رأي شماره 3305419 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع ابطال فراز دوم كد 12 ذيل عنوان «مقررات وظيفه عمومي» مندرج در صفحات 25 و 26 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401

شماره0104347 - 1403/1/11 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140231390003305419 مورخ 1402/12/19 با موضوع: «فراز دوم كد (12) ذيل عنوان "مقررات وظيفه عمومي" مندرج در صفحات 25 و 26 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401 در خصوص دانشجويان انصرافي از مقطع كارشناسي ناپيوسته كه بدون غيبت ‌اند و دانشجويان انصرافي از مقطع كارشناسي پيوسته كه صرفاً در سنوات اوليه تحصيلي (حداكثر طي 2/5 سال) مدرك كارداني اخذ كنند، ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي ‌گردد. مدير كل هيأت عمومي و هيأت‌ هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي‌ فرد تاريخ دادنامه: 1402/12/19 شماره دادنامه: 140231390003305419 شماره پرونده: 0104347 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: آقاي اميرحسين مهاجرنيا طرف شكايت: سازمان سنجش آموزش كشور موضوع شكايت و خواسته: ابطال فراز دوم كد 12 ذيل عنوان «مقررات وظيفه عمومي» مندرج در صفحات 25 و 26 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401 گردش كار: شاكي به موجب دادخواستي ابطال فراز دوم كد 12 ذيل عنوان « مقررات وظيفه عمومي» مندرج در صفحات 25 و 26 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401 را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه: "بر اساس ماده 35 قانون خدمت وظيفه عمومي: مشمولين ديپلم كه حداكثر يك سال پس از فراغت از تحصيل در يكي از دانشگاه‌ ها و مؤسسات آموزش عالي داخل يا خارج از كشور كه مورد تأييد وزارتخانه‌ هاي علوم، تحقيقات و فناوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي ‌باشد پذيرفته شوند تا زماني كه وفق تبصره 1 ماده 33 به تحصيل اشتغال دارند، مي ‌توانند مشروط بر اينكه داراي غيبت غيرموجه نباشند از معافيت تحصيلي استفاده نمايند، اين معافيت براي هر مقطع فقط يك بار داده مي ‌شود. و مطابق تبصره 1 ماده 35: معافيت تحصيلي دانشجويان انصرافي در طول مدت تحصيل فقط يك بار قابل تمديد است. بر اساس تبصره 1 ماده 33 قانون خدمت وظيفه عمومي: حداكثر معافيت تحصيلي براي دانش آموزان تا سن بيست سال تمام و در هر يك از مقاطع تحصيلي كارداني دو و نيم سال، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي ارشد ناپيوسته سه سال، كارشناسي پيوسته پنج سال و كارشناسي ارشد پيوسته شش سال، دكتراي پزشكي پيوسته هشت سال و دكتراي تخصصي شش سال است. تبصره 2 ماده 33 قانون خدمت وظيفه عمومي: در مواقع ضروري با تشخيص و اعلام كميسيون موارد خاص دانشگاه‌ هاي مربوط حداكثر يك سال به مدت فوق اضافه مي‌ شود. با توجه به بند شماره 10 پيوست آيين‌ نامه دوره‌ هاي تحصيلي مورخ 1397/3/1 به شماره 2/43069 صادره از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري نيمسال تحصيلي: بازه زماني تعيين شده كه شامل 16 هفته آموزش و 2 هفته امتحان پاياني است. با توجه به ماده 9 آيين ‌نامه دوره‌ هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتراي تخصصي مورخ 1397/3/1 به شماره 2/43069 صادره از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري: مدت زمان مجاز تحصيل در دوره كارداني (پيوسته و ناپيوسته) و كارشناسي ناپيوسته 4 نيمسال و در دوره كارشناسي پيوسته 8 نيمسال است. تبصره: دانشگاه اختيار دارد مدت مجاز را حداكثر تا 2 نيمسال افزايش دهد. با توجه به ماده 16 آيين‌ نامه دوره‌ هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتراي تخصصي مورخ 1397/3/1 به شماره 2/43069 صادره از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري: در صورتي كه دانشجوي منصرف يا محروم از تحصيل در دوره كارشناسي پيوسته حداقل 68 واحد درسي (شامل 10 واحد درس عمومي و مابقي از ساير دروس دوره) را با نمره قبولي بگذراند و ميانگين كل واحدهاي اخذ شده وي 12 يا بالاتر باشد، مي ‌تواند مدرك دوره كارداني همان رشته را دريافت كند. در غير اين صورت به چنين دانشجويي همچنين به دانشجوي منصرف يا محروم از تحصيل در دوره كارداني و كارشناسي ناپيوسته، فقط يك گواهي مبني بر تعداد واحدهاي گذرانده شده داده خواهد شد. در مفاد كد 12 ذكر شده در سازمان سنجش اعلام داشته است كه دانشجوي كارشناسي پيوسته بايد در سنوات اوليه خود يعني حداكثر ( 2/5 سال) اقدام به اخذ مدرك كارداني كرده باشد. اين در صورتي است كه سنوات اوليه دوره كارشناسي از نظر سازمان نظام وظيفه عمومي كشور 5 سال و از نظر آيين ‌نامه وزارت علوم اين مدت 8 نيمسال است كه بنا بر تأييد دانشگاه 2 نيمسال ديگر به آن اضافه مي‌ شود. همچنين با توجه به اختيارات كميسيون موارد خاص و همچنين نظر سازمان نظام وظيفه عمومي كشور مدت پنج سال سنوات اوليه قابليت تمديد به مدت نهايتاً 1 سال را دارد. بديهي است طبق اعلام سازمان وظيفه عمومي اگر شخصي از سنوات ارفاقي استفاده نمايد ديگر مجاز به ادامه تحصيل تا پس از اتمام خدمت سربازي نمي ‌باشد. لازم به ذكر است كه سازمان نظام وظيفه عمومي و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري دانشجوي انصرافي با شرايط اعلام شده را محروم از تحصيل نكرده ‌اند. بدين منظور از ديوان عدالت اداري خواهشمندم با توجه به اينكه سنوات اوليه دانشجوي كارشناسي 5 سال مي ‌باشد نسبت به حذف قسمت (حداكثر 2/5 سال) مبادرت به صدور رأي فرماييد تا به جاي عبارت حداكثر 2/5 سال عبارت حداكثر 5 سال قيد گردد." شاكي همچنين به موجب لايحه تكميلي كه در تاريخ 1401/4/25 در دبيرخانه هيأت عمومي به ثبت رسيده، اعلام كرده است كه: "شكايت اينجانب در مورد ابطال قسمت مقررات عمومي كد 12 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401 است. همان طور كه سازمان نظام وظيفه اعلام داشتند، زماني كه دانشجو در مقطع كارشناسي پيوسته تحصيل مي ‌كند همانند آن است كه به صورت ذيل تحصيل كرده است. (مدت مجاز تحصيل در مقطع كارشناسي پيوسته با استناد به تبصره 1 ماده 33 قانون نظام وظيفه عمومي 5 سال است.) كل دوره كارشناسي پيوسته (سنوات مجاز 5 سال)، كارداني ناپيوسته (حداكثر 2/5 سال)، كارشناسي ناپيوسته (حداكثر 3 سال) حال فرض كنيم كه دانشجو در مقطع كارشناسي پيوسته پس از گذراندن 80 واحد انصراف دهد. طبق ماده 16 آيين ‌نامه دوره‌ هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتراي تخصصي مورخ 1397/3/1 به شماره 2/43069 وزارت علوم، تحقيقات و فناوري اگر دانشجو حداقل 68 واحد درسي را بگذراند و پس از آن درخواست انصراف دهد و يا از تحصيل محروم شود، در دوره كارشناسي پيوسته به ايشان مدرك معادل (كارداني پيوسته) تعلق مي ‌گيرد. حال با توجه به ماده و جدول فوق و همچنين لايحه ارسالي نظام وظيفه اين موضوع همانند آن است كه دانشجو مقطع كارشناسي پيوسته پس از گذراندن مقطع كارداني در مقطع كارشناسي ناپيوسته درخواست انصراف از تحصيل داده است. حال با در نظر گرفتن تبصره 1 ماده 35 قانون خدمت وظيفه عمومي (معافيت تحصيلي دانشجويان انصرافي در طول مدت تحصيل فقط يك بار قابل تمديد است.) در صورتي كه دانشجو بخواهد در مقطع كارشناسي ناپيوسته مجدداً تحصيل نمايد. سازمان نظام وظيفه ملزم به ارائه معافيت تحصيلي به دانشجو مي ‌باشد (در صورتي كه از شرايط ذكر شده در تبصره 1 ماده 35 يعني فقط يك بار فراتر نرفته باشد). با توجه به دلايل ذكر شده در بالا قسمت مقررات عمومي كد 12 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401 با قانون خدمت وظيفه عمومي در تناقض است بدين صورت كه صدور معافيت تحصيلي براي دانشجويان انصرافي از مقطع كارشناسي پيوسته كه مدرك معادل (كارداني پيوسته) دريافت كرده ‌اند و تا به حال انصراف از تحصيل نداده‌ اند و قصد تحصيل در مقطع كارشناسي ناپيوسته را دارند با توجه به تبصره 1 ماده 35 قانون خدمت وظيفه عمومي بلامانع است و همچنين اين موضوع تداخلي با ماده 35 قانون خدمت وظيفه عمومي ندارد." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "كد 12) دانشجويان انصرافي از مقطع كارشناسي ناپيوسته كه بدون غيبت‌اند، چنانچه از تاريخ 1390/8/22 (ابلاغ قانون جديد وظيفه عمومي) الزاماً يك بار انصراف از تحصيل داده و تاريخ انصراف آنان نيز در سنوات اوليه بوده باشد و همچنين از تاريخ انصراف در دانشگاه و رشته قبلي تا زمان پذيرش در دانشگاه و رشته جديد بيش از يك سال سپري نشده باشد. ضمناً دانشجويان انصرافي از مقطع كارشناسي پيوسته كه صرفاً در سنوات اوليه تحصيلي (حداكثر طي 2/5 سال) مدرك كارداني اخذ كنند. در اين صورت انصراف آنها به منزله فارغ التحصيل كارداني محسوب شده و به شرط نداشتن غيبت، مجاز به ادامه تحصيل در مقطع كارشناسي ناپيوسته خواهند بود." علي ‌رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به سازمان سنجش آموزش كشور، تا زمان رسيدگي به پرونده در هيأت عمومي، پاسخي از طرف آن مرجع واصل نشده است. هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1402/12/19 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي اولاً مطابق فراز ابتدايي ماده 30 آيين ‌نامه آموزشي دوره ‌هاي كارداني و كارشناسي (پيوسته و ناپيوسته) مصوب جلسه شماره 859 مورخ 1393/12/16 شوراي عالي برنامه‌ ريزي آموزشي (موضوع ابلاغيه شماره 2/244759 مورخ 1393/12/24 معاون آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري) و ماده 16 آيين ‌نامه دوره ‌هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (ويژه دانشگاه‌ هاي سطح 1 و 2 دولتي) مصوب جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 شوراي عالي برنامه ‌ريزي آموزشي: «در صورتي كه دانشجوي منصرف يا محروم از تحصيل در دوره كارشناسي پيوسته حداقل 68 واحد درسي (شامل حداكثر 10 واحد دروس عمومي و مابقي از ساير دروس دوره) را با نمره قبولي بگذراند و ميانگين كل واحدهاي اخذ شده وي 12 يا بالاتر باشد، مي ‌تواند مدرك دوره كارداني همان رشته را دريافت كند...» و مقررات ياد شده متضمن لزوم گذراندن درس‌ هاي مورد نياز براي اخذ مدرك كارداني طي 2/5 سال پس از شروع به تحصيل (چه درخصوص انصرافي ‌ها و چه محرومين از تحصيل) و همچنين تعيين مهلت جهت انصراف از تحصيل (حداكثر طي 2/5 سال) نبوده و بر همين اساس اعطاي مدرك كارداني به اشخاص موضوع آيين‌ نامه‌ هاي پيش ‌گفته پس از 2/5 سال نيز فاقد منع قانوني است. ثانياً به موجب تبصره 2 ماده 33 قانون خدمت وظيفه عمومـي الحاقي سال 1390: «در مواقـع ضروري با تشخيص و اعلام كميسيون موارد خاص دانشگاه‌ هاي مربوط حداكثر يك سال به مدت فوق اضافه مي ‌شود» و لذا تبصره مذكور، امكان افزودن يك سال به حداكثر معافيت تحصيلي در مقاطع مختلف موضوع تبصره 1 همان ماده را پيش ‌بيني نموده و اين در حالي است كه مقرره مورد شكايت اساساً برخورداري از آن را منتفي ساخته است. بنا به مراتب فوق، فراز دوم كد (12) ذيل عنوان «مقررات وظيفه عمومي» مندرج در صفحات 25 و 26 دفترچه راهنماي ثبت نام و انتخاب رشته پذيرش مقطع كارداني به كارشناسي ناپيوسته سال 1401، خارج از حدود اختيار مرجع تصويب ‌كننده آن و خلاف قوانين و مقررات مزبور بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي‌ شود. اين رأي بر اساس ماده 93 قانون ديوان عدالت اداري (اصلاحي مصوب 1402/2/10 ) در رسيدگي و تصميم ‌گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري