشخيص كفايت علمي رساله دكتري باشد، اقدام به تصويب دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوبه يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه (شهيد بهشتي تهران) مورخ 25 / 5 / 1395 و همچنين تصويب شيوه نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها مصوب دانشگاه شهيد بهشتي كرده است و ثانياً : با امعان نظر در اينكه اصل تصويب نامه و مواد متعددي از مصوبات مذكور برخلاف قوانين و مقررات مختلفي از جمله مواد 1و 19 آيين ‎ نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي (ph.D) مصوب جلسه 871ـ‌ 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، اصل 30 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب 12 /9 /1358، ماده 4 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب 27 / 11 / 1380، تبصره ماده 71 مكرر قانون محاسبات عمومي كشور الحاقـي 4 /12 /1393، مـاده 600 كتاب پنجم قانـون مجازات اسلامـي (تعزيرات) مصوب 2 /3 /1375، ماده 3 قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 11 /10 /1348، رأي شماره 839ـ‌ 1 /5 /1398 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري و اصل برابري و عدم تبعيض است، بنابراين طبق قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب 25 /3 /1392 تقاضاي ابطال هر دو مصوبه به شرح خواسته از لحظه تصويب را دارد ". متن مقرره‌هاي مورد شكايت به شرح زير است : الف ـ دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي تهران مورخ 1392 / 5 / 55 : " ..... ماده 3 : در دانشكده‌ها و پژوهشكده‌هاي حوزه علوم : يك شرط لازم براي اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي هر دانشجوي دكتري، كسب حداقل 7 امتياز (سهم دانشجو) مستخرج از رساله از بندهاي (الف) و (ب) زير است : الف ـ حداقل دو مقاله در مجلات درج شده در (فهرست مجلات سفيد) دانشگاه، تبصره3 : چـاپ يك مقاله در مجـلات شاخص (بـه تشخيص شوراي دانشكده يا پژوهشكده) براي بند (الف) كفايت مي‌كند . ب ـ ارائه (شفاهي يا پوستر) يك مقاله در كنفرانس‌هاي داخلي (ملي يا بين‌المللي) تبصره4 : حجم كار ارائه شده توسط دانشجو بايد نشان دهنده 2 / 5 سال فعاليت پژوهشي مستمر باشد (به تشخيص شوراي دانشكده يا پژوهشكده) ماده4 : در دانشكده‌ها و پژوهشكده‌هاي حوزه علوم انساني، علوم رفتاري، علوم اجتماعي، حقوق، و معماري : يك شرط لازم براي اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي هر دانشجوي دكتري، كسب حداقل 7 امتياز (سهم دانشجو) مستخرج از رساله از بندهاي (الف)، (ب) و (ج) زير است : الف ـ حداقل يك مقاله پذيرفته شده در مجلات نمايه شده در ISC (داراي ضريب IF ) يا مجلات علمي ـ پژوهشي مورد تأييد وزارتين علوم يا بهداشت با رتبه A يا B ب ـ حداقل يك مقاله در مجلات داراي نمايه بين‌المللي در(فهرست مجلات سفيد) دانشگاه ج ـ ارائه (شفاهي يا پوستر) يك مقاله در كنفرانس‌هاي داخلي (ملي يا بين‌المللي) تبصره 5 ـ دانشجويان ورودي 1394 و بعد، دانشكده ادبيات و علوم انساني و دانشكده الهيات و اديان مشمول اين ماده مي‌شوند . در مورد دانشجويان ورودي 1393 و ماقبل اين دو دانشكده، انتشار مقاله دانشجو بايد در نشريه‌اي با كيفيت ذكر شده در بند(الف) اين ماده باشد . تبصره6 ـ حجم كار ارائه شده توسط دانشجو بايد نشان دهنده 2 / 5 سال فعاليت پژوهشي مستمر باشد (به تشخيص شوراي دانشكده يا پژوهشكده)، ماده5 : نحوه درج نام و آدرس نويسندگان مقالات : در اين دستورالعمل، مقالاتي قابل محاسبه است كه دانشجو نويسنده اول مقاله بوده، يا اگر نويسنده دوم مقاله است، استاد راهنما نويسنده اول باشد؛ و وابستگي سازماني آنها به دانشگاه صريحاً درج شده باشد . تبصره 7 : نويسنده مسئول در هر مقاله بايد عضو تيم راهنمايي رساله (استاد(ان) راهنما يا مشاور) بوده، و فقط دانشگاه شهيد بهشتي به عنوان آدرس دانشجو ذكر شده باشد، اگر مقاله دانشجو مستخرج از فعاليت‌هاي پژوهشي مرتبط با رساله در دوره فرصت مطالعاتي در دانشگاه ديگري باشد، درج نام و آدرس آن دانشگاه در كنار نام و آدرس دانشگاه شهيد بهشتي بلامانع است . ماده 6 : توصيه به هيأت داوران رساله : شرايط مذكور، حداقل شرايط مورد انتظار دانشگاه براي اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري است، به هيأت داوران جلسه دفاعيه توصيه مي‌شود، اعطاي درجه عالي به رساله در صورت حصول (و انتشار) دستاورهاي پژوهشي در سطح عالي، صورت پذيرد ". ب ـ شيوه نامه اجرايي نظارت بركفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها مصوب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي : " مقدمه : با توجه به اهداف دانشگاه و ماده 8 آيين‌نامه‌هاي دوره دكتري ورودي‌هاي 88 و 89 و ورودي‌هاي 90 به بعد و نيز مواد 13 و 21 دستورالعمل‌هاي اجرايي دوره دكتري در دانشگاه، اين شيوه نامه به منظور نظارت و ارزيابي دستاوردهاي پژوهشي دوره‌هاي دكتري در دانشگاه شهيد بهشتي تهيه شده است . ماده1 : كميسيون‌هاي تخصصي نظارت و ارزيابي دستاوردهاي علمي براي بررسي و ارزيابي كفايت دستاوردهـاي علمي دانشجويان دكتري كميسيون‌هاي سه‌گانه علوم انساني (زبان و ادبيات، علوم تربيتي و علوم اجتماعي) و علوم پايه و مهندسي (علوم پايه و فني و مهندسي)، و هنر و معماري (معماري و شهرسازي، جغرافياي انساني، علوم محيطي، جغرافياي طبيعي و GIS ) در معاونت پژوهشي و فناوري تشكيل مي‌شود و برنامه تشكيل جلسات آن براي هر نيمسال در ابتداي هر نيمسال به اطلاع واحدهاي آموزشي و پژوهشي خواهد رسيد . زمان تشكيل جلسات مطابق تاريخ تشكيل جلسات كميته تخصصي مربوطه خواهد بود . در ضمن در صورت درخواست بررسي كفايت دستاوردهاي علمي رساله، جلسه كميته تخصصي بلافاصله بعد از جلسه كميسيون تخصصي تشكيل مي‌شود . ماده2 : اعضاي كميسيون‌هاي تخصصي نظارت و ارزيابي دستاوردهاي علمي : اعضاي كميسيون‌ها، معاونين پژوهشي واحدهاي مربوط و بر حسب مورد و نياز، مديران گروه‌هايي كه دستاوردهاي پژوهشي آنها در جلسه مطرح مي‌شوند (بدون حق رأي) هستند . دبيري كميسيون‌ها را مدير برنامه ريزي، نظارت، و پژوهش تحصيلات تكميلي دانشگاه به‌ عهده دارد . ماده 3 : برنامه زماني ارسال دستاوردهاي علمي : براي بررسي از آنجايي‌كه جلسه هر كميسيون‌ تخصصي هر دو هفته يكبار تشكيل مي‌شود، زمان درخواست بررسي كفايت دستاوردهاي علمي رساله پس از ارسال از دريافت مديريت برنامه‌ريزي، نظارت و پژوهش تحصيلات تكميلي، به‌طور معمول حداكثر دو هفته بعد است . در صورت عدم حضور معاون پژوهشي واحد ارسال كننده و يا نماينده واحد، كميسيون‌ تخصصي از بررسي درخواست كفايت در آن جلسه معذور است . ماده 4 : شيوه ارزيابي دستاوردهاي علمي : اعضاء كميسيون تخصصي حسب مصوبات به بررسي كفايت دستاوردهاي علمي رساله خواهند پرداخت . ماده5 : اعلان نتايج صورتجلسات هر كميسيون تخصصي بررسي كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌هاي دكتري به ‌طور منظم خدمات آموزشي دانشگاه ارسال مي‌شود تا بر اساس آن جهت صدور مجوز دفاع اقدام نمايد . " در پاسخ به شكايت مذكور، مشاور رئيس و مدير امور حقوقي دانشگاه شهيد بهشتي به موجب لوايح شماره 340 / 122 / ص ـ 29 /4 /1399 و 24 / 165 / ص ـ 26 /10 /1400 توضيح داده است كه : " 1ـ‌ دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري، بر اساس صلاحيت و اختيار مندرج در بند 5 جزء (ج) ماده 11 آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي، پژوهشي و فناوري مصوب 10 /12 /1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي مبني بر بررسي و تصويب برنامه‌هاي پژوهشي دانشگاه‌ها توسط شوراي هر دانشگاه در جلسه يكصد و چهل و چهارم شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 25 / 5 / 1395 مطرح شده و پس از بحث و بررسي در آن شورا، به عنوان عالي ترين مرجع سياست گذار امور آموزشي و پژوهشي دانشگاه، طبق ضوابط و مقررات و در چارچوب صلاحيت‌هاي قانوني پيش‌بيني شده براي شوراي دانشگاه، تصويب و جهت اجرا به واحدهاي مربوطه دانشگاه ابلاغ گرديده است . چنانچه ملاحظه مي‌گردد تصويب دستورالعمل موضوع بحث با استناد به مفاد مورد اشاره از آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي، پژوهشي و فناوري در حيطه اختيارات و صلاحيت‌هاي شوراي دانشگاه بوده و ادعاي مطرح شده در دادخواست تقديمي مبني بر عدم صلاحيت مقام تصويب كننده دستورالعمل مذكور ادعايي بي پايه و ناصحيح مي‌باشد . 2ـ‌ ماده 19 آيين ‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي مصوب جلسه 871 ـ‌ 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه ‎ ريزي آموزشي كه مبناي اصلي اعتراض شاكي قرار گرفته است مقرر مي‌دارد: «دانشجو پس از تدوين رساله به شرط كفايت دستاوردهاي علمي و چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله، با تأييد استاد / استادان راهنما مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند . » چنانچه ملاحظه مي‌گردد ماده مذكور صدور مجوز دفـاع از رساله دوره دكتري دانشجويان را منوط به احراز شرايطي به شرح ذيل كرده است : 1ـ‌ كفايت دستاوردهاي علمي دانشجو 2ـ‌ چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله 3ـ‌ تأييد استاد يا اساتيد راهنما . در خصوص احراز شرط كفايت دستاوردهاي علمي دانشجويان آنچه كه مسلم و بديهي است آن است كه هر يك از دانشگاه‌هاي كشور بنا به وضعيت و سطح علمي و آموزشي خود و تراز و رتبه بندي علمي دانشگاه‌ها، مي‌توانند ملاك‌ها و معيارهاي خاصي را براي احراز كفايت دستاوردهاي علمي دانشجويان خود در نظر گرفته و اعمال نمايند كه تصويب و اجراي دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري توسط دانشگاه شهيد بهشتي نيز اقدامي در اين جهت بوده است و اين امر نه تنها هيچ گونه تعارضي با مندرجات و مفاد آيين ‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي نداشته بلكه گامي در جهت اجراي صحيح و قانون‌مند مفاد آن آيين‌نامه نيز تلقي مي‌گردد . مضافاً اينكه تفسير متن ماده 19 آيين ‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي به نحوي كه ملاك كفايت دستاوردهاي علمي دانشجويان صرفاً چاپ يك مقاله با درجه كيفي علمي ـ پژوهشي به عنوان معيار عيني و تأييد اساتيد راهنما به عنوان معيار ذهني در نظر گرفته شود تفسيري نادرست و ناشيانه از متن يك مقرره و در واقع امر تلاش در جهت مصادره به مطلوب نمودن ضوابط و مقررات حاكم مي‌باشد . 3ـ‌ تفاسير و برداشت‌هاي ارائه شده از ماده 5 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري به هيچ وجه با مفاد و حكم ماده مذكور منطق نمي‌باشد . ماده 5 اين دستورالعمل اشعار مي‌دارد « در اين دستورالعمل مقالاتي قابل محاسبه است كه دانشجو نويسنده اول مقاله بوده يا اگر نويسنده دوم مقاله است، استاد راهنما نويسنده اول باشد و وابستگي سـازماني آنها بـه دانشگاه صريحاً درج شده باشد . « و همچنين تبـصره ذيل اين مـاده اشعار مي‌دارد: » نويسنده مسئول در هر مقاله بايد عضو تيم راهنمايي رساله (استادان راهنما يا مشاور) بوده و فقط دانشگاه شهيد بهشتي به عنوان آدرس دانشجو ذكر شده باشد . اگر مقاله دانشجو مستخرج از فعاليت‌هاي پژوهشي مرتبط بـا رساله در دوره فرصت مطالعاتي در دانشگاه ديگري باشد، درج نامه و آدرس آن دانشگاه در كنار نام و آدرس دانشگاه شهيد بهشتي بلامانع است» چنانچه ملاحظه مي‌گردد دستورالعمل موضوع بحث صرفاً در مقام بيان شرايط و اوصاف پذيرش و احتساب مقالات در چارچوب اين دستورالعمل بوده است و به هيچ وجه به فرض عدم مشاركت استاد راهنما يا ساير اعضاي تيم راهنمايي رساله در تدوين مقاله و يا مشاركت استاد يا فردي ديگر در فرآيند تدوين مقاله با دانشجو نپرداخته است و اساساً چنين مقالاتي را قابل پذيرش و احتساب در بررسي دستاوردهاي علمي دانشجويان ندانسته است . دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب شوراي دانشگاه شهيد بهشتي سابقاً جهت بررسي و ابطال جزئي برخي از مواد آن در آن هيأت عمومي ديوان عدالت اداري مطرح گرديده و منجر به صدور دادنامه شماره 167ـ‌ 168 مورخ 6 /12 /1398 گرديده است . بر اين اساس و در راستاي اجراي دادنامه صادره، بازنگري و اصلاح مفاد دستورالعمل مذكور در دستوركار نهادهاي مربوطه دانشگاه قرار گرفته است . شيوه‌نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها در جلسه مورخ 18 /1 /1394 هيأت رئيسه دانشگاه با شماره مصوب 1 /1 /94 بررسي و مورد تصويب قرار گرفته است . در رابطه با شيوه نامه مذكور، نكته بسيار حائز اهميت آن است كه اين شيوه ‌نامه با توجه به ارتباط آن با دانشجويان ورودي 88، 89 و 90 به بعد در حال حاضر در روال كاري دانشگاه قابليت و زمينه اجرايي نداشته و ابطال آن سالبه به انتفاع موضوع است زيرا كليه دانشجويان سنوات مذكور فارغ التحصيل شده‌اند و يا در دانشگاه حضور ندارد ." نظر به اينكه هيأت عمومي ديوان عدالت اداري قبلاً و به موجب رأي شماره 9909970905810167ـ‌ 6 /12 /1398 در خصوص ماده 1 دستورالعمل مورد شكايت و همچنين به موجب رأي شماره 990997090581172ـ‌ 7 /11 /1399 در خصوص ماده 2 دستورالعمل مذكور اقدام به اتخاذ تصميم نموده و موارد مذكور را ابطال كرده است، در خصوص اين دو ماده به موجب دادنامه شماره 140109970905810339ـ‌ 2 /3 /1401 قرار رد شكايت صادر شد . رسيدگي به ابطال ساير مواد دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 25 / 5 / 1395 و شيوه نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها مصوب هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي در دستوركار هيأت عمومي قرار گرفت . هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 31 /3 /1401 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است . رأي هيأت عمومي الف ـ به موجب جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب سال 1383، تعيين ضوابط، معيارها و استانداردهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته‌ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي از مأموريت‌هاي اصلي و در حدود اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه اداره امور دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارتخانه يادشده است و در اجراي بند مذكور، آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) در جلسه شماره 871 ـ‌ 24 /11 /1394 به تصويب شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي رسيده است و برمبناي ماده (19) آيين ‌نامه مزبور : «دانشجو پس از تـدوين رسـاله به شرط كفايت دستاوردهاي علمي و چـاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله، با تأييد استاد / استادان راهنما مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند .» بنا به مراتب فوق، مواد 3 و 4 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي در تاريخ 25 / 5 / 1395 كه شرط اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري را به چاپ مقالات در نوع خاصي از مجلات منوط كرده و از سوي ديگر تعداد مقالات مورد نياز جهت صدور مجوز دفاع را افزايش داده، خارج از حدود اختيار مرجع تصويب‌كننده آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 از تاريخ تصويب ابطال مي‌شود . ب ـ اولاً برمبناي ماده (19) آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) مصوب 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي مقرر شده است كه : «دانشجو پس از تدوين رساله به شرط كفايت دستاوردهاي علمي و چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله، با تأييد استاد / استادان راهنما مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند» و مستنبط از ماده مزبور اين است كه مقاله مستخرج از رساله توسط دانشجو نوشته شده و استاد / استادان راهنما صرفاً وظيفه نظارت و راهنمايي جهت اصلاح آن را برعهده دارند . ثانياً : براساس ماده (23) آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي، دانشگاه شهيد بهشتي مي‌بايست در تـدوين و تصويب شيوه‌نامـه اجرايي نظارت بر اجراي مفاد آيين‌نامه مذكور، اصول و ضوابط اصلي دوره دكتري مندرج در آيين‌نامه را رعايت كند و اين در حالي است كه آن بخش از مقررات مورد اعتراض كه متضمن درج نام يكي از اعضـاي تيم راهنمـايي رساله به عنوان نويسنده مسئول مقاله بوده، به توسعه دامنه شمول حكم مقرر در ماده (19) آيين ‌نامه آمـوزشي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) منجر شده است . ثالثاً : ماده (19) آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي در مقام بيان نحوه دفاع از رساله دكتري و شرايط آن است و سكوت اين ماده درخصوص اينكه چه كسي نويسنده مسئول باشد، بيانگر جواز نويسنده‌ مسئول تلقّي كردن استاد راهنما نيست و بايد اين موضوع را در پرتو اصل عدم صلاحيت و اصل برابري و منع تبعيض تفسير كرد و بديهي است كه اصل بر عدم صلاحيت استاد راهنما براي نويسنده مسئول بودن در مقاله است و خلاف آن نياز به تصريح دارد . رابعاً : مستفاد از ماده (3) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب سال 1348 با اصلاحات بعدي، مقاله علمي مستخرج از رساله، اثر حقوقي مستقلي است كه پديدآورنده آن دانشجو است و او مالك فكري آن محسوب مي‌شود و استاد راهنما صرفاً وظيفه نظارت بر آن را برعهده دارد . خامساً : قانون پيشگيري و مقابله با تقلّب در تهيه آثار علمي مصوب سال 1396، در مقام بيان عمل مجرمانه تقلّب در تهيه آثار علمي و مجازات آن بوده و از اين قانون، الزام دانشجويان به ذكر نام يكي از اعضاي تيم راهنمايي رساله به عنوان نويسنده مسئول در مقالات علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله قابل استنتاج نيست . با توجه به دلايل فوق، ماده 5 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري كه متضمن تعيين يكي از اعضاي تيم راهنمايي رساله به عنوان نويسنده مسئول است، خارج از حدود اختيار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 از تاريخ تصويب ابطال مي‌شود . ج ـ با عنايت به اينكه حكم مقرر در ماده 6 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب يكصد و چهل و چهارمين جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي در تاريخ 25 / 5 / 1395صرفاً متضمن توصيه به هيأت داوران درخصوص ارزشيابي رساله دانشجويان است و خلاف قانون وخارج از حدود اختيار نيست، لذا قابل ابطال تشخيص داده نشد . د ـ اولاً : براساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب سال 1383، تعيين ضوابط، معيارها و استانداردهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته‌ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي از مأموريت‌هاي اصلي و در حدود اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه اداره امور دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارتخانه يادشده است و در راستاي ايفاي مأموريت‌ها و اختيارات فوق، آيين ‌نامه دوره دكترا (Ph.D) در جلسه 775 ـ 8 /8 /1389 به تصويب شوراي برنامه‌ريزي آموزش عالي رسيده است و برمبناي ماده (8) آيين‌نامه مزبور: «دانشجو پس از تدوين رساله و تأييد استاد راهنما و به شرط كفايت دستاوردهاي علمي رساله (چاپ حداقل يك مقاله براي دانشجويان در شيوه آموزشي ـ پژوهشي و دو مقاله براي دانشجويان شيوه پژوهشي در مجلات علمي ـ پژوهشي داراي نمايه معتبر بين‌المللي و همچنين در شيوه پژوهشي، بايد استاد راهنما، مسئوليت كفايت كار انجام شده دانشجو را براي پاسخگويي به كارفرما يا دستگاه اجرايي بپذيرد)، موظّف است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند . » همچنين تبصره (2) ذيل همين ماده نيز مقرر مي‌دارد: «نحوه تشكيل و شرح وظايف هيأت داوران، چگونگي دفاع از رساله و احراز كفايت دستاوردهاي علمي رساله، تابع دستورالعملي است كه به تصويب شوراي مؤسسه رسيده باشد» و مستنبط از ماده (8) و تبصره (2) ذيل آن اين است كه ارزشيابي رساله از اختيارات هيأت داوران بوده و مطابق ماده (9) آيين‌نامه يـاد شده نيز به يكي از دو صورت قبول (در يكي از سطوح : عالي، بسيار خوب، خوب) و غير قـابل قبول تعيين مي‌شود . به علاوه، تعيين محدوده كفايت دستاوردهاي علمي صرفاً در چهارچوب ماده (8) آيين‌نامه امكان‌پذير بوده و احراز آن توسط استاد راهنما و به چاپ حداقل يك مقاله براي دانشجويان در شيوه آموزشي ـ پژوهشي و دو مقاله براي دانشجويان شيوه پژوهشي در مجلات علمي ـ پژوهشي داراي نمايه معتبر بين‌المللي منوط است و اين در حالي است كه مصوبه مورد اعتراض، نظارت بر دستاوردهاي پژوهشي دوره‌هاي دكتري را برعهده كميسيون تخصصي نظارت و ارزيابي كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها قرار داده است . ثانياً : وظايف هيأت رئيسه دانشگاه‌ها در بند «ج» ماده (10) آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي مصوب جلسه 684 ـ‌ 10 /12 /1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي در 12 مورد احصاء شده و در هيچ يك از اين موارد، صلاحيتي دائر بر پيش ‌بيني و ايجاد كميسيون‌هاي تخصصي جهت بررسي كفايت دستاوردهاي علمي رساله دكتري ملاحظه نمي‌شود و آنچه كه از وظايف هيأت رئيسه مندرج در آيين ‌نامه يادشده قابل استنتاج است، صرفاً فراهم كردن بستر مناسب به منظور اجرايي شدن مصوبات هيأت امنا است . بنا به مراتب فوق و با توجه به اينكه هيأت رئيسه دانشگاه شهيد بهشتي با تصويب «شيوه‌نامه اجرايي نظارت بر كفايت دستاوردهاي علمي رساله‌ها» به ايجاد مرجعي خاص با عنوان كميسيون‌هاي تخصصي نظارت و ارزيابي دستاوردهاي علمي به منظور نظارت و ارزيابي دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان مقطع دكتري مبادرت كرده است، بنابراين شيوه‌نامه مذكور خارج از حدود اختيار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 از تاريخ تصويب ابطال مي‌شود . رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري