قانون اعطاي امتياز انحصاري ساختن و دائر داشتن چهار رشته راه شوسه اطراف بندر جز به آقاي عليقلي خان هزار جريبي

مجلس شوراي ملي اعطاي امتياز انحصاري ساختن و دائر داشتن چهار رشته راه شوسه اطراف بندر جز را بشرح مذكور در مادة دوم‌امتيازنامه براي مدت سي سال شمسي كه ابتداي آن تاريخ مبادله اين قرارداد است بآقاي عليقلي خان (‌مسعودالملك) هزارجريبي تبعه مسلم ايران كه‌در اين قرارداد بنام صاحب امتياز مذكور مي‌شود بشرايط ذيل تصويب مي‌نمايد:

خط سير اين راه از بندر جز از راه ساور هزارجريب يا راه بهتري كه در عمل پيدا شود و مهندس فوايد عامه ترجيح آنرا تصديق نمايد بشهر دامغان و از بندرجز بشهر استرآباد و از بندرجز به قره‌سو و از بندرجز بشهر اشرف است- و صاحب امتياز مكلف است كه قبل از شروع بعمليات ‌نقشه جامعي بمقياس مناسب از كليه مسير قطعي راه‌هاي فوق‌الذكر بتوسط مهندس متخصص راه‌سازي بخرج خود ترسيم نموده بوزارت فوايد‌عامه تقديم دارد كه بر طبق آن راه ساخته شود - چنانچه اين نقشه در وزارت فوايد عامه مورد ايرادات فني گردد صاحب امتياز مكلف است رفع معايب‌آن را بنمايد. ‌

صاحب امتياز متعهد مي‌شود كه از تاريخ مبادله اين قرارداد در ظرف سال اول شروع بعمليات راه‌سازي نموده و منتها تا مدت سه سال‌بعد از تاريخ مبادله قرارداد راه مزبور را به اتمام برساند ولي اگر وزارت فوايد عامه بيش از دو ماه تصويب نقشه مذكور در ماده دوم را بتأخير بيندازد ‌مدت اضافي اضافه بر سه سال محسوب خواهد شد

صاحب امتياز در موقع مبادله اين قرارداد مبلغ دو هزار تومان نقد يا سند معتبر وديعه بوزارت فلاحت و تجارت و فوايد عامه خواهد داد‌كه پس از اتمام راه در مدت معينه در ماده سوم آن وديعه بصاحب امتياز مسترد گردد - در صورت عدم اجراي مادة سوم كلاً يا جزء اً بهمان تناسب‌دولت از وديعه مزبوره استفاده خواهد نمود.

هر گاه قبل از شروع بعمل يا در ضمن اشتغال بآن صاحب امتياز تصور نمايد كه بواسطه وجود فورس‌ماژور شروع بساختن راه مزبور‌يا ادامه آن ممكن نيست بايد كتباً مراتب را بوزارت فوايد عامه با ذكر دلائل كافي اطلاع دهد - وزارتخانه مزبوره منتها در ظرف يك ماه بعد از وصول‌مراسله صاحب امتياز وجود فورس‌ماژور را كتباً تصديق يا تكذيب مي‌نمايد - در صورت اول بنسبت مدتي كه فورس‌ماژور برقرار است بر مهلت‌شروع بكار يا اختتام آن افزوده خواهد شد - چنانچه در مجموع مدت امتياز قوة قهارة (‌فورس‌ماژور) بيش از يكسال مانع استفادة صاحب امتياز شود‌و مورد تصديق دولت نيز واقع گردد مدت اضافه بر يكسال بر مدت امتياز افزوده خواهد شد. ‌

هر گاه وزارت فوايد عامه در ظرف يك ماه در مورد فورس‌ماژور جوابي بصاحب امتياز نداد اين سكوت را صاحب امتياز بمنزله قبول‌تلقي خواهد نمود. ‌

در صورتي كه صاحب امتياز بخواهد براي ساختن اين راه شركتي مطابق قوانين مملكتي از اتباع داخله تشكيل نمايد بايد اسامي و نظامنامه‌شركت را باطلاع وزارت فوايد عامه برساند و در آنصورت شركت مزبور در حدود مسئوليت و اختيارات صاحب امتياز قائم مقام مشاراليه بوده و تمام‌حقوق او را دارا خواهد شد و تعهداتي كه بر طبق اين امتياز بر عهده صاحب اين امتياز وارد بيايد بر عهده شركت مزبور خواهد بود - مركز شركت نيز‌بايد در ايران بوده و از هر حيث تابع قوانين مملكتي باشد. ‌

اين امتياز بهيچ نحوي از انحاء قابل انتقال باتباع خارجه نيست و انتقال آن باتباع خارجه و معاملات رهني و شرطي با آنها در حدود‌اين امتياز علاوه بر بطلان چنانچه خسارتي متوجه دولت شود بعهدة صاحب امتياز خواهد بود. ‌

صاحب امتياز مجاز است در طرفين راه و در نقاطي كه مقتضي باشد ابنيه لازمه را بنا نمايد - و اراضي كه براي ابنيه مزبوره يا براي خط راه‌لازم باشد هر گاه اراضي باير خالصه باشد از طرف دولت مجاناً و اراضي دائر خالصه هم در صورت ضرورت براي خط راه تا بقاي امتياز واگذار خواهد‌شد ولي اراضي داير خالصه كه براي ابنيه راه لازم باشد و همچنين اراضي بائر و دائر غير خالصه را صاحب امتياز بقيمت عادله خريداري خواهد كرد و‌ هرگاه صاحبان اراضي مزبوره حاضر بفروش نشوند صاحب امتياز بوزارت فوايد عامه مراجعه خواهد كرد كه براي حفظ منافع عمومي مداخله‌نموده قرار عادلانه بدهد.

صاحب امتياز در روي كلية رودخانه‌ها و مجاري مياه كه راه را قطع مينمايد پلهاي محكم خواهد ساخت و مجراي نهرهائي را كه عمق‌آنها پنج يك ذرع يا كمتر است سنگفرش خواهد كرد - اگر مالكين اطراف جاده‌ها بر نهرهاي موجوده بخواهند در وسط جاده نهر جديدي حفر و احداث‌نمايند بايستي در ظرف يكهفته اين كار را انجام دهند و در صورت تخلف صاحب امتياز حق خواهد داشت نهر مزبور را ساخته و مخارج آنرا از‌مالكين اراضي دريافت دارد.

صاحب امتياز در آنقسمت از راه كه از كوهسار عبور ميكند از طرف دره بايد ديوار احتياطي و پناهگاه محكمي از سنگ و آهك بسازد و‌اين ديوار بايد لااقل هشت گرة اعشاري عرض و هشت گرة اعشاري ارتفاع داشته باشد. ‌

صاحب امتياز مجاز است كه پس از ساخته شدن نصف هر يك از راه‌ها بطوري كه وزارت فوايد عامه تصديق نمايد حق‌العبوري‌متناسب با تمام تعميرات راه و مخارج اداري آن مطابق تعرفه‌اي كه با موافقت وزارت فوايد عامه تنظيم خواهد شد براي عبور از قسمت ساخته شده‌دريافت دارد ولي ميزان حق‌العبور بهر جهت از حق‌العبور طرق شوسه دولتي تجاوز نخواهد كرد.

دواب و احشام ساكنين دهات اطراف راه براي سير دو فرسخ در راه مزبور از تأديه حق‌العبور معاف خواهند بود.

كليه نظاميان و مأمورين امنيه كه سر خدمت ميباشند و مأمورين وزارت فلاحت و تجارت و فوايد عامه كه براي تفتيش يا رسيدگي بحساب راه مسافرت ميكنند و مأموريني كه براي سيم‌كشي و يا تعمير سيم تلگراف و تلفن دولتي اعزام ميشوند و حكم رسمي در دست دارند از تأديه‌حق‌العبور معاف خواهند بود و همچنين مأمورين سياسي دول خارجه با تشخيص وزارت فوايد عامه ولي پست دولتي بهر وسيله كه حمل شود نصف‌حق‌العبور را خواهد پرداخت. ‌

صاحب امتياز متعهد است كه دفاتر منظمي از قبيل دفتر روزانه و دفتر مخارج و عايدات و دفتر دارائي راه و صورت حساب ساليانه(‌بيلان) و غيره ترتيب داده و در موقع تفتيش بمأمورين مخصوص دولت ارائه دهند - مأمورين دولت در هر موقع حق دارد دفاتر و اسناد محاسبه راه را‌تفتيش نمايند.

از تاريخ شروع بگرفتن حق‌العبور صاحب امتياز صدي چهار از كليه عايدات را قبل از وضع مخارج بصندوق دولت تأديه خواهد نمود‌و اين سهم دولت براي هر سال شمسي تا آخر ماه فروردين سال بعد بايد پرداخته شود. ‌

پس از انقضاي مدت امتياز كليه راه و ابنيه آن و كليه اشياء منقول و غيره منقول متعلق براه (‌باستثناي كاميون و اتومبيل) از روي دفتر‌دارائي منقول و غير منقول بدولت ايران انتقال خواهد يافت بدون اينكه صاحب امتياز حق داشته باشد اموال مزبور را قبلاً در رهن گذارده و يا نسبت‌بآنها به اشخاص ثالثي تفويض حقي نمايد و براي تأمين اجراي اين ماده در خاتمه مدت صاحب امتياز بايد راه و متعلقات منقول و غير منقول آن را‌معموراً تحويل دولت بدهد و بعلاوه اموال منقولي كه تحويل ميدهد بايد مطابق دفتر دارائي پنجسال اخير مدت امتياز باشد.

عرض راه نبايد كمتر از هشت گز باشد مگر در جاهائي كه موانع طبيعي غير قابل رفع موجود باشد كه آنرا متخصص فني وزارت فوايد‌عامه تصديق كند ساير ترتيبات فني ساختن راه مطابق شرايطي خواهد بود كه با موافقت نظر وزارت فوايد عامه و بر طبق دستور متخصصين تعيين‌خواهد شد.

دولت براي تسهيل اجراي مواد اين امتيازنامه با صاحب امتياز مساعدت خواهد كرد.

صاحب امتياز مجاز است براي حسن جريان امور راه بندرجز بشهر دامغان و استرآباد و قره‌سو و اشرف تلفني دائر نمايد مشروط بر اينكه اين تلفن منحصر بمخابرات خصوصي اداره راه بوده و از قبول مخابرات عمومي اكيداً ممنوع باشد و مسلم است كه در مواقع فوق‌العاده دولت حق‌خواهد داشت از اين تلفن استفاده نمايد. ‌

كليه آلات و ادواتيكه براي تسطيح و تعمير راه براي صاحب امتياز لازم است و تهيه آن در داخله مملكت غير ميسر باشد پس از‌تشخيص و تصديق وزارت فوايد عامه از حقوق گمركي ورودي معاف خواهد بود. ‌

هر گاه دولت بخواهد امتياز احداث راه‌آهن بدهد كه خطر عبور آن از بندرجز بشهر دامغان و از بندرجز بشهر استرآباد و از بندرجز به‌قره‌سو و از بندر جز بشهر اشراف از روي خط شوسه باشد صاحب امتياز با تساوي شرايط حق تقدم خواهد داشت و در صورتيكه مشاراليه آنرا بشرايط ديگران قبول ننمايد و امتياز بشركت يا شخص ديگري داده شود و يا خود دولت باين كار اقدام كند بطوريكه راه آهن در روي شوسه مزبور‌قرار داده شود بايد دولت يا صاحب امتياز راه‌آهن عوايد خالص متوسط صاحب امتياز را تا آخر مدت امتياز ساليانه تأديه نمايد.

هر گاه دولت بخواهد امتياز اتوموبيل راني و حمل و نقل پستي و ساير وسايط نقليه و غيره را در اين راه شوسه بديگري اعطاء نمايد‌صاحب امتياز با تساوي شروط حق تقدم خواهد داشت.

در صورت عدم اجراي هر يك از مواد 3 - 4 - 7 - 12 - 14 - 15 - 17 از طرف صاحب امتياز وزارت فلاحت و تجارت و فوايد عامه ‌بصاحب امتياز اخطار مينمايد و هر گاه مشاراليه در ظرف يكماه به اخطار مزبور ترتيب اثر ندهد وزارت معزي‌اليها ميتواند امتياز را لغو و خسارت‌وارده بدولت را از صاحب امتياز مطالبه نمايد. ‌

هر گاه اختلافي راجع بمسائل مربوطه بمواد اين امتيازنامه بين دولت و صاحب امتياز توليد گردد موضوع اختلاف بدو نفر حكم كه‌يكي از طرف وزارت فوايد عامه و ديگري از طرف صاحب امتياز تعيين خواهد شد مراجعه ميشود حكمين مزبور قبل از شروع برسيدگي حكم ثالثي ‌را انتخاب خواهند نمود. اكثريت آراء رأي دهندگان قاطع خواهد بود و رأي مزبور بموجب حكم رياست وزراء بموقع اجراء گذارده ميشود.

هر يك از طرفين كه تقاضاي حكميت كرد تقاضاي كتبي خود را براي طرف فرستاده و اگر تا سي روز پس از تقاضا طرف حكم خود را‌معين ننموده عدم تعيين حكم حاكي از تصديق حق تقاضاكننده خواهد بود.

دولت حق دارد اين امتياز را در موقعي كه مقتضي بداند از صاحب امتياز يا قائم مقام او خريداري نمايد و همچنين هر موقعي كه دولت‌بخواهد باج راه را حذف نمايد در صورتيكه نسبت براه‌هاي موضوع اين امتياز هم مانند ساير راهها رفتار شود ميتواند اين امتياز را خريداري نمايد.‌قيمتي كه براي خريداري اين امتياز بصاحب امتياز تأديه خواهد شد عبارت خواهد بود از كليه مخارج ساختن راه باضافه عشر آن پس از وضع مبلغي‌كه تا آن تاريخ مستهلك شده است و دولت تصميم خريداري اين امتياز را لااقل سه ماه قبل بايد بصاحب امتياز اعلام نمايد. ‌تبصره - دولت در صورتي داراي حق خريد امتياز خواهد بود كه خودش قائم مقام صاحب امتياز در اخذ حق‌العبور نشود.

صاحب امتياز مكلف است كه ساليانه مبلغ دو هزار تومان براي تأمين حفظ‌الصحه عمله و ساير كاركنان و مستخدمين و مستحفظين راه‌موضوع اين امتياز مجاناً تخصيص دهد - عابرين بي‌بضاعت هم ميتوانند از آن مجاناً استفاده نمايند - اين وجه توسط صاحب امتياز مصرف خواهد‌شد ولي دولت حق تفتيش خواهد داشت. ‌

انتقال اين امتياز بيك دولت خارجي نيز در حكم انتقالات و ساير معاملات مذكوره در ماده هشتم خواهد بود.

صاحب امتياز بدون تصويب مجلس شوراي ملي حق شركت با اتباع خارجه نخواهد داشت. ‌

تاريخ اجراي مادة بيست و شش از ابتداي شروع به ساختن راه خواهد بود.

اين قانون كه مشتمل بر بيست و نه ماده است در جلسه چهاردهم تير ماه يكهزار و سيصد و چهار شمسي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

رئيس مجلس شوراي ملي - حسين پيرنيا